स यत्र क्षीराब्धिः स्रवति सुरभीभ्यश् च सुमहान् निमेषार्धाख्यो वा व्रजति न हि यत्रापि समयः । भजे श्वेतद्वीपं तम् अहम् इह गोलोकम् इति यं विदन्तस् ते सन्तः क्षितिविरलचाराः कतिपये ॥ इति । एवम् अन्यत्रापि ज्ञेयम् । तथा सोमसूर्याग्निमण्डलान्य् अप्राकृतान्य् अतिशैत्यतापगुणपरित्यागेनैव वर्तन्ते । तत्र सर्वकल्याणगुणवस्तूनाम् एवाभिधानाय प्राकृतनिषेधात् । यथा नृसिंहतापन्याम्— तद् वा एतत् परमं धाम मन्त्रराजाध्यापकस्य, यत्र न दुःखादि, यत्र न सूर्यस् तपति, यत्र न वायुर् वाति, यत्र न चन्द्रमा भाति, न यत्र नक्षत्राणि भान्ति, यत्र नाग्निर् दहति, यत्र न मृत्युः प्रविशति, यत्र न दोषः इत्यादि । तद् एवं कर्ममिश्रत्वादिनिरसनप्रसङ्गसङ्गत्या तत्परिकरा व्याख्याताः । अथ तेषां शुद्धभक्तानां भूतशुद्ध्यादिकं यथामति व्याख्यायते । तत्र भूतशुद्धिर् निजाभिलषितभगवत्सेवौपयिकतत्पार्षददेहभावनापर्यन्तैव तत्सेवैकपुरुषार्थिभिः कार्या निजानुकूल्यात् । एवं यत्र यत्रात्मनो निजाभीष्टदेवतारूपत्वेन चिन्तनं विधीयते, तत्र तत्रैव पार्षदत्वे ग्रहणं भाव्यम्, अहङ्ग्रहोपासनायाः शुद्धभक्तैर् द्विष्टत्वात् । ऐक्यं च तत्र साधारण्यप्रायम् एव, तदीयचिच्छक्तिवृत्तिविशुद्धसत्त्वांशविग्रहत्वात् पार्षदानाम् । अथ केशवादिन्यासादीनां यत्राधमाङ्गविषयत्वं, तत्र तन्मूर्तिं ध्यात्वा तत्तन्मन्त्रांश् च जप्त्वैव तत्तदङ्गस्पर्शमात्रं कुर्यात्, न तु तत्तन्मन्त्रदेवतास् तत्र तत्र न्यस्ता ध्यायेत्, भक्तानां तदनौचित्यात् । अथ मुख्यं ध्यानं श्रीभगवद्धामगतम् एव, हृदयकमलगतं तु योगिमतम्, स्मरेद् वृन्दावने रम्ये इत्याद्युक्तत्वात् । अत एव मानसपूजा च तत्रैव चिन्तनीया । कामगायत्रीध्यानं च यत् सूर्यमण्डले श्रूयते, तत् तत्रैव चिन्त्यम्, गोलोक एव निवसत्य् अखिलात्मभूतः इत्य् अत्रएवकारात् । तत्र श्रीवृन्दावननाथः साक्षान् न तिष्ठति, किन्तु तेजोमयप्रतिमाकारेणैवेति । अथ बहिर् उपचारैर् अन्तःपूजायां वेण्वादिपूजा तदङ्गज्योतिर्विलीनाङ्गस्य स्वस्याङ्गे निविष्टस्य तस्य तन्मुखादाव् एव भाव्या, न तु स्वमुखादौ । तथा वेण्वादितद्भूषणमुद्रादर्शनं, स्वमुखादौ तथा वेण्वादि यत् क्रियते, तच् च् तस्मै तदीयतत्तत्प्रियवस्तूनां दर्शनार्थम् एव, न तु स्वस्यैवाङ्गे तानि भाव्यन्त इति पूर्वहेतोर् एव ।
sa yatra kṣīrābdhiḥ sravati surabhībhyaś ca sumahān nimeṣārdhākhyo vā vrajati na hi yatrāpi samayaḥ | bhaje śvetadvīpaṁ tam aham iha golokam iti yaṁ vidantas te santaḥ kṣiti-virala-cārāḥ katipaye || iti | evam anyatrāpi jñeyam | tathā soma-sūryāgni-maṇḍalāny aprākṛtāny atiśaitya-tāpa-guṇa-parityāgenaiva vartante | tatra sarva-kalyāṇa-guṇa-vastūnām evābhidhānāya prākṛta-niṣedhāt | yathā nṛsiṁha-tāpanyām— tad vā etat paramaṁ dhāma mantra-rājādhyāpakasya, yatra na duḥkhādi, yatra na sūryas tapati, yatra na vāyur vāti, yatra na candramā bhāti, na yatra nakṣatrāṇi bhānti, yatra nāgnir dahati, yatra na mṛtyuḥ praviśati, yatra na doṣaḥ ity-ādi | tad evaṁ karma-miśratvādi-nirasana-prasaṅga-saṅgatyā tat-parikarā vyākhyātāḥ | atha teṣāṁ śuddha-bhaktānāṁ bhūta-śuddhy-ādikaṁ yathā-mati vyākhyāyate | tatra bhūta-śuddhir nijābhilaṣita-bhagavat-sevaupayika-tat-pārṣada-deha-bhāvanā-paryantaiva tat-sevaika-puruṣārthibhiḥ kāryā nijānukūlyāt | evaṁ yatra yatrātmano nijābhīṣṭa-devatā-rūpatvena cintanaṁ vidhīyate, tatra tatraiva pārṣadatve grahaṇaṁ bhāvyam, ahaṅgraho-pāsanāyāḥ śuddha-bhaktair dviṣṭatvāt | aikyaṁ ca tatra sādhāraṇya-prāyam eva, tadīya-cic-chakti-vṛtti-viśuddha-sattvāṁśa-vigrahatvāt pārṣadānām | atha keśavādi-nyāsādīnāṁ yatrādhamāṅga-viṣayatvaṁ, tatra tan-mūrtiṁ dhyātvā tat-tan-mantrāṁś ca japtvaiva tat-tad-aṅga-sparśa-mātraṁ kuryāt, na tu tat-tan-mantra-devatās tatra tatra nyastā dhyāyet, bhaktānāṁ tad-anaucityāt | atha mukhyaṁ dhyānaṁ śrī-bhagavad-dhāma-gatam eva, hṛdaya-kamala-gataṁ tu yogi-matam, smared vṛndāvane ramye ity-ādy-uktatvāt | ata eva mānasa-pūjā ca tatraiva cintanīyā | kāma-gāyatrī-dhyānaṁ ca yat sūrya-maṇḍale śrūyate, tat tatraiva cintyam, goloka eva nivasaty akhilātma-bhūtaḥ ity atraeva-kārāt | tatra śrī-vṛndāvana-nāthaḥ sākṣān na tiṣṭhati, kintu tejomaya-pratimākāreṇaiveti | atha bahir upacārair antaḥ-pūjāyāṁ veṇv-ādi-pūjā tad-aṅga-jyotir-vilīnāṅgasya svasyāṅge niviṣṭasya tasya tan-mukhādāv eva bhāvyā, na tu sva-mukhādau | tathā veṇv-ādi-tad-bhūṣaṇa-mudrā-darśanaṁ, sva-mukhādau tathā veṇv-ādi yat kriyate, tac c tasmai tadīya-tat-tat-priya-vastūnāṁ darśanārtham eva, na tu svasyaivāṅge tāni bhāvyanta iti pūrva-hetor eva |
«Ту Шветадвипу я чту, где весьма великий молочный океан течёт от сурабхи и где не идёт время, зовомое хотя бы полумигом; её знают здесь как Голоку те благие, что редко ходят по земле, — немногие». Так надо знать и в ином месте. Так же круги Сомы, Солнца и огня — неприродны и пребывают без качеств чрезмерного холода и жара, ибо природное там запрещено ради обозначения одних лишь вещей всеблагих качеств. Как в Нрисимха-тапани: «И это — высшая обитель преподающего царя мантр, где нет страдания и прочего, где не печёт солнце, не веет ветер, не светит луна, не светят звёзды, не жжёт огонь, не входит смерть, где нет порока» и далее.
Итак, попутною связью с отвержением смешанности с деянием и прочего истолкована Его свита. Теперь, по разумению, истолковывается очищение стихий и прочее у тех чистых преданных. Очищение стихий теми, у кого единственная цель — служение Ему, должно твориться так, чтобы кончаться представлением тела Его спутника, ставшего средством желанного себе служения Бхагавану, — по благоприятности для себя. И так же, где бы ни предписывалось помышлять себя обликом своего желанного божества, там и там надо брать это как спутничество, ибо чистые преданные ненавидят почитание, где схватывают себя. А единство там по большей части лишь в общности, поскольку спутники имеют облик из части чистейшей саттвы, действия Его силы сознания. Затем, где ньясы Кешавы и прочих имеют предметом нижние члены, там, созерцая тот образ и прошептав те мантры, пусть совершит лишь касание тех членов, а божества тех мантр там и там помещёнными да не созерцает: преданным это не подобает.
Затем главное созерцание — то, что достигает обители шри Бхагавана; а созерцание в лотосе сердца — мнение йогинов, ибо сказано: «Пусть памятует в отрадном Вриндаване» и далее. Оттого и умственное почитание надо мыслить именно там. И созерцание кама-гаятри, которое слышится в солнечном круге, надо мыслить именно там — по частице «именно» в «обитает именно в Голоке, ставший душою всего». А там владыка шри Вриндавана не пребывает непосредственно, но лишь в виде образа, состоящего из сияния. Затем, при внутреннем почитании внешними принадлежностями, почитание флейты и прочего надо представлять именно в Его устах и прочем — у Него, чьё тело растворило своё тело в сиянии Его тела и поместилось в нём, — а не в своих устах и прочем. Так же и показывание флейты и прочего, Его украшений и печатей; а если в своих устах и прочем творится флейта и прочее, — то лишь ради показывания Ему тех и тех дорогих Ему вещей, а не затем, чтобы они представлялись в собственном теле: по той же прежней причине.
a47e2c3c78a2 · опубликовано 21 сент. 2026 г., 00:52:07 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Даже в воображении соблюдено, кто где стоит: флейта подносится Ему, а не берётся себе, — иначе почитание незаметно становится самопочитанием.