अग्रे च ज्ञानयोगस्य केवलस्यासाध्यत्वं भक्तियोगस्य तु सुखसाध्यत्वम् आनुषङ्गिकतया ज्ञानजनकत्वं स्वयम् अपि पुरुषार्थत्वं चेति । यथा— न कुर्यान् न वदेत् किञ्चिन् न ध्यायेत् साध्व् असाधु वा । आत्मारामोऽनया वृत्त्या विचरेज् जडवन् मुनिः ॥ इत्य् अन्तेन ग्रन्थेन ज्ञानयोगम् उक्त्वा भक्तियोगम् उद्भावयितुम् आह— शब्दब्रह्मणि निष्णातो न निष्णायात् परे यदि । श्रुतस् तस्य श्रमफलो ह्य् अधेनुम् इव रक्षतः ॥ अत्र परब्रह्मपदेन परतत्त्वमात्रम् उच्यते, न तु ब्रह्मत्वभगवत्त्वादिविवेकेनेति ज्ञेयम्, सर्वत्र तत्सामान्यात् । तद् एवं शब्दब्रह्माभ्यासस्य परब्रह्माभ्यासः प्रयोजनम् इत्य् उक्तम् । तत्र सर्वेष्व् एवांशेषु विशेषतः उपनिषद्भागेषु शब्दब्रह्मणस् तत्प्रतिपादकत्वे स्थितेऽपि तद्विचारकोटिभिर् अपि परब्रह्मनिष्ठा न जायते, किन्तु तस्ययस्मिन्न् अंशे श्रीभगवदाकारपरब्रह्मलीलादिकं प्रतिपाद्यते तदभ्यासेनैव भगवदाकारे च निष्ठा जायते । तद् उक्तम्— संसारसिन्धुम् अतिदुस्तरम् उत्तितीर्षोर् नान्यः प्लवो भगवतः पुरुषोत्तमस्य । लीलाकथारसनिषेवणम् अन्तरेण पुंसो भवेद् विविधदुःखदवार्दितस्य ॥ श्रेयःसृतिं भक्तिम् उदस्य ते विभो क्लिश्यन्ति ये केवलबोधलब्धये । तेषाम् असौ क्लेशल एव शिष्यते नान्यद् यथा स्थूलतुषावघातिनाम् ॥ इत्यादि च ।
agre ca jñāna-yogasya kevalasyāsādhyatvaṁ bhakti-yogasya tu sukha-sādhyatvam ānuṣaṅgikatayā jñāna-janakatvaṁ svayam api puruṣārthatvaṁ ceti | yathā— na kuryān na vadet kiñcin na dhyāyet sādhv asādhu vā | ātmārāmo'nayā vṛttyā vicarej jaḍavan muniḥ || ity antena granthena jñāna-yogam uktvā bhakti-yogam udbhāvayitum āha— śabda-brahmaṇi niṣṇāto na niṣṇāyāt pare yadi | śrutas tasya śrama-phalo hy adhenum iva rakṣataḥ || atra para-brahma-padena para-tattva-mātram ucyate, na tu brahmatva-bhagavattvādi-vivekeneti jñeyam, sarvatra tat-sāmānyāt | tad evaṁ śabda-brahmābhyāsasya para-brahmābhyāsaḥ prayojanam ity uktam | tatra sarveṣv evāṁśeṣu viśeṣataḥ upaniṣad-bhāgeṣu śabda-brahmaṇas tat-pratipādakatve sthite'pi tad-vicāra-koṭibhir api para-brahma-niṣṭhā na jāyate, kintu tasyayasminn aṁśe śrī-bhagavad-ākāra-para-brahma-līlādikaṁ pratipādyate tad-abhyāsenaiva bhagavad-ākāre ca niṣṭhā jāyate | tad uktam— saṁsāra-sindhum atidustaram uttitīrṣor nānyaḥ plavo bhagavataḥ puruṣottamasya | līlā-kathā-rasa-niṣevaṇam antareṇa puṁso bhaved vividha-duḥkha-davārditasya || śreyaḥ-sṛtiṁ bhaktim udasya te vibho kliśyanti ye kevala-bodha-labdhaye | teṣām asau kleśala eva śiṣyate nānyad yathā sthūla-tuṣāvaghātinām || ity-ādi ca |
Далее — что одно лишь сопряжение со знанием недостижимо, сопряжение же с преданностью достигается легко, попутно рождает знание и само есть цель человека. Так: сказав о пути знания текстом, кончающимся словами «Пусть ничего не делает и не говорит, не помышляет ни о добром, ни о недобром; черпающий радость в себе, пусть при такой жизни странствует молчальник, подобный неподвижному», — чтобы явить путь преданности, он говорит: «Если искушённый в Брахмане-слове не искусится в высшем, то слушание его — плод одного труда, как у того, кто стережёт корову недойную».
Здесь словом «высший Брахман» названа просто высшая истина, а не различение брахманства, бхагаватства и прочего: это надо знать, ибо везде берётся общее. Итак сказано: цель упражнения в Брахмане-слове — упражнение в высшем Брахмане. И хотя Брахман-слово во всех своих частях, особенно в упанишадных долях, его и излагает, — даже миллионами разборов его твёрдость в высшем Брахмане не рождается; но в той его части, где излагается высший Брахман, имеющий облик шри Бхагавана, его игры и прочее, — только упражнением в ней рождается и твёрдость в облике Бхагавана.
О том сказано: «Для желающего переплыть непреодолимейший океан самсары нет иного плота, кроме служения вкусу сказаний об играх Бхагавана Пурушоттамы, — для человека, палимого пожаром многообразных страданий». И: «Кто, отвергнув преданность, стезю к благу, о вездесущий, мучится ради обретения одного лишь постижения, — тем остаётся один мучительный труд, и ничего иного, как молотящим грубую шелуху» и далее.
1c8c39360f4f · опубликовано 21 сент. 2026 г., 00:52:07 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Корова недойная — образ точный: учёность держат, кормят и стерегут, а молока с неё нет. Не в знании отказано, а в знании, которое ни к кому не приводит.