Шат-сандарбха
Сандарбха пятая. Бхакти: чем Его достигают5.31Джива Госвами
635 / 1405
Linux
Листать
Шат-сандарбха · 5.31
॥
Деванагари

एवं प्राक्तनाध्यायाभ्यां कर्मयोगज्ञानेभ्यः श्रेष्ठत्वम् उक्त्वा, तदुत्तराध्यायेऽपि सर्वदेवतोपासनेभ्यः श्रेष्ठत्वप्रवचनेन भगवद्भक्तियोगस्यैवाभिधेयत्वम् आह—ब्रह्मवर्चसकामस् तु यजेत ब्रह्मणः पतिम् इत्याद्यनन्तरम्— अकामः सर्वकामो वा मोक्षकाम उदारधीः । तीव्रेण भक्तियोगेन यजेत पुरुषं परम् ॥ टीका च—अकाम एकान्तभक्तः उक्तानुक्तकामो वा सर्वकामो वा । पुरुषं पूर्णं परंनिरुपाधिम् इत्य् एषा । तीव्रेण दृढेन स्वभावत एव अनुपघात्येनेति विघ्नानवकाशतोक्ता । कामना तु यथाकथञ्चित् कृतेनापि स्यात् । यथोक्तं भारते— भक्तक्षणः क्षणो विष्णोः स्मृतिः सेवा स्ववेश्मनि । स्वभोज्यस्यार्पणं दानं फलम् इन्द्रादिदुर्लभम् ॥ इति । तद् उक्तं श्रीकपिलेन श्रीकर्दमं प्रति—न वै जातु मृषैव स्यात् प्रजाध्यक्ष मदर्हणम् इति । अथवा, यत्तत्कामस् तीव्रेणैव यजेत । ततश् च शुद्धभक्तिसम्पादनायैवान्ते पर्यवसिष्यतीत्य् अभिप्रायेण सविशेषणम् उपदिष्टम् । तद् अनेन एकान्तभक्तेषु मुमुक्षौ वा तद्भक्तियोगस्यैवाभिधेयत्वं किं वक्तव्यम् अपि तु सर्वकामेष्व् अपीति तद् एव सर्वथापि निर्णीतम् ॥

Транслитерация (IAST)

evaṁ prāktanādhyāyābhyāṁ karma-yoga-jñānebhyaḥ śreṣṭhatvam uktvā, tad-uttarādhyāye'pi sarva-devatopāsanebhyaḥ śreṣṭhatva-pravacanena bhagavad-bhakti-yogasyaivābhidheyatvam āha—brahma-varcasa-kāmas tu yajeta brahmaṇaḥ patim ity-ādy-anantaram— akāmaḥ sarva-kāmo vā mokṣa-kāma udāra-dhīḥ | tīvreṇa bhakti-yogena yajeta puruṣaṁ param || ṭīkā ca—akāma ekānta-bhaktaḥ uktānukta-kāmo vā sarva-kāmo vā | puruṣaṁ pūrṇaṁ paraṁnirupādhim ity eṣā | tīvreṇa dṛḍhena svabhāvata eva anupaghātyeneti vighnānavakāśatoktā | kāmanā tu yathā-kathañcit kṛtenāpi syāt | yathoktaṁ bhārate— bhakta-kṣaṇaḥ kṣaṇo viṣṇoḥ smṛtiḥ sevā sva-veśmani | sva-bhojyasyārpaṇaṁ dānaṁ phalam indrādi-durlabham || iti | tad uktaṁ śrī-kapilena śrī-kardamaṁ prati—na vai jātu mṛṣaiva syāt prajādhyakṣa mad-arhaṇam iti | athavā, yat-tat-kāmas tīvreṇaiva yajeta | tataś ca śuddha-bhakti-sampādanāyaivānte paryavasiṣyatīty abhiprāyeṇa saviśeṣaṇam upadiṣṭam | tad anena ekānta-bhakteṣu mumukṣau vā tad-bhakti-yogasyaivābhidheyatvaṁ kiṁ vaktavyam api tu sarva-kāmeṣv apīti tad eva sarvathāpi nirṇītam ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
एवंevaṁТак,
प्राक्तनाध्यायाभ्यांprāktanādhyāyābhyāṁпрежними двумя главами
कर्मkarmaдеяния,
योगyogaйоги,
ज्ञानेभ्यःjñānebhyaḥзнания
श्रेष्ठत्वम्śreṣṭhatvamпревосходство
उक्त्वाuktvāсказав,
तद्tadтого
उत्तराध्यायेऽपिuttarādhyāye'piв последующей главе также,
सर्वsarvaвсех
देवतोपासनेभ्यःdevatopāsanebhyaḥбожеств почитаний
श्रेष्ठत्वśreṣṭhatvaпревосходства
प्रवचनेनpravacanenaпровозглашением,
भगवद्bhagavadБхагавану
भक्तिbhaktiпреданности
योगस्यैवाभिधेयत्वम्yogasyaivābhidheyatvamйоги именно обозначаемым бытие
आहāhaговорит —
ब्रह्मbrahma«Брахмы
वर्चसvarcasaсияния
कामस्kāmasжелающий
तुtuже
यजेतyajetaда почтит
ब्रह्मणःbrahmaṇaḥБрахмана
पतिम्patimвладыку»
इत्य्ityтак
आद्य्ādyи далее
अनन्तरम्anantaramпосле:
अकामःakāmaḥ«безжеланный,
सर्वsarvaвсех
कामोkāmoжеланий имеющий
वाvāили,
मोक्षmokṣaосвобождения
कामkāmaжелающий, —
उदारudāraщедрый
धीःdhīḥразум имеющий, —
तीव्रेणtīvreṇaсильною
भक्तिbhaktiпреданности
योगेनyogenaйогою
यजेतyajetaда почтит
पुरुषंpuruṣaṁЧеловека
परम्paramвысшего».
टीकाṭīkāТика
चcaже:
अकामakāma«безжеланный —
एकान्तekāntaвсецело
भक्तःbhaktaḥпреданный;
उक्तानुक्तuktānuktaсказанных, несказанных
कामोkāmoжеланий имеющий
वाvāили —
सर्वsarva«всех
कामोkāmoжеланий имеющий»
वाvāили.
पुरुषंpuruṣaṁ«Человека» —
पूर्णंpūrṇaṁполного;
परंparaṁ«высшего» —
निरुपाधिम्nirupādhimлишённого вместилищ» —
इत्य्ityтак
एषाeṣāэта.
तीव्रेणtīvreṇa«Сильною» —
दृढेनdṛḍhenaтвёрдою,
स्वभावतsvabhāvataпо природе
एवevaименно
अनुपघात्येनेतिanupaghātyenetiнеповреждаемою — так
विघ्नानवकाशतोक्ताvighnānavakāśatoktāпрепятствиям места неимение сказано.
कामनाkāmanāЖелание
तुtuже
यथाyathāкак
कथञ्चित्kathañcitнибудь
कृतेनापिkṛtenāpiсовершённым также
स्यात्syātбыло бы.
यथोक्तंyathoktaṁКак сказано
भारतेbhārateв «Бхарате»:
भक्तbhakta«преданного
क्षणःkṣaṇaḥмиг —
क्षणोkṣaṇoмиг
विष्णोःviṣṇoḥВишну;
स्मृतिःsmṛtiḥпамятование,
सेवाsevāслужение
स्वsvaв своём
वेश्मनिveśmaniдоме,
स्वsvaсвоей
भोज्यस्यार्पणंbhojyasyārpaṇaṁпищи поднесение,
दानंdānaṁдар —
फलम्phalamплод,
इन्द्रादिindrādiИндре и прочим
दुर्लभम्durlabhamтруднодостижимый»
इतिitiтак.
तद्tadТо
उक्तंuktaṁсказано
श्रीśrīшри
कपिलेनkapilenaКапилою
श्रीśrīшри
कर्दमंkardamaṁКардаме
प्रतिpratiк:
नna«не
वैvaiпоистине
जातुjātuкогда-либо
मृषैवmṛṣaivaтщетным именно
स्यात्syātбыло бы,
प्रजाध्यक्षprajādhyakṣaо владыка созданий,
मद्madмне
अर्हणम्arhaṇamпоклонение»
इतिitiтак.
अथवाathavāИли же:
यत्yatкакое
तत्tatто
कामस्kāmasжелание имеющий, —
तीव्रेणैवtīvreṇaivaсильною именно
यजेतyajetaда почтит.
ततश्tataśОттого
चcaже
शुद्धśuddhaчистой
भक्तिbhaktiпреданности
सम्पादनायैवान्तेsampādanāyaivānteустроением именно в конце
पर्यवसिष्यतीत्य्paryavasiṣyatītyзавершится — так
अभिप्रायेणabhiprāyeṇaс намерением
सविशेषणम्saviśeṣaṇamс определением
उपदिष्टम्upadiṣṭamнаставлено.
तद्tadТо
अनेनanenaэтим:
एकान्तekāntaвсецело
भक्तेषुbhakteṣuв преданных,
मुमुक्षौmumukṣauв ищущем освобождения
वाvāили,
तद्tadего
भक्तिbhaktiпреданности
योगस्यैवाभिधेयत्वंyogasyaivābhidheyatvaṁйоги именно обозначаемым бытие —
किंkiṁчто
वक्तव्यम्vaktavyamи говорить;
अपिapiно
तुtuже
सर्वsarvaвсех
कामेष्व्kāmeṣvжеланий имеющих в
अपीतिapītiтакже — так
तद्tadто
एवevaименно
सर्वथापिsarvathāpiвсячески также
निर्णीतम्nirṇītamрешено.
Литературный перевод

Так, сказав в двух прежних главах о превосходстве над деянием, йогою и знанием, он и в следующей главе, провозглашая превосходство над почитанием всех божеств, говорит, что обозначаемое — именно йога преданности Бхагавану: после «А желающий сияния Брахмы да почтит владыку Брахмана» и далее — «Безжеланный ли, имеющий все желания ли, ищущий ли освобождения, — щедрый разумом да почтит высшего Человека сильною йогою преданности».

И тика: «Безжеланный — всецело преданный; имеющий желания, названные и неназванные, — „имеющий все желания“. „Человека“ — полного; „высшего“ — лишённого вместилищ». «Сильною» — твёрдою, по самой природе неповреждаемою: этим сказано, что препятствиям нет места. А желание исполнится и от совершённого кое-как. Как сказано в «Бхарате»: «Миг преданного — миг Вишну; памятование, служение в собственном доме, поднесение своей пищи, дар — плод, труднодостижимый для Индры и прочих». И сказано шри Капилою шри Кардаме: «Никогда не бывает тщетным поклонение мне, о владыка созданий».

Или же так: с каким бы желанием ни был, да почтит именно сильною. И определение дано с тем намерением, что в конце это завершится устроением чистой преданности. Этим решено всячески: что уж говорить о том, что обозначаемое — именно йога преданности ему у всецело преданных или у ищущего освобождения; но и у тех, кто имеет все желания.

Версия

e77451f5791b · опубликовано 21 сент. 2026 г., 00:52:07 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами