Шат-сандарбха
Сандарбха пятая. Бхакти: чем Его достигают5.340Джива Госвами
960 / 1405
Linux
Листать
Шат-сандарбха · 5.340
॥
Деванагари

तद् एवं साधनात्मिका भक्तिर् दर्शिता । तत्र सिद्धिक्रमश् च श्रीसूतोपदेशारम्भे शुश्रूषोः श्रद्दधानस्य इत्यादिना दर्शितः । यथा च श्रीनारदवाक्ये अहं पुरातीतभवेऽभवम् इत्यादौ । यथा च श्रीकपिलदेववाक्ये सतां प्रसङ्गान् मम वीर्यसंविदः इत्यादौ । अत्र कैवल्यकामायां भक्त्या पुमान् जातविरागः इत्यादिना । शुद्धायां, नैकात्मतां मे स्पृहयन्ति केचित् इत्यादिना क्रमो ज्ञेयः । तथा शुद्धायाम् एव श्रीप्रह्लादकृतदैत्यबालानुशासने गुरुशुश्रूषया इत्यादिना । तम् एवं क्रमम् एव सङ्क्षिप्य सदृष्टान्तम् आह— भक्तिः परेशानुभवो विरक्तिर् अन्यत्र चैष त्रिक एककालः । प्रपद्यमानस्य यथाश्नतः स्युस् तुष्टिः पुष्टिः क्षुदपायोऽनुघासम् ॥ इत्य् अच्युताङ्घ्रिं भजतोऽनुवृत्त्या भक्तिर् विरक्तिर् भगवत्प्रबोधः । भवन्ति वै भागवतस्य राजंस् ततः परां शान्तिम् उपैति साक्षात् ॥ टीका च—प्रपद्यमानस्य हरिं भजतः पुंसो भक्तिः प्रेमलक्षणा, परेशानुभवः प्रेमास्पदभगवद्रूपस्फूर्तिस् तया निर्वृतस्य ततोऽन्यत्र गृहादिषु विरक्तिर् इत्य् एषत्रिक एककालो भजनसमकाल एव स्यात् । यथा अश्नतो भुञ्जानस्य तुष्टिः सुखं, पुष्टिर् उदरभरणं, क्षुन्निवृत्तिश् च प्रतिग्रासं स्युः । उपलक्षणम् एतत् । प्रतिसिक्थम् अपि यथा स्युस् तद्वत् । एवम् एवैकस्मिन् भजने किञ्चित् प्रेमादित्रिके जायमान अनुवृत्त्या भजतः परमप्रेमादि जायते, बहुग्रासभोजिन इव परमतुष्ट्यादि । ततश् च भगवत्प्रसादेन कृतार्थो भवतीत्य् आह—इत्य् अच्युताङ्घ्रिम् इति ॥ इत्य् एषा । शान्तिं कृतार्थत्वम्, साक्षाद् अन्तर् बहिश् च प्रकटितपरमपुरुषार्थत्वाद् अव्यवधानेनैवेत्य् अर्थः । पूर्वपद्यभक्त्यादीनां तुष्ट्यादयः क्रमेणैव दृष्टान्ता ज्ञेयाः । उत्तरत्राप्य् एतत्क्रमेण भक्तितुष्ट्योः सुखैकरूपत्वात्. पुष्ट्यनुभवयोर् आत्मभरणैकरूपत्वात्, क्षुदपायविरक्त्योः शान्त्येकरूपत्वात् । यद्यपि भुक्तवतोऽन्नेऽपि वैतृष्ण्यं जायते, भगवदनुभविनस् तु विषयान्तर एवेति वैधर्म्यम्, तथापि वस्त्वन्तरवैतृष्ण्यांश एव दृष्टान्तो गम्य इति ॥ ॥ तद् एतद् व्याख्यातम् अभिधेयम् । अत्रान्योऽपि विशेषः शास्त्रमहाजनदृष्ट्यानुसन्धेयः । गुरुः शास्त्रं श्रद्धा रुचिर् अनुगतिः सिद्धिर् इति मे यद् एतत् तत् सर्वं चरणकमलं राजति ययोः । कृपापूरस्यन्दस्नपितनयनाम्भोजयुगलौ सदा राधाकृष्णाव् अशरणगती तौ मम गतिः ॥ इति श्रीकलियुगपावनस्वभजनविभाजनप्रयोजनावतारश्रीश्रीभगवत्कृष्णचैतन्यदेवचरणानुचरविश्ववैष्णवराजसभाजनश्रीरूपसनातनानुशासनभारतीगर्भे श्रीभागवतसन्दर्भे श्रीभक्तिसन्दर्भो नाम पञ्चमः सन्दर्भः ॥ समाप्तश् चायं श्रीभक्तिसन्दर्भः ॥

Транслитерация (IAST)

tad evaṁ sādhanātmikā bhaktir darśitā | tatra siddhi-kramaś ca śrī-sūtopadeśārambhe śuśrūṣoḥ śraddadhānasya ity-ādinā darśitaḥ | yathā ca śrī-nārada-vākye ahaṁ purātīta-bhave'bhavam ity-ādau | yathā ca śrī-kapila-deva-vākye satāṁ prasaṅgān mama vīrya-saṁvidaḥ ity-ādau | atra kaivalya-kāmāyāṁ bhaktyā pumān jāta-virāgaḥ ity-ādinā | śuddhāyāṁ, naikātmatāṁ me spṛhayanti kecit ity-ādinā kramo jñeyaḥ | tathā śuddhāyām eva śrī-prahlāda-kṛta-daitya-bālānuśāsane guru-śuśrūṣayā ity-ādinā | tam evaṁ kramam eva saṅkṣipya sa-dṛṣṭāntam āha— bhaktiḥ pareśānubhavo viraktir anyatra caiṣa trika eka-kālaḥ | prapadyamānasya yathāśnataḥ syus tuṣṭiḥ puṣṭiḥ kṣud-apāyo'nughāsam || ity acyutāṅghriṁ bhajato'nuvṛttyā bhaktir viraktir bhagavat-prabodhaḥ | bhavanti vai bhāgavatasya rājaṁs tataḥ parāṁ śāntim upaiti sākṣāt || ṭīkā ca—prapadyamānasya hariṁ bhajataḥ puṁso bhaktiḥ prema-lakṣaṇā, pareśānubhavaḥ premāspada-bhagavad-rūpa-sphūrtis tayā nirvṛtasya tato'nyatra gṛhādiṣu viraktir ity eṣatrika eka-kālo bhajana-sama-kāla eva syāt | yathā aśnato bhuñjānasya tuṣṭiḥ sukhaṁ, puṣṭir udara-bharaṇaṁ, kṣun-nivṛttiś ca pratigrāsaṁ syuḥ | upalakṣaṇam etat | pratisiktham api yathā syus tadvat | evam evaikasmin bhajane kiñcit premādi-trike jāyamāna anuvṛttyā bhajataḥ parama-premādi jāyate, bahu-grāsa-bhojina iva parama-tuṣṭy-ādi | tataś ca bhagavat-prasādena kṛtārtho bhavatīty āha—ity acyutāṅghrim iti || ity eṣā | śāntiṁ kṛtārthatvam, sākṣād antar bahiś ca prakaṭita-parama-puruṣārthatvād avyavadhānenaivety arthaḥ | pūrva-padya-bhakty-ādīnāṁ tuṣṭy-ādayaḥ krameṇaiva dṛṣṭāntā jñeyāḥ | uttaratrāpy etat-krameṇa bhakti-tuṣṭyoḥ sukhaika-rūpatvāt. puṣṭy-anubhavayor ātma-bharaṇaika-rūpatvāt, kṣud-apāya-viraktyoḥ śānty-eka-rūpatvāt | yadyapi bhuktavato'nne'pi vaitṛṣṇyaṁ jāyate, bhagavad-anubhavinas tu viṣayāntara eveti vaidharmyam, tathāpi vastv-antara-vaitṛṣṇyāṁśa eva dṛṣṭānto gamya iti || || tad etad vyākhyātam abhidheyam | atrānyo'pi viśeṣaḥ śāstra-mahājana-dṛṣṭyānusandheyaḥ | guruḥ śāstraṁ śraddhā rucir anugatiḥ siddhir iti me yad etat tat sarvaṁ caraṇa-kamalaṁ rājati yayoḥ | kṛpā-pūra-syanda-snapita-nayanāmbhoja-yugalau sadā rādhā-kṛṣṇāv aśaraṇa-gatī tau mama gatiḥ || iti śrī-kali-yuga-pāvana-sva-bhajana-vibhājana-prayojanāvatāra-śrī-śrī-bhagavat-kṛṣṇa-caitanya-deva-caraṇānucara-viśva-vaiṣṇava-rāja-sabhājana-śrī-rūpa-sanātanānuśāsana-bhāratī-garbhe śrī-bhāgavata-sandarbhe śrī-bhakti-sandarbho nāma pañcamaḥ sandarbhaḥ || samāptaś cāyaṁ śrī-bhakti-sandarbhaḥ ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
तद्tadТак,
एवंevaṁитак,
साधनात्मिकाsādhanātmikāсредства сутью имеющая
भक्तिर्bhaktirбхакти
दर्शिताdarśitāпоказана.
तत्रtatraТам
सिद्धिsiddhiсовершенства
क्रमश्kramaśпорядок
चcaже
श्रीśrīшри
सूतोपदेशारम्भेsūtopadeśārambheСуты наставления в начале:
शुश्रूषोःśuśrūṣoḥ«слушать желающего,
श्रद्दधानस्यśraddadhānasyaверящего» —
इत्य्ityтак
आदिनाādināи далее
दर्शितःdarśitaḥпоказан.
यथाyathāКак
चcaже
श्रीśrīв шри
नारदnāradaНарады
वाक्येvākyeречении:
अहंahaṁ«я
पुरातीतpurātītaпрежде, в ушедшем
भवेऽभवम्bhave'bhavamрождении был» —
इत्य्ityтак
आदौādauи далее.
यथाyathāКак
चcaже
श्रीśrīв шри
कपिलkapilaКапила-
देवdevaдевы
वाक्येvākyeречении:
सतांsatāṁ«от святых
प्रसङ्गान्prasaṅgānобщения
ममmamaмои
वीर्यvīryaдоблести
संविदःsaṁvidaḥпостижения» —
इत्य्ityтак
आदौādauи далее.
अत्रatraЗдесь
कैवल्यkaivalyaединости
कामायांkāmāyāṁв желающей:
भक्त्याbhaktyā«бхакти
पुमान्pumānчеловек,
जातjātaродившееся
विरागःvirāgaḥбесстрастие имеющий» —
इत्य्ityтак
आदिनाādināи далее.
शुद्धायांśuddhāyāṁВ чистой:
नैकात्मतांnaikātmatāṁ«не единосущности
मेmeсо мною
स्पृहयन्तिspṛhayantiжелают
केचित्kecitнекоторые» —
इत्य्ityтак
आदिनाādināи далее
क्रमोkramoпорядок
ज्ञेयःjñeyaḥда будет познан.
तथाtathāТак же
शुद्धायाम्śuddhāyāmв чистой
एवevaименно —
श्रीśrīшри
प्रह्लादprahlādaПрахладою
कृतkṛtaсовершённом
दैत्यdaityaдайтьев
बालानुशासनेbālānuśāsaneдетей наставлении:
गुरुguru«гуру
शुश्रूषयाśuśrūṣayāслужением» —
इत्य्ityтак
आदिनाādināи далее.
तम्tamТот
एवंevaṁтак
क्रमम्kramamпорядок
एवevaименно
सङ्क्षिप्यsaṅkṣipyaсжав,
सsaс
दृष्टान्तम्dṛṣṭāntamпримером
आहāhaговорит:
भक्तिःbhaktiḥ«Бхакти,
परेशानुभवोpareśānubhavoвысшего Владыки переживание,
विरक्तिर्viraktirбесстрастие
अन्यत्रanyatraк иному —
चैषcaiṣaи эта
त्रिकtrikaтройка
एकekaодно-
कालःkālaḥвременна
प्रपद्यमानस्यprapadyamānasyaу предающегося,
यथाश्नतःyathāśnataḥкак у вкушающего
स्युस्syusбывают
तुष्टिःtuṣṭiḥдовольство,
पुष्टिःpuṣṭiḥнасыщение,
क्षुद्kṣudголода
अपायोऽनुघासम्apāyo'nughāsamуход — с каждым куском.
इत्य्ityТак
अच्युताङ्घ्रिंacyutāṅghriṁАчьюты стопам
भजतोऽनुवृत्त्याbhajato'nuvṛttyāслужащего постоянством
भक्तिर्bhaktirбхакти,
विरक्तिर्viraktirбесстрастие,
भगवत्bhagavatБхагавана
प्रबोधःprabodhaḥпробуждённое ведение
भवन्तिbhavantiбывают
वैvaiведь
भागवतस्यbhāgavatasyaу бхагаваты,
राजंस्rājaṁsо царь;
ततःtataḥоттого
परांparāṁвысший
शान्तिम्śāntimпокой
उपैतिupaitiобретает
साक्षात्sākṣātнепосредственно».
टीकाṭīkāИ тика:
चcaже —
प्रपद्यमानस्यprapadyamānasyaпредающегося,
हरिंhariṁХари
भजतःbhajataḥпочитающего,
पुंसोpuṁsoчеловека
भक्तिःbhaktiḥбхакти,
प्रेमpremaпремы
लक्षणाlakṣaṇāпризнак имеющая;
परेशानुभवःpareśānubhavaḥвысшего Владыки переживание —
प्रेमास्पदpremāspadaпремы вместилища,
भगवद्bhagavadБхагавана,
रूपrūpaоблика
स्फूर्तिस्sphūrtisявление;
तयाtayāим
निर्वृतस्यnirvṛtasyaутешённого
ततोऽन्यत्रtato'nyatraк иному, чем то,
गृहादिषुgṛhādiṣuк дому и прочему
विरक्तिर्viraktirбесстрастие, —
इत्य्ityтак
एषत्रिकeṣatrikaэта тройка
एकekaодно-
कालोkāloвременна,
भजनbhajanaпочитанию
समsamaодновременна
कालkālaпо времени
एवevaименно
स्यात्syātда будет.
यथाyathāКак
अश्नतोaśnatoу вкушающего,
भुञ्जानस्यbhuñjānasyaедящего,
तुष्टिःtuṣṭiḥдовольство —
सुखंsukhaṁрадость,
पुष्टिर्puṣṭirнасыщение —
उदरudaraживота
भरणंbharaṇaṁнаполнение,
क्षुन्kṣunголода
निवृत्तिश्nivṛttiśпрекращение
चcaже
प्रतिग्रासंpratigrāsaṁс каждым куском
स्युःsyuḥбывают.
उपलक्षणम्upalakṣaṇamОбозначение
एतत्etatэто.
प्रतिसिक्थम्pratisikthamС каждой крупинкой
अपिapiтакже
यथाyathāкак
स्युस्syusбывают,
तद्वत्tadvatтак же.
एवम्evamТак
एवैकस्मिन्evaikasminже в одном
भजनेbhajaneпочитании
किञ्चित्kiñcitнечто
प्रेमादिpremādiпремы и прочего
त्रिकेtrikeв тройке
जायमानjāyamānaрождающееся;
अनुवृत्त्याanuvṛttyāпостоянством
भजतःbhajataḥпочитающего
परमparamaвысшая
प्रेमादिpremādiпрема и прочее
जायतेjāyateрождается,
बहुbahuмногих
ग्रासgrāsaкусков
भोजिनbhojinaедока
इवivaподобно
परमparamaвысшее
तुष्ट्य्tuṣṭyдовольство
आदिādiи прочее.
ततश्tataśОттого
चcaже
भगवत्bhagavatБхагавана
प्रसादेनprasādenaмилостью
कृतार्थोkṛtārthoдостигшим цели
भवतीत्य्bhavatītyбывает — так
आहāhaговорит:
इत्य्ity«так
अच्युताङ्घ्रिम्acyutāṅghrimАчьюты стопам» —
इतिitiтак.
इत्य्ityТак
एषाeṣāэта.
शान्तिंśāntiṁ«Покой» —
कृतार्थत्वम्kṛtārthatvamдостигнутость цели;
साक्षाद्sākṣād«непосредственно» —
अन्तर्antarвнутри
बहिश्bahiśи снаружи
चcaже
प्रकटितprakaṭitaявленной
परमparamaвысшей
पुरुषार्थत्वाद्puruṣārthatvādцели человека бытием
अव्यवधानेनैवेत्य्avyavadhānenaivetyбезо всякой преграды — таков
अर्थःarthaḥсмысл.
पूर्वpūrvaПрежнего
पद्यpadyaстиха
भक्त्य्bhaktyбхакти
आदीनांādīnāṁи прочего
तुष्ट्य्tuṣṭyдовольство
आदयःādayaḥи прочее
क्रमेणैवkrameṇaivaпо порядку именно
दृष्टान्ताdṛṣṭāntāпримерами
ज्ञेयाःjñeyāḥда будут познаны.
उत्तरत्राप्य्uttaratrāpyИ в последующем также
एतत्etatэтого
क्रमेणkrameṇaпорядком:
भक्तिbhaktiбхакти
तुष्ट्योःtuṣṭyoḥи довольства
सुखैकsukhaikaрадостью единою
रूपत्वात्rūpatvātоблик имением,
पुष्ट्य्puṣṭyнасыщения
अनुभवयोर्anubhavayorи переживания
आत्मātmaсебя
भरणैकbharaṇaikaнаполнением единым
रूपत्वात्rūpatvātоблик имением,
क्षुद्kṣudголода
अपायapāyaухода
विरक्त्योःviraktyoḥи бесстрастия
शान्त्य्śāntyпокоем
एकekaединым
रूपत्वात्rūpatvātоблик имением.
यद्यपिyadyapiХотя
भुक्तवतोऽन्नेऽपिbhuktavato'nne'piу поевшего и к пище
वैतृष्ण्यंvaitṛṣṇyaṁнежажда
जायतेjāyateрождается,
भगवद्bhagavadБхагавана
अनुभविनस्anubhavinasпереживающего
तुtuже —
विषयान्तरviṣayāntaraк предметам иным
एवेतिevetiименно — так
वैधर्म्यम्vaidharmyamнесходство;
तथापिtathāpiвсё же
वस्त्व्vastvвещи
अन्तरantaraиной
वैतृष्ण्यांशvaitṛṣṇyāṁśaнежажды доле
एवevaименно
दृष्टान्तोdṛṣṭāntoпример
गम्यgamyaприложим —
इतिitiтак.
तद्tadТак
एतद्etadэто
व्याख्यातम्vyākhyātamразъяснено —
अभिधेयम्abhidheyamто, о чём речь.
अत्रान्योऽपिatrānyo'piЗдесь и иная
विशेषःviśeṣaḥособенность
शास्त्रśāstraписания
महाजनmahājanaи великих людей
दृष्ट्यानुसन्धेयःdṛṣṭyānusandheyaḥвзглядом да будет доискана.
गुरुःguruḥ«Гуру,
शास्त्रंśāstraṁписание,
श्रद्धाśraddhāвера,
रुचिर्rucirвкус,
अनुगतिःanugatiḥследование,
सिद्धिर्siddhirсовершенство» —
इतिitiтак;
मेmeу меня
यद्yadчто
एतत्etatэто,
तत्tatто
सर्वंsarvaṁвсё —
चरणcaraṇaстоп
कमलंkamalaṁлотос,
राजतिrājatiсияющий
ययोःyayoḥу которых двоих.
कृपाkṛpāМилости
पूरpūraпотока
स्यन्दsyandaструением
स्नपितsnapitaомытых
नयनाम्भोजnayanāmbhojaглаз-лотосов
युगलौyugalauпару имеющие,
सदाsadāвсегда
राधाrādhāРадха
कृष्णाव्kṛṣṇāvи Кришна,
अशरणaśaraṇaлишённых убежища
गतीgatīприбежище, —
तौtauте двое
ममmamaмоя
गतिःgatiḥцель.
इतिitiТаков
श्रीśrīшри
कलिkaliКали-
युगyugaюги
पावनpāvanaочистителя,
स्वsvaсвоего
भजनbhajanaпочитания
विभाजनvibhājanaраздачи
प्रयोजनावतारprayojanāvatāraради нисшедшего,
श्रीśrīшри
श्रीśrīшри
भगवत्bhagavatБхагавана
कृष्णkṛṣṇaКришны
चैतन्यcaitanyaЧайтаньи
देवdevaдевы
चरणानुचरcaraṇānucaraстоп последователя,
विश्वviśvaвселенского
वैष्णवvaiṣṇavaвайшнавов
राजrājaцарского
सभाजनsabhājanaсобрания чтимого,
श्रीśrīшри
रूपrūpaРупы
सनातनानुशासनsanātanānuśāsanaи Санатаны наставлением
भारतीbhāratīречи
गर्भेgarbheзачатой,
श्रीśrīшри
भागवतbhāgavataБхагавата-
सन्दर्भेsandarbheсандарбхе
श्रीśrīшри
भक्तिbhaktiБхакти-
सन्दर्भोsandarbhoсандарбха
नामnāmaпо имени
पञ्चमःpañcamaḥпятая
सन्दर्भःsandarbhaḥсандарбха.
समाप्तश्samāptaśЗакончена
चायंcāyaṁже эта
श्रीśrīшри
भक्तिbhaktiБхакти-
सन्दर्भःsandarbhaḥсандарбха.
Литературный перевод

Итак, бхакти, имеющая природу средства, показана. Порядок её созревания показан в начале наставления шри Суты — «желающему слушать, верящему» и далее; так же в речении шри Нарады — «я в прежнем, ушедшем рождении был» и далее; так же в речении шри Капила-девы — «от общения со святыми — постижения моей доблести» и далее. Здесь — у желающего единости — «бхакти человек, в ком родилось бесстрастие» и далее; в чистой — «не единосущности со мною желают некоторые» и далее: этим да будет понят порядок. Так же именно в чистой — в наставлении, данном шри Прахладою детям дайтьев: «служением гуру» и далее.\n\nСжав этот самый порядок, он говорит его с примером: «Бхакти, переживание высшего Владыки, бесстрастие к иному — эта тройка у предающегося единовременна, как у вкушающего с каждым куском бывают довольство, насыщение и уход голода. Так у того, кто постоянством служит стопам Ачьюты, у бхагаваты, о царь, бывают бхакти, бесстрастие и пробуждённое ведение Бхагавана; оттого он непосредственно обретает высший покой».\n\nИ тика: у человека предающегося, почитающего Хари, бхакти, имеющая признаком прему; переживание высшего Владыки — явление облика Бхагавана, вместилища премы; и у утешённого им — бесстрастие ко всему иному, к дому и прочему: эта тройка единовременна, она бывает одновременно с самим почитанием. Как у едящего с каждым куском бывают довольство — радость, насыщение — наполнение живота, и прекращение голода. И это лишь обозначение: так же и с каждой крупинкой. Точно так же в одном почитании рождается нечто в тройке премы и прочего, а у почитающего постоянно рождается высшая према и прочее — как у съевшего много кусков высшее довольство. И оттого милостью Бхагавана он достигает цели, о чём и сказано: «Так стопам Ачьюты». Вот она. «Покой» — достигнутость цели; «непосредственно» — оттого что высшая цель человека явлена и внутри, и снаружи, безо всякой преграды; таков смысл. Довольство и прочее да будут поняты примерами к бхакти и прочему прежнего стиха именно по порядку; и в последующем тем же порядком — ибо бхакти и довольство имеют единый облик радости, насыщение и переживание — единый облик наполнения себя, уход голода и бесстрастие — единый облик покоя. Хотя у поевшего нежажда рождается и к самой пище, а у переживающего Бхагавана — лишь к иным предметам, и в этом несходство, всё же пример приложим именно в той доле, где речь о нежажде к другой вещи.\n\nТак разъяснено это — то, о чём идёт речь. И иную особенность здесь следует доискивать взглядом писания и великих людей.\n\n«Гуру, писание, вера, вкус, следование, совершенство» — всё, что есть у меня из этого, есть лотос стоп, сияющий у тех двоих: у которых пара глаз-лотосов всегда омыта струящимся потоком милости, — Радха и Кришна, прибежище лишённых прибежища; они — моя цель.\n\nТакова в шри Бхагавата-сандарбхе — речи, зачатой наставлением шри Рупы и Санатаны, чтимой царским собранием вайшнавов вселенной, сложенной последователем стоп шри шри Бхагавана Кришны Чайтаньи-девы, очистителя Кали-юги, нисшедшего ради раздачи своего почитания, — пятая сандарбха по имени шри Бхакти-сандарбха. Закончена эта шри Бхакти-сандарбха.

Версия

9dd942eea298 · опубликовано 21 сент. 2026 г., 00:52:07 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами