Шат-сандарбха
Сандарбха пятая. Бхакти: чем Его достигают5.104Джива Госвами
700 / 1405
Linux
Листать
Шат-сандарбха · 5.104
॥
Деванагари

अथ ज्ञानानादरेणाप्य् उदाह्रियते । तत्र तस्य कृच्छ्रसाधनत्वेनानादरो दर्शित एव—पानेन ते देवकथासुधायाः इत्यादिभ्याम् । तथोक्तं श्रीकुमारोपदेशे, कृच्छ्रो महान् इत्यादि । श्रीगीतासु च— श्री अर्जुन उवाच— एवं सततयुक्ता ये भक्तास् त्वां पर्युपासते । ये चाप्य् अक्षरम् अव्यक्तं तेषां के योगवित्तमाः ॥ श्रीभगवान् उवाच— मय्य् आवेश्य मनो ये मां नित्ययुक्ता उपासते । श्रद्धया परयोपेतास् ते मे युक्ततमा मताः ॥ ये त्व् अक्षरम् अनिर्देश्यम् अव्यक्तं पर्युपासते । सर्वत्रगम् अचिन्त्यं च कूटस्थम् अचलं ध्रुवम् ॥ संनियम्येन्द्रियग्रामं सर्वत्र समबुद्धयः । ते प्राप्नुवन्ति माम् एव सर्वभूतहिते रताः ॥ क्लेशोऽधिकतरस् तेषाम् अव्यक्तासक्तचेतसाम् । अव्यक्ता हि गतिर् दुःखं देहवद्भिर् अवाप्यते ॥ भक्तिमार्गे तु श्रमो न स्यात् । तद्वशीकारितारूपं फलं चापूर्वम् इत्य् आह— ज्ञाने प्रयासम् उदपास्य नमन्त एव जीवन्ति सन्मुखरितां भवदीयवार्ताम् । स्थाने स्थिताः श्रुतिगतां तनुवाङ्मनोभिर् ये प्रायशोऽजित जितोऽप्य् असि तैस् त्रिलोक्याम् ॥ उदपास्य इषद् अप्य् अकृत्वा । स्थानेसतां निवास एव स्थिता अपि। सन्मुखरितां सद्भिर् मुखरितां स्वत एव नित्यं प्रकटितां भवदीयवार्तां तत् स्वत एव श्रुतिगतां श्रवणं प्राप्तां तनुवाङ्मनोभिर् नमन्तः सन्निधिमात्रेण कुर्वन्तो ये जीवन्ति केवलं यद्यपि नान्यत् कुर्वन्ति तैः प्रायशस् त्रिलोक्याम् अन्यैर् अजितोऽपि त्वं जितोऽसि वशीकृतोऽसि । अत एवोक्तं श्रीनृसिंहपुराणे— पत्रेषु पुष्पेषु फलेषु तोयेष्व् अक्रीतलभ्येषु सदैव सत्सु । भक्त्या सुलभ्ये पुरुषे पुराणे मुक्तौ किमर्थं क्रियते प्रयत्नः ॥ इति ।

Транслитерация (IAST)

atha jñānānādareṇāpy udāhriyate | tatra tasya kṛcchra-sādhanatvenānādaro darśita eva—pānena te deva-kathā-sudhāyāḥ ity-ādibhyām | tathoktaṁ śrī-kumāropadeśe, kṛcchro mahān ity-ādi | śrī-gītāsu ca— śrī arjuna uvāca— evaṁ satata-yuktā ye bhaktās tvāṁ paryupāsate | ye cāpy akṣaram avyaktaṁ teṣāṁ ke yoga-vittamāḥ || śrī-bhagavān uvāca— mayy āveśya mano ye māṁ nitya-yuktā upāsate | śraddhayā parayopetās te me yuktatamā matāḥ || ye tv akṣaram anirdeśyam avyaktaṁ paryupāsate | sarvatragam acintyaṁ ca kūṭastham acalaṁ dhruvam || saṁniyamyendriya-grāmaṁ sarvatra sama-buddhayaḥ | te prāpnuvanti mām eva sarva-bhūta-hite ratāḥ || kleśo'dhikataras teṣām avyaktāsakta-cetasām | avyaktā hi gatir duḥkhaṁ dehavadbhir avāpyate || bhakti-mārge tu śramo na syāt | tad-vaśīkāritā-rūpaṁ phalaṁ cāpūrvam ity āha— jñāne prayāsam udapāsya namanta eva jīvanti san-mukharitāṁ bhavadīya-vārtām | sthāne sthitāḥ śruti-gatāṁ tanu-vāṅ-manobhir ye prāyaśo'jita jito'py asi tais tri-lokyām || udapāsya iṣad apy akṛtvā | sthānesatāṁ nivāsa eva sthitā api| san-mukharitāṁ sadbhir mukharitāṁ svata eva nityaṁ prakaṭitāṁ bhavadīya-vārtāṁ tat svata eva śruti-gatāṁ śravaṇaṁ prāptāṁ tanu-vāṅ-manobhir namantaḥ sannidhi-mātreṇa kurvanto ye jīvanti kevalaṁ yadyapi nānyat kurvanti taiḥ prāyaśas tri-lokyām anyair ajito'pi tvaṁ jito'si vaśīkṛto'si | ata evoktaṁ śrī-nṛsiṁha-purāṇe— patreṣu puṣpeṣu phaleṣu toyeṣv akrīta-labhyeṣu sadaiva satsu | bhaktyā sulabhye puruṣe purāṇe muktau kim-arthaṁ kriyate prayatnaḥ || iti |

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
अथathaЗатем
ज्ञानानादरेणाप्य्jñānānādareṇāpyзнанием пренебрегая также
उदाह्रियतेudāhriyateприводится.
तत्रtatraТам
तस्यtasyaего
कृच्छ्रkṛcchraтрудным
साधनत्वेनानादरोsādhanatvenānādaroсредством бытием небрежение
दर्शितdarśitaпоказано
एवevaименно:
पानेनpānena«питием
तेteтвоих,
देवdevaо бог,
कथाkathāсказаний
सुधायाःsudhāyāḥнектара»
इत्य्ityтак
आदिभ्याम्ādibhyāmи прочими двумя.
तथोक्तंtathoktaṁТак же сказано
श्रीśrīв шри
कुमारोपदेशेkumāropadeśeКумары наставлении:
कृच्छ्रोkṛcchro«труден
महान्mahānвесьма»
इत्य्ityтак
आदिādiи далее.
श्रीśrīВ шри
गीतासुgītāsuГитах
चcaже:
श्रीśrīшри
अर्जुनarjunaАрджуна
उवाचuvācaсказал:
एवंevaṁ«так
सततsatataпостоянно
युक्ताyuktāсопряжённые
येyeкоторые
भक्तास्bhaktāsпреданные
त्वांtvāṁтебя
पर्युपासतेparyupāsateпочитают,
येyeкоторые
चाप्य्cāpyи также —
अक्षरम्akṣaramнетленное,
अव्यक्तंavyaktaṁнепроявленное, —
तेषांteṣāṁиз них
केkeкто
योगyogaйогу
वित्तमाःvittamāḥлучше знает?»
श्रीśrīШри
भगवान्bhagavānБхагаван
उवाचuvācaсказал:
मय्य्mayy«в меня
आवेश्यāveśyaвложив
मनोmanoум,
येyeкоторые
मांmāṁменя,
नित्यnityaвечно
युक्ताyuktāсопряжённые,
उपासतेupāsateпочитают,
श्रद्धयाśraddhayāверою
परयोपेतास्parayopetāsвысшею наделённые, —
तेteте
मेmeмною
युक्ततमाyuktatamāнаисопряжённейшими
मताःmatāḥмыслятся.
येyeКоторые
त्व्tvже
अक्षरम्akṣaramнетленное,
अनिर्देश्यम्anirdeśyamнеуказуемое,
अव्यक्तंavyaktaṁнепроявленное
पर्युपासतेparyupāsateпочитают, —
सर्वत्रगम्sarvatragamвездесущее,
अचिन्त्यंacintyaṁнепомыслимое
चcaи,
कूटस्थम्kūṭasthamнеизменное,
अचलंacalaṁнедвижное,
ध्रुवम्dhruvamпрочное, —
संनियम्येन्द्रियsaṁniyamyendriyaобуздав чувств
ग्रामंgrāmaṁсовокупность,
सर्वत्रsarvatraвезде
समsamaравный
बुद्धयःbuddhayaḥразум имеющие, —
तेteони
प्राप्नुवन्तिprāpnuvantiдостигают
माम्māmменя
एवevaименно,
सर्वsarvaвсех
भूतbhūtaсуществ
हितेhiteблагу
रताःratāḥрадующиеся.
क्लेशोऽधिकतरस्kleśo'dhikatarasТруд тяжелее
तेषाम्teṣāmу тех,
अव्यक्तासक्तavyaktāsaktaк непроявленному привязанное
चेतसाम्cetasāmсознание имеющих:
अव्यक्ताavyaktāнепроявленный
हिhiведь
गतिर्gatirпуть
दुःखंduḥkhaṁс трудом
देहवद्भिर्dehavadbhirтелесными
अवाप्यतेavāpyateдостигается».
भक्तिbhaktiПреданности
मार्गेmārgeна пути
तुtuже
श्रमोśramoтруда
नnaне
स्यात्syātбыло бы;
तद्tadего
वशीकारिताvaśīkāritāпокорение
रूपंrūpaṁоблик имеющий
फलंphalaṁплод
चापूर्वम्cāpūrvamже небывалый —
इत्य्ityтак
आहāhaговорит:
ज्ञानेjñāne«в знании
प्रयासम्prayāsamусилие
उदपास्यudapāsyaотложив,
नमन्तnamantaкланяясь
एवevaлишь,
जीवन्तिjīvantiживут
सन्sanблагими
मुखरितांmukharitāṁвозглашаемою
भवदीयbhavadīyaо тебе
वार्ताम्vārtāmвестью, —
स्थानेsthāneна месте
स्थिताःsthitāḥстоящие,
श्रुतिśrutiслуха
गतांgatāṁдостигшею,
तनुtanuтелом,
वाङ्vāṅречью,
मनोभिर्manobhirумом, —
येyeкоторые
प्रायशोऽजितprāyaśo'jitaбольшею частью, о непобедимый,
जितोऽप्य्jito'pyпобеждён ты
असिasiесть
तैस्taisими
त्रिtriв трёх
लोक्याम्lokyāmмирах».
उदपास्यudapāsya«Отложив» —
इषद्iṣadчуть
अप्य्apyдаже
अकृत्वाakṛtvāне совершив.
स्थानेsthāne«На месте» —
सतांsatāṁблагих
निवासnivāsaобитель
एवevaименно
स्थिताsthitāстоящие
अपिapiтакже.
सन्san«Благими
मुखरितांmukharitāṁвозглашаемую» —
सद्भिर्sadbhirблагими
मुखरितांmukharitāṁвозглашаемую,
स्वतsvataсами собою
एवevaименно
नित्यंnityaṁвсегда
प्रकटितांprakaṭitāṁявляемую,
भवदीयbhavadīyaо тебе
वार्तांvārtāṁвесть, —
तत्tatту
स्वतsvataсама собою
एवevaименно
श्रुतिśrutiслуха
गतांgatāṁдостигшую,
श्रवणंśravaṇaṁслуха
प्राप्तांprāptāṁдостигшую, —
तनुtanuтелом,
वाङ्vāṅречью,
मनोभिर्manobhirумом
नमन्तःnamantaḥкланяющиеся,
सन्निधिsannidhiблизостью
मात्रेणmātreṇaодною
कुर्वन्तोkurvantoделающие, —
येyeкоторые
जीवन्तिjīvantiживут
केवलंkevalaṁединственно этим,
यद्यपिyadyapiхотя
नान्यत्nānyatне иное
कुर्वन्तिkurvantiделают, —
तैःtaiḥими
प्रायशस्prāyaśasбольшею частью
त्रिtriв трёх
लोक्याम्lokyāmмирах,
अन्यैर्anyairиными
अजितोऽपिajito'piнепобеждённый хотя,
त्वंtvaṁты
जितोऽसिjito'siпобеждён,
वशीकृतोऽसिvaśīkṛto'siпокорён.
अतataОттого
एवोक्तंevoktaṁименно сказано
श्रीśrīв шри
नृसिंहnṛsiṁhaНрисимха-
पुराणेpurāṇeпуране:
पत्रेषुpatreṣu«при листьях,
पुष्पेषुpuṣpeṣuцветах,
फलेषुphaleṣuплодах,
तोयेष्व्toyeṣvводах,
अक्रीतakrītaбез покупки
लभ्येषुlabhyeṣuдоступных,
सदैवsadaivaвсегда именно
सत्सुsatsuсущих, —
भक्त्याbhaktyāпреданностью
सुलभ्येsulabhyeлегко достижимом
पुरुषेpuruṣeПуруше
पुराणेpurāṇeдревнем, —
मुक्तौmuktauоб освобождении
किम्kimзачем
अर्थंarthaṁради чего
क्रियतेkriyateсовершается
प्रयत्नःprayatnaḥусилие?»
इतिitiтак.
Литературный перевод

Затем приводится и пренебрежение знанием. Небрежение им как трудным средством показано в «Питием нектара сказаний о тебе, о бог» и следующем за ним; так же сказано в наставлении шри Кумары: «Весьма труден» и далее.

И в шри Гитах: шри Арджуна сказал: «Кто лучше знает йогу — те преданные, что, постоянно сопряжённые, почитают тебя, или те, что почитают нетленное, непроявленное?» Шри Бхагаван сказал: «Те, кто, вложив в меня ум, вечно сопряжённые, почитают меня, наделённые высшею верою, — те мыслятся мною наисопряжённейшими. А те, кто почитает нетленное, неуказуемое, непроявленное, вездесущее и непомыслимое, неизменное, недвижное, прочное, — обуздав совокупность чувств, равные разумом ко всему, радующиеся благу всех существ, — они тоже достигают меня. Но труд тяжелее у тех, чьё сознание привязано к непроявленному: непроявленный путь с трудом достигается теми, у кого есть тело».

На пути же преданности труда нет, а плод его — покорение Его самого — небывал; о том он и говорит: «Отложив усилие в знании, они живут лишь тем, что кланяются телом, речью и умом вести о тебе, возглашаемой благими и дошедшей до их слуха, — оставаясь на своём месте; и ими-то, о непобедимый, ты большею частью побеждён в трёх мирах». «Отложив» — не совершив и малого. «На месте» — оставаясь именно в обители благих. «Возглашаемую благими» — весть о тебе, которую благие являют сами собою и всегда; ту самую весть, что сама собою дошла до слуха, они, кланяясь ей телом, речью и умом — делая это одною своею близостью, — и живут только этим, хотя бы ничего иного не делали; ими-то ты, кого иные не победили, большею частью побеждён и покорён в трёх мирах.

Оттого и сказано в шри Нрисимха-пуране: «Когда листья, цветы, плоды и воды всегда доступны и без покупки, а древний Пуруша легко достижим преданностью, — к чему совершать усилие ради освобождения?»

Версия

09ffe64c1787 · опубликовано 21 сент. 2026 г., 00:52:07 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами