ततो वासुदेव एव भजनीय इत्य् उक्तम् । सर्वशास्त्रतात्पर्यं च तत्रैवेत्य् आह द्वाभ्याम्— वासुदेवपरा वेदा वासुदेवपरा मखाः । वासुदेवपरा योगा वासुदेवपराः क्रियाः ॥ वासुदेवपरं ज्ञानं वासुदेवपरं तपः । वासुदेवपरो धर्मो वासुदेवपरा गतिः ॥ टीका च—वासुदेवः परस् तात्पर्यगोचरो येषां ते । ननु वेदा मखपरा दृश्यन्ते इत्य् आशङ्क्य तेऽपि तदाराधनार्थत्वात् तत्परा एवेत्य् उक्तम् । योगा योगशास्त्राणि । तेषाम् अप्य् आसनप्राणायामादिक्रियापरत्वम् आशङ्क्य, तासाम् अपि तत्प्राप्त्युपायत्वात् तत्परत्वम् उक्तम् । ज्ञानं ज्ञानशास्त्रम् । ननु तज्ज्ञानपरम् एवेत्य् आशङ्क्य, ज्ञानस्यापि तत्परत्वम् उक्तम् । तपोऽत्र ज्ञानम् । धर्मो धर्मशास्त्रं दानव्रतादिविषयम् । ननु तत्स्वर्गादिपरम् इत्य् आशङ्क्य, तस्यापि तदधीनत्वात् तत्परत्वम् । गम्यत इति गतिः स्वर्गादिफलम् । सापि तदानन्दांशप्रकाशरूपत्वात् तत्परैवेत्य् उक्तम् । यद् वा, वेदा इत्य् अनेनैव तन्मूलत्वात् सर्वाण्य् अपि शास्त्राणि वासुदेवपराणीत्य् उक्तम् । ननु वेदानां तेषां मखयोगक्रियादिनानार्थपरत्वान् न तदेकपरत्वम् इत्य् आशङ्क्य मखादीनाम् अपि तत्परत्वम् उक्तम् इति द्रष्टव्यम् इत्य् एषा । अत्र योगादीनां कथञ्चिद् भक्तिसचिवत्वेनैव तत्परत्वं मुख्यं द्रष्टव्यम् । वेदाश् च कर्मकाण्डपरा एव ज्ञेयाः, केषाञ्चित् साक्षाद्भक्तिपरत्वम् अपि दृश्यत इति— यस्य देवे परा भक्तिः यथा देवे तथा गुरौ । तस्यैते कथिता ह्य् अर्थाः प्रकाशन्ते महात्मनः ॥ इत्यादेः ।
tato vāsudeva eva bhajanīya ity uktam | sarva-śāstra-tātparyaṁ ca tatraivety āha dvābhyām— vāsudeva-parā vedā vāsudeva-parā makhāḥ | vāsudeva-parā yogā vāsudeva-parāḥ kriyāḥ || vāsudeva-paraṁ jñānaṁ vāsudeva-paraṁ tapaḥ | vāsudeva-paro dharmo vāsudeva-parā gatiḥ || ṭīkā ca—vāsudevaḥ paras tātparya-gocaro yeṣāṁ te | nanu vedā makha-parā dṛśyante ity āśaṅkya te'pi tad-ārādhanārthatvāt tat-parā evety uktam | yogā yoga-śāstrāṇi | teṣām apy āsana-prāṇāyāmādi-kriyā-paratvam āśaṅkya, tāsām api tat-prāpty-upāyatvāt tat-paratvam uktam | jñānaṁ jñāna-śāstram | nanu taj-jñāna-param evety āśaṅkya, jñānasyāpi tat-paratvam uktam | tapo'tra jñānam | dharmo dharma-śāstraṁ dāna-vratādi-viṣayam | nanu tat-svargādi-param ity āśaṅkya, tasyāpi tad-adhīnatvāt tat-paratvam | gamyata iti gatiḥ svargādi-phalam | sāpi tad-ānandāṁśa-prakāśa-rūpatvāt tat-paraivety uktam | yad vā, vedā ity anenaiva tan-mūlatvāt sarvāṇy api śāstrāṇi vāsudeva-parāṇīty uktam | nanu vedānāṁ teṣāṁ makha-yoga-kriyādi-nānārtha-paratvān na tad-eka-paratvam ity āśaṅkya makhādīnām api tat-paratvam uktam iti draṣṭavyam ity eṣā | atra yogādīnāṁ kathañcid bhakti-sacivatvenaiva tat-paratvaṁ mukhyaṁ draṣṭavyam | vedāś ca karma-kāṇḍa-parā eva jñeyāḥ, keṣāñcit sākṣād-bhakti-paratvam api dṛśyata iti— yasya deve parā bhaktiḥ yathā deve tathā gurau | tasyaite kathitā hy arthāḥ prakāśante mahātmanaḥ || ity-ādeḥ |
Итак, сказано, что почитаем именно Васудева. А что и смысл всех шастр — в нём же, он говорит двумя стихами: «Веды имеют высшим Васудеву, жертвы имеют высшим Васудеву, йоги имеют высшим Васудеву, обряды имеют высшим Васудеву; знание имеет высшим Васудеву, подвиг имеет высшим Васудеву, закон имеет высшим Васудеву, и участь имеет высшим Васудеву».
И тика: «„Васудева-пара“ — те, у кого Васудева высший, предмет смысла. — Но ведь Веды видятся имеющими высшим жертву? — На это сказано, что и они имеют высшим его, ибо совершаются ради его почитания. „Йоги“ — шастры йоги; и на сомнение, что у них высшее — асаны, пранаяма и прочие действия, сказано, что и они имеют высшим его, ибо суть средство его обретения. „Знание“ — шастра знания; на сомнение, что у неё высшее — то самое знание, сказано, что и знание имеет высшим его. „Тапас“ здесь — знание. „Дхарма“ — шастра закона, имеющая предметом дары, обеты и прочее; на сомнение, что у неё высшее — рай и прочее, — и она имеет высшим его, ибо от него зависит. „Гати“ — то, чего достигают, то есть плод: рай и прочее; и он имеет высшим его, ибо есть облик проявления части его блаженства. Или же самим словом „Веды“, как их основанием, сказано, что и все шастры имеют высшим Васудеву; а на сомнение, что Веды имеют высшими многие смыслы — жертвы, йогу, обряды и прочее, — сказано, что и жертвы и прочее имеют высшим его». Так эта тика.
Здесь главным следует видеть то, что йога и прочее имеют высшим его лишь как-нибудь, в качестве помощников преданности. А Веды следует знать имеющими высшим именно раздел деяний; у некоторых же видится и прямое имение высшим преданности — как в «У кого высшая преданность к Богу и такая же к гуру, у того, великого душою, являются эти сказанные смыслы» и далее.
896c18ca3c92 · опубликовано 21 сент. 2026 г., 00:52:07 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Стих легко прочесть как похвалу всему сразу; толкование не даёт этого сделать: всё названное — высшее не само по себе, а тем, куда ведёт.