अग्रे च व्यतिरेकमुखेन— भगवन्तं हरिं प्रायो न भजन्त्य् आत्मवित्तमाः । तेषाम् अशान्तकामानां का निष्ठाऽविजितात्मनाम् ॥ इत्येतत्प्रश्नोत्तरम्— मुखबाहूरुपादेभ्यः पुरुषस्याश्रमैः सह । चत्वारो जज्ञिरे वर्णा गुणैर् विप्रादयः पृथक् ॥ य एवं पुरुषं साक्षाद् आत्मप्रभवम् ईश्वरम् । न भजन्त्य् अवजानन्ति स्थानाद् भ्रष्टाः पतन्त्य् अधः ॥ पूर्वं श्रीद्रुमिलोपदेशेऽपि देवकृतश्रीनारायणस्तुतौ— त्वां सेवतां सुरकृता बहवोऽन्तरायाः स्वौको विलङ्घ्य परमं व्रजतां पदं ते । नान्यस्य बर्हिषि बलीन् ददतः स्वभागान् धत्ते पदं त्वम् अविता यदि विघ्नमूर्ध्नि ॥ इत्य् उक्तम् । तत्र च यज्ञे स्वभागान् ददतः सुरकृता विघ्ना न भवन्ति । त्वां सेवमानानां तु मात्सर्येण तत्कृतास् ते भवन्ति, किन्तु यदि इति निश्चये यदि वेदाः प्रमाणम् इतिवन् निश्चितम् एव, त्वं तेषाम् अविता इति । त्वां सेवमानो विघ्नमूर्ध्नि पदं च धत्ते प्रत्युत तम् एव सोपानम् इव कृत्वा व्रजतीत्य् अर्थः । तद् एवं श्रुत्वा संसार एव तिष्ठतां यत् पर्यवसानं भवेत्, तत् पृष्टं भगवन्तम् इत्यादिना । तत्रोत्तरयन् प्रथमं तेषां प्रत्यवायित्वम् आह—मुखैति पादोनद्वयेन । पर्यवसानम् आह—स्थानात् इति पादेन ॥ ॥
agre ca vyatireka-mukhena— bhagavantaṁ hariṁ prāyo na bhajanty ātma-vittamāḥ | teṣām aśānta-kāmānāṁ kā niṣṭhā'vijitātmanām || ity-etat-praśnottaram— mukha-bāhūru-pādebhyaḥ puruṣasyāśramaiḥ saha | catvāro jajñire varṇā guṇair viprādayaḥ pṛthak || ya evaṁ puruṣaṁ sākṣād ātma-prabhavam īśvaram | na bhajanty avajānanti sthānād bhraṣṭāḥ patanty adhaḥ || pūrvaṁ śrī-drumilopadeśe'pi deva-kṛta-śrī-nārāyaṇa-stutau— tvāṁ sevatāṁ sura-kṛtā bahavo'ntarāyāḥ svauko vilaṅghya paramaṁ vrajatāṁ padaṁ te | nānyasya barhiṣi balīn dadataḥ sva-bhāgān dhatte padaṁ tvam avitā yadi vighna-mūrdhni || ity uktam | tatra ca yajñe sva-bhāgān dadataḥ sura-kṛtā vighnā na bhavanti | tvāṁ sevamānānāṁ tu mātsaryeṇa tat-kṛtās te bhavanti, kintu yadi iti niścaye yadi vedāḥ pramāṇam itivan niścitam eva, tvaṁ teṣām avitā iti | tvāṁ sevamāno vighna-mūrdhni padaṁ ca dhatte pratyuta tam eva sopānam iva kṛtvā vrajatīty arthaḥ | tad evaṁ śrutvā saṁsāra eva tiṣṭhatāṁ yat paryavasānaṁ bhavet, tat pṛṣṭaṁ bhagavantam ity-ādinā | tatrottarayan prathamaṁ teṣāṁ pratyavāyitvam āha—mukha-iti pādona-dvayena | paryavasānam āha—sthānāt iti pādena || ||
Далее — и от противного: «Лучше всех знающие себя большей частью не чтут Бхагавана Хари; а какова твердыня у тех, кто не утишил желаний, кто не победил себя?» Ответ на этот вопрос: «Из уст, рук, бёдер и стоп Пуруши родились вместе с ашрамами четыре варны — випры и прочие, раздельно, по качествам. Кто так не чтит Пурушу, непосредственный источник себя, Владыку, кто им пренебрегает, — те, отпав от своего положения, падают вниз».
И прежде, в наставлении шри Друмилы, в славословии шри Нараяне, сложенном богами, сказано: «У тех, кто служит тебе, кто, превзойдя своё обиталище, идёт к твоей высшей стопе, много препятствий, чинимых богами; не так у иного — у того, кто даёт на жертвенной траве подношения, их собственные доли. Но если ты защитник — он ставит стопу на голову препятствия». И там: дающему при жертве богам их доли препятствий от богов не бывает; а служащим тебе они чинят их из зависти, — но «если» здесь стоит в значении утверждения, как в «если Веды — мера», то есть определённо: ты им защитник. И служащий тебе ставит стопу на голову препятствия: он, напротив, делает его как бы лестницей и идёт по ней. Вот смысл.
Услышав это, спросили — тем самым «Бхагавана» и далее — что же станет исходом для остающихся в самсаре. Отвечая, он сперва говорит об их виновности — двумя неполными падами «из уст»; а об исходе — падою «отпав от положения».
d79d055a317e · опубликовано 21 сент. 2026 г., 00:52:07 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
«Если» читается не как условие, а как утверждение — и тогда препятствие перестаёт быть угрозой: на него встают ногой, как на ступень.