जन्मान्तरसहस्रेषु समाराध्य वृषध्वजम् । वैष्णवत्वं लभेद् धीमान् सर्वपापक्षये सति ॥ इति । अत एव श्रीनृसिंहशिवभक्त्योर् अन्तरं बृहद् एव श्रीनृसिंहतापन्यां श्रुतौ— अनुपनीतशतम् एकम् एकेनोपनीतेन तत्समम् । उपनीतशतम् एकम् एकेन गृहस्थेन तत्समम् । गृहस्थशतम् एकम् एकेन वानप्रस्थेन तत्समं । वानप्रस्थशतम् एकम् एकेन यतिना तत्समं । यतिनां तु शतं पूर्णम् एकम् एकेन रुद्रजापकेन तत्समम् । रुद्रजापकशतम् एकम् एकेन अथर्वाङ्गीरसशिखाध्यापकेन तत्समम् । अथर्वाङ्गीरसशिखाध्यापकशतम् एकम् एकेन मन्त्रराजाध्यापकेन तत्समम् । इति । मन्त्रराजश् च तत्र श्रीनृसिंहमन्त्र एवेति । स्वतन्त्रत्वेन भजने तु भृगुशापो दुरत्ययः । यथा चतुर्थे— भृगुः प्रत्यसृजच् छापं ब्रह्मदण्डं दुरत्ययम् । भवव्रतधरा ये च ये च तान् समनुव्रताः । पाषण्डिनस् ते भवन्तु सच्छास्त्रपरिपन्थिनः ॥ इत्यादि । वेदविहितम् एवात्र भवव्रतम् अनूद्यते । अन्यविहितत्वे पाषण्डित्वविधानायोगः स्यात् । पूर्वत एव पाषण्डित्वसिद्धेः । तस्मात् स्वतन्त्रत्वेनैवोपासनायाम् अयं दोषः । यतश् च तत्रैव तेन श्रीजनार्दनस्यैव वेदमूलत्वम् उक्तम्— एष एव हि लोकानां शिवः पन्थाः सनातनः । यं पूर्वे चानुसन्तस्थुर् यत्प्रमाणं जनार्दनः ॥ इति । एष वेदलक्षणो यत्प्रमाणं यत्र मूलम् इत्य् अर्थः । अत एवान्वयेनापि श्रीविष्णुभक्तिर् दृढीकृता सत्त्वं रजस् तमः इत्यादिना । तथा श्रीहरिवंशे शिववाक्यम्— हरिर् एव सदा ध्येयो भवद्भिः सत्त्वसंस्थितैः । विष्णुमन्त्रं सदा विप्राः पठध्वं ध्यात केशवम् ॥ इति । तस्मात् श्रीशिवभक्तेर् अप्य् एवंभूतत्वे स्थिते परासाम् अपि देवतानां वैष्णवागमादौ तद्बहिरङ्गावरणसेवकत्वेनाप्राकृतानाम् एव पूजाविधानम्। श्रीभगवद्वल्लोकसङ्ग्रहपराणां तल्लीलौपायिकनरलीलापार्षदानां वा श्रीभगवत्प्रीणनयज्ञादौ तु युधिष्ठिरराजसूयवद् अन्यासाम् अपि तद्विभूतित्वेनैवेति ज्ञेयम् । यथानुष्ठितं श्रीप्रह्लादेन— ततः सम्पूज्य शिरसा ववन्दे परमेष्ठिनम् । भवं प्रजापतीन् देवान् प्रह्रादो भगवत्कलाः ॥ इति । तद् उक्तं श्रीयुधिष्ठिरेणैव— क्रतुराजेन गोविन्द राजसूयेन पावनीः । यक्ष्ये विभूतीर् भवतस् तत् सम्पादय नः प्रभो ॥ इति विभूतित्वेनैवम् उक्तम् । पाद्मे कार्त्तिकमाहात्म्ये श्रीसत्यभामां प्रति श्रीभगवता— शैवाः सौराश् च गाणेशा वैष्णवाः शक्तिपूजकाः । माम् एव प्राप्नुवन्तीह वर्षापः सागरं यथा ॥ एकोऽहं पञ्चधा जातः क्रीडया नामभिः किल । देवदत्तो यथा कश्चित् पुत्रादिजननामभिः ॥ इति । वस्तुतस् तु सर्वापेक्षया श्रीवैष्णवा एव श्रेष्ठाः । तद् उक्तं स्कान्दे ब्रह्मनारदसंवादे तथैवान्यत्र प्रह्लादसंहितायाम् एकादशीजागरणप्रसङ्गे च— न सौरो न च शैवो वा न ब्राह्मो न च शाक्तिकः ।
janmāntara-sahasreṣu samārādhya vṛṣa-dhvajam | vaiṣṇavatvaṁ labhed dhīmān sarva-pāpa-kṣaye sati || iti | ata eva śrī-nṛsiṁha-śiva-bhaktyor antaraṁ bṛhad eva śrī-nṛsiṁha-tāpanyāṁ śrutau— anupanīta-śatam ekam ekenopanītena tat-samam | upanīta-śatam ekam ekena gṛhasthena tat-samam | gṛhastha-śatam ekam ekena vānaprasthena tat-samaṁ | vānaprastha-śatam ekam ekena yatinā tat-samaṁ | yatināṁ tu śataṁ pūrṇam ekam ekena rudra-jāpakena tat-samam | rudra-jāpaka-śatam ekam ekena atharvāṅgīrasa-śikhādhyāpakena tat-samam | atharvāṅgīrasa-śikhādhyāpaka-śatam ekam ekena mantra-rājādhyāpakena tat-samam | iti | mantra-rājaś ca tatra śrī-nṛsiṁha-mantra eveti | svatantratvena bhajane tu bhṛgu-śāpo duratyayaḥ | yathā caturthe— bhṛguḥ pratyasṛjac chāpaṁ brahma-daṇḍaṁ duratyayam | bhava-vrata-dharā ye ca ye ca tān samanuvratāḥ | pāṣaṇḍinas te bhavantu sac-chāstra-paripanthinaḥ || ity-ādi | veda-vihitam evātra bhava-vratam anūdyate | anya-vihitatve pāṣaṇḍitva-vidhānāyogaḥ syāt | pūrvata eva pāṣaṇḍitva-siddheḥ | tasmāt svatantratvenaivopāsanāyām ayaṁ doṣaḥ | yataś ca tatraiva tena śrī-janārdanasyaiva veda-mūlatvam uktam— eṣa eva hi lokānāṁ śivaḥ panthāḥ sanātanaḥ | yaṁ pūrve cānusantasthur yat-pramāṇaṁ janārdanaḥ || iti | eṣa veda-lakṣaṇo yat-pramāṇaṁ yatra mūlam ity arthaḥ | ata evānvayenāpi śrī-viṣṇu-bhaktir dṛḍhī-kṛtā sattvaṁ rajas tamaḥ ity-ādinā | tathā śrī-hari-vaṁśe śiva-vākyam— harir eva sadā dhyeyo bhavadbhiḥ sattva-saṁsthitaiḥ | viṣṇu-mantraṁ sadā viprāḥ paṭhadhvaṁ dhyāta keśavam || iti | tasmāt śrī-śiva-bhakter apy evaṁ-bhūtatve sthite parāsām api devatānāṁ vaiṣṇavāgamādau tad-bahiraṅgāvaraṇa-sevakatvenāprākṛtānām eva pūjā-vidhānam| śrī-bhagavadval-loka-saṅgraha-parāṇāṁ tal-līlaupāyika-nara-līlā-pārṣadānāṁ vā śrī-bhagavat-prīṇana-yajñādau tu yudhiṣṭhira-rājasūyavad anyāsām api tad-vibhūtitvenaiveti jñeyam | yathānuṣṭhitaṁ śrī-prahlādena— tataḥ sampūjya śirasā vavande parameṣṭhinam | bhavaṁ prajāpatīn devān prahrādo bhagavat-kalāḥ || iti | tad uktaṁ śrī-yudhiṣṭhireṇaiva— kratu-rājena govinda rājasūyena pāvanīḥ | yakṣye vibhūtīr bhavatas tat sampādaya naḥ prabho || iti vibhūtitvenaivam uktam | pādme kārttika-māhātmye śrī-satyabhāmāṁ prati śrī-bhagavatā— śaivāḥ saurāś ca gāṇeśā vaiṣṇavāḥ śakti-pūjakāḥ | mām eva prāpnuvantīha varṣāpaḥ sāgaraṁ yathā || eko'haṁ pañcadhā jātaḥ krīḍayā nāmabhiḥ kila | deva-datto yathā kaścit putrādi-jana-nāmabhiḥ || iti | vastutas tu sarvāpekṣayā śrī-vaiṣṇavā eva śreṣṭhāḥ | tad uktaṁ skānde brahma-nārada-saṁvāde tathaivānyatra prahlāda-saṁhitāyām ekādaśī-jāgaraṇa-prasaṅge ca— na sauro na ca śaivo vā na brāhmo na ca śāktikaḥ |
«Умилостивляя в тысячах иных рождений того, чьё знамя — бык, разумный обретает вайшнавство, когда истощаются все грехи». Оттого и различие между преданностью шри Нрисимхе и Шиве велико — в шрути шри-Нрисимха-тапани: «Сто неупосвящённых равны одному упосвящённому; сто упосвящённых — одному домохозяину; сто домохозяев — одному ванапрастхе; сто ванапрастх — одному яти; полная сотня яти — одному шепчущему Рудру; сто шепчущих Рудру — одному преподающему шикху Атхарвангирасы; сто преподающих шикху Атхарвангирасы — одному преподающему царя мантр». А царь мантр там — именно мантра шри Нрисимхи.
При самостоятельном же почитании неодолимо проклятие Бхригу. Как в четвёртой: «Бхригу низверг проклятие, неодолимый жезл брахмана: те, кто держат обет Бхавы, и те, кто следуют за ними, да станут еретиками, противниками благих шастр» и далее. Здесь пересказывается именно обет Бхавы, предписанный Ведою: будь он предписан иным, предписание еретичества было бы неуместно, ибо еретичество было бы установлено и прежде. Потому этот изъян — именно при самостоятельном почитании. И там же им сказано, что именно шри Джанардана коренится в Веде: «Этот вечный благой путь миров, которому следовали древние, — тот, которому мерою Джанардана». «Этот» — имеющий признаком Веду; «которому мерою» — в чём его корень. Вот смысл. Оттого и по согласию преданность шри Вишну утверждена в «саттва, раджас, тамас» и далее. Так же и в шри Хари-вамше речение Шивы: «Пусть Хари всегда созерцается вами, утверждёнными в саттве; всегда читайте мантру Вишну, о випры, созерцайте Кешаву».
Потому, раз таково и положение преданности шри Шиве, — предписание почитать прочих божеств в вайшнавских агамах и прочем относится именно к непракритическим, как к слугам его внешней оболочки. А при жертве и прочем ради удовлетворения шри Бхагавана — как при раджасуе Юдхиштхиры — надо знать, что и иные берутся именно как его проявления: как у тех, кто, подобно шри Бхагавану, держится собирания мира, или как у спутников его человеческих игр, пригодных для этих игр.
Как исполнил это шри Прахлада: «Затем, почтив, Прахлада головою поклонился Парамештхину, Бхаве, Праджапати и богам — частям Бхагавана». О том сказал и сам шри Юдхиштхира: «Царём жертв, раджасуей, о Говинда, я почту жертвою очищающие проявления твои; устрой же нам это, о владыка» — сказано именно как о проявлениях. В Падме, в величии карттики, шри Бхагаван говорит шри Сатьябхаме: «Шайвы, сауры, ганеши, вайшнавы, почитатели шакти — все достигают здесь именно меня, как дождевые воды — океана. Один я рождён пятерично, игрою, под именами, — как некий Девадатта зовётся по именам, данным ему сыном и прочими людьми».
По существу же, в сравнении со всеми, лучшие — именно шри вайшнавы. О том сказано в Сканде, в беседе Брахмы и Нарады, и так же в другом месте, в Прахлада-самхите, по поводу бдения на экадаши: «Ни саура, ни шайва, ни брахма, ни шактика…»
168d4ec7a464 · опубликовано 21 сент. 2026 г., 00:52:07 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Проклятие Бхригу прочитано узко: оно не о почитании Шивы, а о почитании его отдельно от того, из кого он. Отсюда и Прахлада кланяется богам — но как частям.