रागात्मिकभक्तिमतां दुरभिसन्धिनाप्य् अनुकरणमात्रेण तादृशत्वप्राप्तिः श्रूयते, यथा धात्रीत्वानुकरणेन पूतनायाः । तद् उक्तम्—सद्वेशाद् इव पूतनापि सकुला इति । किम् उत तदीयरुचिमद्भिस् तादृशनिरन्तरसम्यग्भक्त्यनुष्ठानेन । तद् उक्तम्— पूतना लोकबालघ्नी राक्षसी रुधिराशना । जिघांसयापि हरये स्तनं दत्त्वाप सद्गतिम् ॥ किं पुनः श्रद्धया भक्त्या कृष्णाय परमात्मने । यच्छन् प्रियतमं किं नु रक्तास् तन्मा तरो यथा ॥ इति । अत उक्तं—न मय्य् एकान्तभक्तानां गुणदोषोद्भवा गुणाः इति । एकान्तित्वं खलु भक्तिनिष्ठा । सा रुच्यैव वा शास्त्रविध्यादरेणैव वा जायते । ततो रुचेर् विरलत्वाद् उत्तराभावेनापि यद् ऐकान्तिकीत्वं तत् तस्यैकान्तिकमानिनो दम्भमात्रम् इत्य् अर्थः । ततस् तद् अनूद्यैव निन्दा श्रुतिस्मृतिपुराणादिइत्यादिना, न तु रुचिभावेऽपि तन्निन्दा युक्ता पूतना इत्यादेः । तथा चोक्तं पाद्मोत्तरखण्डे— स्वातन्त्र्यात् क्रियते कर्म न च वेदोदितं महत् । विनैव भगवत्प्रीत्या ते वै पाषण्डिनः स्मृताः ॥ इति । प्रीतिर् अत्र तादृशरुचिः । तद् एवम् अत्र शास्त्रानादरस्यैव निन्दा । न तु तदज्ञानस्य धावन् निमील्य वै इत्यादेः । गौतमीयतन्त्रे त्व् इदम् अप्य् उक्तम्— न जपो नार्चनं नैव ध्यानं नापि विधिक्रमः । केवलं सन्ततं कृष्णचरणाम्भोजभाविनाम् ॥ अजाततादृशरुचिना तु सद्विशेषादरमात्रादृता रागानुगापि वैधीसंवलितैवानुष्ठेया, तथा लोकसंग्रहार्थं प्रतिष्ठितेन जाततादृशरुचिना च । अत्र मिश्रत्वे च यथायोग्यं रागानुगयैकीकृत्यैव वैधी कर्तव्या । केचिद् अष्टादशाक्षरध्यानं गोदोहनसमयवंशीवाद्यसमाकृष्टतत्तत्सर्वमयत्वेन भावयन्ति, यथा चैके “तादृशम् उपासनं साक्षाद् व्रजजनविशेषायैव मह्यं श्रीगुरुचरणैर् मदभीष्टविशेषसिद्ध्यर्थम् उपदिष्टं भावयामि, साक्षात् तु श्रीव्रजेन्द्रनन्दनं सेवमान एवास” इति भावयन्ति । अथ श्रुतिस्मृती ममैवाज्ञे इत्यादिनिन्दितमात्रस्वावश्यकक्रियानिषेधयोर् उल्लङ्घनं द्विविधम् । तौ हि धर्मशास्त्रोक्तौ भक्तिशास्त्रोक्तौ चेति । भगवद्भक्तिविश्वासेन दौःशील्येन वा पूर्वयोर् अकरणकरणप्रत्यासत्तौ न वैष्णवभावाद् भ्रंशः । देवर्षिभूताप्तनॄणां इत्याद्युक्तेः, अपि चेत् सुदुराचारः इत्याद्युक्तेश् च । तादृशरुचिमति तु तयैव रुच्या द्विष्टत्वाद् अपुनर्भवाद्यानन्दस्यापि वाञ्छा नास्ति, किम् उत परमघृणास्पदस्य । अतस् तत्र स्वत एव न प्रवृत्तिः । प्रमादादिना कदाचिज् जातं चेद् विकर्म तत्क्षणाद् एव नश्यत्य् अपि । उक्तं च—विकर्म यच् चोत्पतितं कथञ्चिद् धुनोति सर्वं हृदि सन्निविष्टः इति ।
rāgātmika-bhaktimatāṁ durabhisandhināpy anukaraṇa-mātreṇa tādṛśatva-prāptiḥ śrūyate, yathā dhātrītvānukaraṇena pūtanāyāḥ | tad uktam—sad-veśād iva pūtanāpi sakulā iti | kim uta tadīya-rucimadbhis tādṛśa-nirantara-samyag-bhakty-anuṣṭhānena | tad uktam— pūtanā loka-bāla-ghnī rākṣasī rudhirāśanā | jighāṁsayāpi haraye stanaṁ dattvāpa sad-gatim || kiṁ punaḥ śraddhayā bhaktyā kṛṣṇāya paramātmane | yacchan priyatamaṁ kiṁ nu raktās tan-mā taro yathā || iti | ata uktaṁ—na mayy ekānta-bhaktānāṁ guṇa-doṣodbhavā guṇāḥ iti | ekāntitvaṁ khalu bhakti-niṣṭhā | sā rucyaiva vā śāstra-vidhy-ādareṇaiva vā jāyate | tato rucer viralatvād uttarābhāvenāpi yad aikāntikītvaṁ tat tasyaikāntika-mānino dambha-mātram ity arthaḥ | tatas tad anūdyaiva nindā śruti-smṛti-purāṇādi-ity-ādinā, na tu ruci-bhāve'pi tan-nindā yuktā pūtanā ity-ādeḥ | tathā coktaṁ pādmottara-khaṇḍe— svātantryāt kriyate karma na ca vedoditaṁ mahat | vinaiva bhagavat-prītyā te vai pāṣaṇḍinaḥ smṛtāḥ || iti | prītir atra tādṛśa-ruciḥ | tad evam atra śāstrānādarasyaiva nindā | na tu tad-ajñānasya dhāvan nimīlya vai ity-ādeḥ | gautamīya-tantre tv idam apy uktam— na japo nārcanaṁ naiva dhyānaṁ nāpi vidhi-kramaḥ | kevalaṁ santataṁ kṛṣṇa-caraṇāmbhoja-bhāvinām || ajāta-tādṛśa-rucinā tu sad-viśeṣādara-mātrādṛtā rāgānugāpi vaidhī-saṁvalitaivānuṣṭheyā, tathā loka-saṁgrahārthaṁ pratiṣṭhitena jāta-tādṛśa-rucinā ca | atra miśratve ca yathā-yogyaṁ rāgānugayaikīkṛtyaiva vaidhī kartavyā | kecid aṣṭādaśākṣara-dhyānaṁ go-dohana-samaya-vaṁśī-vādya-samākṛṣṭa-tat-tat-sarvamayatvena bhāvayanti, yathā caike “tādṛśam upāsanaṁ sākṣād vraja-jana-viśeṣāyaiva mahyaṁ śrī-guru-caraṇair mad-abhīṣṭa-viśeṣa-siddhy-artham upadiṣṭaṁ bhāvayāmi, sākṣāt tu śrī-vrajendra-nandanaṁ sevamāna evāsa” iti bhāvayanti | atha śruti-smṛtī mamaivājñe ity-ādi-nindita-mātra-svāvaśyaka-kriyā-niṣedhayor ullaṅghanaṁ dvividham | tau hi dharma-śāstroktau bhakti-śāstroktau ceti | bhagavad-bhakti-viśvāsena dauḥśīlyena vā pūrvayor akaraṇa-karaṇa-pratyāsattau na vaiṣṇava-bhāvād bhraṁśaḥ | devarṣi-bhūtāpta-nṝṇāṁ ity-ādy-ukteḥ, api cet sudurācāraḥ ity-ādy-ukteś ca | tādṛśa-rucimati tu tayaiva rucyā dviṣṭatvād apunar-bhavādy-ānandasyāpi vāñchā nāsti, kim uta parama-ghṛṇāspadasya | atas tatra svata eva na pravṛttiḥ | pramādādinā kadācij jātaṁ ced vikarma tat-kṣaṇād eva naśyaty api | uktaṁ ca—vikarma yac cotpatitaṁ kathañcid dhunoti sarvaṁ hṛdi sanniviṣṭaḥ iti |
Слышится, что таковость обретается даже подражанием имеющим рагатмика-бхакти — и с дурным умыслом, одним лишь подражанием, как у Путаны, подражавшей кормилице. О том сказано: «Как бы за облачение благих — и Путана со всем родом». Что уж говорить о тех, у кого есть вкус к ней, при непрестанном и вполне совершаемом таком исполнении преданности. О том сказано: «Путана, губительница детей мира, ракшаси, вкушавшая кровь, даже с желанием убить дав Хари грудь, обрела благую цель. Что уж говорить о тех, кто с верою и преданностью даёт Кришне, Параматману, дражайшее; что — о привязанных, для кого Он как мать?»\n\nОттого сказано: «У безраздельно преданных мне нет качеств, рождённых достоинством и пороком». Безраздельность ведь есть стойкость преданности; а она рождается либо самим вкусом, либо почтением к уставу писания. И раз вкус редок, — то безраздельность, взятая без второго, есть у мнящего себя безраздельным лишь лицемерие; таков смысл. Потому, пересказав это, идёт порицание: «без устава шрути, смрити, пуран и прочего» и далее; а при наличии вкуса такое порицание неуместно — «Путана» и далее. Так и сказано в последней части Падмы: «Деяние творится самовольно, а не великое, сказанное ведою, — без любви к Бхагавану: они воистину названы еретиками». «Любовь» здесь — такой вкус. Итак, здесь порицается именно непочтение к писанию, а не незнание его — «бегущий с закрытыми глазами» и далее.\n\nА в Гаутамия-тантре сказано и это: «Ни шептания, ни почитания, ни созерцания, ни порядка устава — единственно постоянное помышление стоп-лотоса Кришны». У кого такой вкус не родился, тому и рагануга, чтимая лишь по особому почтению к благим, должна исполняться смешанною с уставною; так же и утверждённому в мире — ради поддержания мира, даже когда такой вкус родился. И при этом смешении уставную надо творить, как подобает, соединив её именно с раганугою. Некоторые представляют созерцание восемнадцатисложной так, что всё то и то привлечено игрою флейты во время доения коров. А иные представляют так: «Такое почитание преподано мне стопами шри гуру непосредственно ради достижения моего особого желанного, для особого человека Враджа, — так я представляю; а непосредственно я служу сыну шри владыки Враджа».\n\nЗатем: преступание обязательных своих действия и запрета, порицаемое в «Шрути и смрити — мои повеления» и далее, двояко: ибо они бывают сказаны писанием закона и сказаны писанием преданности. Если первые не совершены или совершены обратное — по доверию к преданности Бхагавану или по дурному нраву, — утраты вайшнавского настроения нет: по сказанному «божественным провидцам, существам, родичам, людям» и далее и по «даже если он весьма дурного поведения» и далее. А у того, у кого есть такой вкус, самим этим вкусом ненавидимо даже блаженство невозвратного бытия и прочего, — что уж говорить о прибежище высшего отвращения; потому туда у него и нет движения само собою. А если по оплошности и прочему когда-нибудь случится дурное деяние, оно в тот же миг и гибнет. Сказано и: «И дурное деяние, как-нибудь случившееся, — всё стряхивает Тот, кто вошёл в сердце».
58b6b35a1335 · опубликовано 21 сент. 2026 г., 00:52:07 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Путана приведена не для утешения, а как предел довода: если подражание с умыслом убить дало столько, то мерить надо силу подражаемого, а не заслугу подражающего.