Шат-сандарбха
Сандарбха пятая. Бхакти: чем Его достигают5.115.2Джива Госвами
717 / 1405
Linux
Листать
Шат-сандарбха · 5.115.2
॥
Деванагари

सर्वकर्तृषु, यथा— ते वै विदन्त्य् अतितरन्ति च देवमायां स्त्रीशूद्रहूणशबरा अपि पापजीवाः । यद्य् अद्भुतक्रमपरायणशीलशिक्षास् तिर्यग्जना अपि किम् उ श्रुतधारणा ये ॥ इति । गारुडे— कीटपक्षिमृगाणां चहरौ सन्न्यस्तचेतसाम् । ऊर्ध्वम् एव गतिं मन्ये किं पुनर् ज्ञानिनां नॄणाम् ॥ अत्रैव साचारे दुराचारे, ज्ञानिन्य् अज्ञानिनि, विरक्ते रागिणि, मुमुक्षौ मुक्ते, भक्त्यसिद्धे भक्तिसिद्धे, तस्मिन् भगवत्पार्षदतां प्राप्ते, तस्मिन् नित्यपार्षदे च सामान्येन दर्शनाद् अपि सार्वत्रिकता । तत्र साचारे दुराचारे यथा— अपि चेत् सुदुराचारो भजते माम् अनन्यभाक् । साधुर् एव स मन्तव्यः सम्यग् व्यवसितो हि सः ॥ इति । सदाचारस् तु किं वक्तव्य इत्य् अपेर् अर्थः । ज्ञानिन्य् अज्ञानिनि च—ज्ञात्वाज्ञात्वाथ ये वै माम् इत्यादि । हरिर् हरति पापानि दुष्टचित्तैर् अपि स्मृतः इत्यादि । विरक्ते रागिणि च— बाध्यमानोऽपि मद्भक्तो विषयैर् अजितेन्द्रियः । प्रायः प्रगल्भया भक्त्या विषयैर् नाभिभूयते ॥ इति । अबाध्यमानस् तु सुतरां नाभिभूयत इत्य् अपेर् अर्थः । मुमुक्षौ मुक्ते च—मुमुक्षवो घोररूपान् इत्यादि । आत्मारामाश् च मुनयः इत्यादि । भक्त्यसिद्धे भक्तिसिद्धे च— केचित् केवलया भक्त्या वासुदेवपरायणाः । अघं धुन्वन्ति कार्त्स्न्येन नीहारम् इव भास्करः ॥ इति । न चलति भगवत्पदारविन्दाल् लवनिमिषार्धम् अपि स वैष्णवाग्र्यः ॥ इति । भगवत्पार्षदतां प्राप्ते— मत्सेवया प्रतीतं ते सालोक्यादिचतुष्टयम् । नेच्छन्ति सेवया पूर्णाः कुतोऽन्यत् कालविप्लुतम् ॥ इति । नित्यपार्षदे— वापीषु विद्रुमतटास्व् अमलामृताप्सु प्रेष्यान्विता निजवने तुलसीभिर् ईशम् । अभ्यर्चती स्वलकम् उन्नसम् ईक्ष्य वक्त्रम् उच्छेषितं भगवतेत्य् अमताङ्ग यच्छ्रीः ॥ सर्वेषु वर्षेषु भुवनेषु ब्रह्माण्डेषु तेषां बहिश् च तैस् तैः श्रीभगवदुपासनायाः क्रियमाणायाः श्रीभागवतादिषु प्रसिद्धिः सिद्धैवेति सर्वदेशोदाहरणं ज्ञेयम् । सर्वेषु करणेषु यथा— मानसेनोपचारेण परिचर्य हरिं मुदा । परेऽवाङ्मनसागम्यं तं साक्षात् प्रतिपेदिरे ॥ इत्यादि । एवंभूतवचने हि, अस्तु तावद्बहिरिन्द्रियेण, मनसा वचसापि तत्सिद्धिप्रसिद्धिः । सर्वद्रव्येषु यथा— पत्रं पुष्पं फलं तोयं यो मे भक्त्या प्रयच्छति । तद् अहं भक्त्युपहृतम् अश्नामि प्रयतात्मनः ॥ इति । सर्वक्रियासु यथा— श्रुतोऽनुपठितो ध्यात आदृतो वानुमोदितः । सद्यः पुनाति सद्धर्मो देवविश्वद्रुहोऽपि हि ॥

Транслитерация (IAST)

sarva-kartṛṣu, yathā— te vai vidanty atitaranti ca deva-māyāṁ strī-śūdra-hūṇa-śabarā api pāpa-jīvāḥ | yady adbhuta-krama-parāyaṇa-śīla-śikṣās tiryag-janā api kim u śruta-dhāraṇā ye || iti | gāruḍe— kīṭa-pakṣi-mṛgāṇāṁ caharau sannyasta-cetasām | ūrdhvam eva gatiṁ manye kiṁ punar jñānināṁ nṝṇām || atraiva sācāre durācāre, jñāniny ajñānini, virakte rāgiṇi, mumukṣau mukte, bhakty-asiddhe bhakti-siddhe, tasmin bhagavat-pārṣadatāṁ prāpte, tasmin nitya-pārṣade ca sāmānyena darśanād api sārvatrikatā | tatra sācāre durācāre yathā— api cet sudurācāro bhajate mām ananyabhāk | sādhur eva sa mantavyaḥ samyag vyavasito hi saḥ || iti | sad-ācāras tu kiṁ vaktavya ity aper arthaḥ | jñāniny ajñānini ca—jñātvājñātvātha ye vai mām ity-ādi | harir harati pāpāni duṣṭa-cittair api smṛtaḥ ity-ādi | virakte rāgiṇi ca— bādhyamāno'pi mad-bhakto viṣayair ajitendriyaḥ | prāyaḥ pragalbhayā bhaktyā viṣayair nābhibhūyate || iti | abādhyamānas tu sutarāṁ nābhibhūyata ity aper arthaḥ | mumukṣau mukte ca—mumukṣavo ghora-rūpān ity-ādi | ātmārāmāś ca munayaḥ ity-ādi | bhakty-asiddhe bhakti-siddhe ca— kecit kevalayā bhaktyā vāsudeva-parāyaṇāḥ | aghaṁ dhunvanti kārtsnyena nīhāram iva bhāskaraḥ || iti | na calati bhagavat-padāravindāl lava-nimiṣārdham api sa vaiṣṇavāgryaḥ || iti | bhagavat-pārṣadatāṁ prāpte— mat-sevayā pratītaṁ te sālokyādi-catuṣṭayam | necchanti sevayā pūrṇāḥ kuto'nyat kāla-viplutam || iti | nitya-pārṣade— vāpīṣu vidruma-taṭāsv amalāmṛtāpsu preṣyānvitā nija-vane tulasībhir īśam | abhyarcatī svalakam unnasam īkṣya vaktram uccheṣitaṁ bhagavatety amatāṅga yac-chrīḥ || sarveṣu varṣeṣu bhuvaneṣu brahmāṇḍeṣu teṣāṁ bahiś ca tais taiḥ śrī-bhagavad-upāsanāyāḥ kriyamāṇāyāḥ śrī-bhāgavatādiṣu prasiddhiḥ siddhaiveti sarva-deśodāharaṇaṁ jñeyam | sarveṣu karaṇeṣu yathā— mānasenopacāreṇa paricarya hariṁ mudā | pare'vāṅ-manasāgamyaṁ taṁ sākṣāt pratipedire || ity-ādi | evaṁ-bhūta-vacane hi, astu tāvadbahir-indriyeṇa, manasā vacasāpi tat-siddhi-prasiddhiḥ | sarva-dravyeṣu yathā— patraṁ puṣpaṁ phalaṁ toyaṁ yo me bhaktyā prayacchati | tad ahaṁ bhakty-upahṛtam aśnāmi prayatātmanaḥ || iti | sarva-kriyāsu yathā— śruto'nupaṭhito dhyāta ādṛto vānumoditaḥ | sadyaḥ punāti sad-dharmo deva-viśva-druho'pi hi ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
सर्वsarvaВо всех
कर्तृषुkartṛṣuдеятелях —
यथाyathāкак:
तेte«те
वैvaiже
विदन्त्य्vidantyведают
अतितरन्तिatitarantiи преодолевают
चcaи
देवdevaбога
मायांmāyāṁмайю —
स्त्रीstrīженщины,
शूद्रśūdraшудры,
हूणhūṇaхуны,
शबराśabarāшабары
अपिapiдаже,
पापpāpaгреховные
जीवाःjīvāḥсущества, —
यद्य्yadyесли
अद्भुतadbhutaдивно
क्रमkramaшагающего
परायणparāyaṇaпредавшихся
शीलśīlaнрав
शिक्षास्śikṣāsи наставление имеют;
तिर्यग्tiryagживотные
जनाjanāсущества
अपिapiдаже, —
किम्kimчто
उuуж
श्रुतśrutaслышанное
धारणाdhāraṇāудерживающие
येyeкоторые»
इतिitiтак.
गारुडेgāruḍeВ Гаруде:
कीटkīṭa«червей,
पक्षिpakṣiптиц,
मृगाणांmṛgāṇāṁзверей
चcaже,
हरौharauк Хари
सन्न्यस्तsannyastaвручивших
चेतसाम्cetasāmсознание, —
ऊर्ध्वम्ūrdhvamвверх
एवevaименно
गतिंgatiṁпуть
मन्येmanyeсчитаю, —
किंkiṁчто
पुनर्punarже
ज्ञानिनांjñānināṁзнающих
नॄणाम्nṝṇāmлюдей?»
अत्रैवatraivaЗдесь же именно —
साचारेsācāreв благонравном,
दुराचारेdurācāreв дурнонравном,
ज्ञानिन्य्jñāninyв знающем,
अज्ञानिनिajñāniniв незнающем,
विरक्तेvirakteв отрешённом,
रागिणिrāgiṇiв привязанном,
मुमुक्षौmumukṣauв жаждущем освобождения,
मुक्तेmukteв освобождённом,
भक्त्य्bhaktyв преданности
असिद्धेasiddheнесовершенном,
भक्तिbhaktiв преданности
सिद्धेsiddheсовершенном,
तस्मिन्tasminв том,
भगवत्bhagavatБхагавана
पार्षदतांpārṣadatāṁспутничество
प्राप्तेprāpteобретшем,
तस्मिन्tasminв том,
नित्यnityaвечном
पार्षदेpārṣadeспутнике,
चcaже
सामान्येनsāmānyenaвообще
दर्शनाद्darśanādусматриванием
अपिapiтакже —
सार्वत्रिकताsārvatrikatāповсюдность.
तत्रtatraТам,
साचारेsācāreв благонравном,
दुराचारेdurācāreв дурнонравном, —
यथाyathāкак:
अपिapi«если
चेत्cetдаже
सुदुराचारोsudurācāroвесьма дурнонравный
भजतेbhajateчтит
माम्māmменя,
अनन्यभाक्ananyabhākиного не имеющий, —
साधुर्sādhurблагим
एवevaименно
सsaон
मन्तव्यःmantavyaḥдолжен быть сочтён:
सम्यग्samyagсовершенно
व्यवसितोvyavasitoрешившийся
हिhiведь
सःsaḥон»
इतिitiтак.
सद्sad«Благо-
आचारस्ācārasнравный»
तुtuже —
किंkiṁчто
वक्तव्यvaktavyaи говорить —
इत्य्ityтаков
अपेर्aper«даже»-частицы
अर्थःarthaḥсмысл.
ज्ञानिन्य्jñāninyВ знающем,
अज्ञानिनिajñāniniв незнающем
चcaже:
ज्ञात्वाज्ञात्वाथjñātvājñātvātha«познав, не познав ли,
येyeкоторые
वैvaiже
माम्māmменя»
इत्य्ityтак
आदिādiи далее;
हरिर्harir«Хари
हरतिharatiуносит
पापानिpāpāniгрехи,
दुष्टduṣṭaдурным
चित्तैर्cittairсознанием
अपिapiдаже
स्मृतःsmṛtaḥвспомянутый»
इत्य्ityтак
आदिādiи далее.
विरक्तेvirakteВ отрешённом,
रागिणिrāgiṇiв привязанном
चcaже:
बाध्यमानोऽपिbādhyamāno'pi«теснимый хотя,
मद्madмой
भक्तोbhaktoпреданный,
विषयैर्viṣayairпредметами,
अजितेन्द्रियःajitendriyaḥне победивший чувств, —
प्रायःprāyaḥбольшею частью
प्रगल्भयाpragalbhayāсмелою
भक्त्याbhaktyāпреданностью
विषयैर्viṣayairпредметами
नाभिभूयतेnābhibhūyateне одолевается»
इतिitiтак.
अबाध्यमानस्abādhyamānasНе теснимый
तुtuже
सुतरांsutarāṁтем более
नाभिभूयतnābhibhūyataне одолевается —
इत्य्ityтаков
अपेर्aper«даже»-частицы
अर्थःarthaḥсмысл.
मुमुक्षौmumukṣauВ жаждущем освобождения,
मुक्तेmukteв освобождённом
चcaже:
मुमुक्षवोmumukṣavo«жаждущие освобождения
घोरghoraстрашные
रूपान्rūpānоблики»
इत्य्ityтак
आदिādiи далее;
आत्मारामाश्ātmārāmāś«в себе радость черпающие
चcaи
मुनयःmunayaḥмолчальники»
इत्य्ityтак
आदिādiи далее.
भक्त्य्bhaktyВ преданности
असिद्धेasiddheнесовершенном,
भक्तिbhaktiв преданности
सिद्धेsiddheсовершенном
चcaже:
केचित्kecit«некоторые
केवलयाkevalayāодною
भक्त्याbhaktyāпреданностью,
वासुदेवvāsudevaВасудеве
परायणाःparāyaṇāḥпредавшиеся,
अघंaghaṁгрех
धुन्वन्तिdhunvantiстряхивают
कार्त्स्न्येनkārtsnyenaцеликом,
नीहारम्nīhāramтуман
इवivaкак
भास्करःbhāskaraḥсолнце»
इतिitiтак;
नna«не
चलतिcalatiсходит
भगवत्bhagavatБхагавана
पदारविन्दाल्padāravindālс лотосных стоп
लवlavaна лаву,
निमिषार्धम्nimiṣārdhamна полмига
अपिapiдаже
सsaтот
वैष्णवाग्र्यःvaiṣṇavāgryaḥвайшнавов первый»
इतिitiтак.
भगवत्bhagavatВ Бхагавана
पार्षदतांpārṣadatāṁспутничество
प्राप्तेprāpteобретшем:
मत्mat«моим
सेवयाsevayāслужением
प्रतीतंpratītaṁобретённое
तेteони —
सालोक्यादिsālokyādiсалокью и прочее,
चतुष्टयम्catuṣṭayamчетверицу, —
नेच्छन्तिnecchantiне желают,
सेवयाsevayāслужением
पूर्णाःpūrṇāḥполные, —
कुतोऽन्यत्kuto'nyatоткуда иное,
कालkālaвременем
विप्लुतम्viplutamсмываемое?»
इतिitiтак.
नित्यnityaВ вечном
पार्षदेpārṣadeспутнике:
वापीषुvāpīṣu«в прудах
विद्रुमvidrumaкораллов
तटास्व्taṭāsvс берегами,
अमलामृताप्सुamalāmṛtāpsuс чистой нектарной водою,
प्रेष्यान्विताpreṣyānvitāслужанками сопровождаемая,
निजnijaв своей
वनेvaneроще
तुलसीभिर्tulasībhirтуласи
ईशम्īśamВладыку
अभ्यर्चतीabhyarcatīпочитающая,
स्वलकम्svalakamс прядями на лбу,
उन्नसम्unnasamс высоким носом
ईक्ष्यīkṣyaувидев
वक्त्रम्vaktramлицо
उच्छेषितंuccheṣitaṁс остатками
भगवतेत्य्bhagavatetyБхагавана — так
अमताङ्गamatāṅgaпомыслила, о милый,
यच्yacчья
छ्रीःchrīḥШри».
सर्वेषुsarveṣuВо всех
वर्षेषुvarṣeṣuваршах,
भुवनेषुbhuvaneṣuмирах,
ब्रह्माण्डेषुbrahmāṇḍeṣuбрахмандах
तेषांteṣāṁих
बहिश्bahiśи вне
चcaже
तैस्taisтеми
तैःtaiḥи теми
श्रीśrīшри
भगवद्bhagavadБхагавана
उपासनायाःupāsanāyāḥпочитания
क्रियमाणायाःkriyamāṇāyāḥсовершаемого
श्रीśrīв шри
भागवतादिषुbhāgavatādiṣuБхагавате и прочих
प्रसिद्धिःprasiddhiḥизвестность
सिद्धैवेतिsiddhaivetiустановлена именно — так
सर्वsarvaвсех
देशोदाहरणंdeśodāharaṇaṁмест пример
ज्ञेयम्jñeyamдолжно знать.
सर्वेषुsarveṣuВо всех
करणेषुkaraṇeṣuорудиях —
यथाyathāкак:
मानसेनोपचारेणmānasenopacāreṇa«мысленным служением
परिचर्यparicaryaпослужив
हरिंhariṁХари
मुदाmudāс радостью, —
परेऽवाङ्pare'vāṅиные, невыразимого,
मनसागम्यंmanasāgamyaṁумом недостижимого,
तंtaṁего
साक्षात्sākṣātнепосредственно
प्रतिपेदिरेpratipedireобрели»
इत्य्ityтак
आदिādiи далее.
एवंevaṁПри таком
भूतbhūtaставшем
वचनेvacaneречении
हिhiведь:
अस्तुastuпусть будет
तावद्tāvadпока
बहिर्bahirвнешним
इन्द्रियेणindriyeṇaчувством, —
मनसाmanasāумом,
वचसापिvacasāpiречью также
तत्tatтого
सिद्धिsiddhiдостижения
प्रसिद्धिःprasiddhiḥизвестность.
सर्वsarvaВо всех
द्रव्येषुdravyeṣuвеществах —
यथाyathāкак:
पत्रंpatraṁ«лист,
पुष्पंpuṣpaṁцветок,
फलंphalaṁплод,
तोयंtoyaṁводу
योyoкоторый
मेmeмне
भक्त्याbhaktyāс преданностью
प्रयच्छतिprayacchatiподносит, —
तद्tadто
अहंahaṁя,
भक्त्य्bhaktyпреданностью
उपहृतम्upahṛtamподнесённое,
अश्नामिaśnāmiвкушаю
प्रयतात्मनःprayatātmanaḥот чистого душою»
इतिitiтак.
सर्वsarvaВо всех
क्रियासुkriyāsuдействиях —
यथाyathāкак:
श्रुतोऽनुपठितोśruto'nupaṭhito«услышан, повторён,
ध्यातdhyātaсозерцаем,
आदृतोādṛtoпочтён
वानुमोदितःvānumoditaḥили одобрен, —
सद्यःsadyaḥтотчас
पुनातिpunātiочищает
सद्sadблагой
धर्मोdharmoзакон
देवdevaбогам
विश्वviśvaи вселенной
द्रुहोऽपिdruho'piвраждебного даже
हिhiведь».
Литературный перевод

Во всех деятелях — как: «Те ведают и преодолевают майю бога — даже женщины, шудры, хуны, шабары, греховные существа, — если им дан нрав и наставление предавшихся дивно шагающему; и даже животные, — что уж говорить о тех, кто удерживает слышанное». В Гаруде: «Даже у червей, птиц и зверей, вручивших сознание Хари, путь, считаю, ведёт вверх, — что же говорить о знающих людях?»

Повсюдность видна и вообще: в благонравном и дурнонравном, в знающем и незнающем, в отрешённом и привязанном, в жаждущем освобождения и освобождённом, в несовершенном и совершенном в преданности, в том, кто обрёл спутничество Бхагавана, и в вечном его спутнике. В благонравном и дурнонравном — как: «Даже если весьма дурнонравный чтит меня, не имея иного, — его должно счесть благим: ведь он решился совершенно». А о благонравном что и говорить — таков смысл частицы «даже». В знающем и незнающем: «Познав ли, не познав ли, те, кто меня…» и далее; «Хари уносит грехи, вспомянутый даже дурным сознанием» и далее. В отрешённом и привязанном: «Мой преданный, хотя и теснимый предметами, не победивший чувств, большею частью не одолевается предметами — смелою преданностью»; а не теснимый тем более не одолевается — таков смысл частицы «даже». В жаждущем освобождения и освобождённом: «Жаждущие освобождения страшные облики» и далее; «И черпающие радость в себе молчальники» и далее. В несовершенном и совершенном в преданности: «Некоторые, предавшиеся Васудеве, одною преданностью стряхивают грех целиком, как солнце — туман»; «Не сходит с лотосных стоп Бхагавана и на лаву, и на полмига тот первый из вайшнавов». В обретшем спутничество Бхагавана: «Они не желают и четверицы — салокьи и прочего, — обретённой моим служением, ибо полны служением; откуда же иное, смываемое временем?» В вечном спутнике: «В прудах с коралловыми берегами, с чистою нектарною водою, в своей роще, в сопровождении служанок, почитая Владыку туласи, увидев его лицо — с прядями на лбу, с высоким носом, с остатками пищи, — так помыслила, о милый, та, чья Шри».

А что почитание шри Бхагавана совершается теми и этими во всех варшах, мирах, брахмандах и вне их, — известно из шри Бхагаваты и прочих; так надо знать пример всех мест. Во всех орудиях — как: «Иные, с радостью послужив Хари мысленным служением, непосредственно обрели его, невыразимого и недостижимого умом» и далее. При таком речении — пусть внешним чувством; но известно, что он достигается и умом, и речью. Во всех веществах — как: «Лист, цветок, плод, воду, что подносит мне с преданностью чистый душою, — я вкушаю поднесённое преданностью». Во всех действиях — как: «Услышанный, повторённый, созерцаемый, почтённый или хотя бы одобренный, благой закон тотчас очищает даже враждебного богам и вселенной».

Версия

083820e1a752 · опубликовано 21 сент. 2026 г., 00:52:07 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами