Шат-сандарбха
Сандарбха пятая. Бхакти: чем Его достигают5.21Джива Госвами
625 / 1405
Linux
Листать
Шат-сандарбха · 5.21
॥
Деванагари

ततो वासुदेव एव भजनीय इत्य् उक्तम् । सर्वशास्त्रतात्पर्यं च तत्रैवेत्य् आह द्वाभ्याम्— वासुदेवपरा वेदा वासुदेवपरा मखाः । वासुदेवपरा योगा वासुदेवपराः क्रियाः ॥ वासुदेवपरं ज्ञानं वासुदेवपरं तपः । वासुदेवपरो धर्मो वासुदेवपरा गतिः ॥ टीका च—वासुदेवः परस् तात्पर्यगोचरो येषां ते । ननु वेदा मखपरा दृश्यन्ते इत्य् आशङ्क्य तेऽपि तदाराधनार्थत्वात् तत्परा एवेत्य् उक्तम् । योगा योगशास्त्राणि । तेषाम् अप्य् आसनप्राणायामादिक्रियापरत्वम् आशङ्क्य, तासाम् अपि तत्प्राप्त्युपायत्वात् तत्परत्वम् उक्तम् । ज्ञानं ज्ञानशास्त्रम् । ननु तज्ज्ञानपरम् एवेत्य् आशङ्क्य, ज्ञानस्यापि तत्परत्वम् उक्तम् । तपोऽत्र ज्ञानम् । धर्मो धर्मशास्त्रं दानव्रतादिविषयम् । ननु तत्स्वर्गादिपरम् इत्य् आशङ्क्य, तस्यापि तदधीनत्वात् तत्परत्वम् । गम्यत इति गतिः स्वर्गादिफलम् । सापि तदानन्दांशप्रकाशरूपत्वात् तत्परैवेत्य् उक्तम् । यद् वा, वेदा इत्य् अनेनैव तन्मूलत्वात् सर्वाण्य् अपि शास्त्राणि वासुदेवपराणीत्य् उक्तम् । ननु वेदानां तेषां मखयोगक्रियादिनानार्थपरत्वान् न तदेकपरत्वम् इत्य् आशङ्क्य मखादीनाम् अपि तत्परत्वम् उक्तम् इति द्रष्टव्यम् इत्य् एषा । अत्र योगादीनां कथञ्चिद् भक्तिसचिवत्वेनैव तत्परत्वं मुख्यं द्रष्टव्यम् । वेदाश् च कर्मकाण्डपरा एव ज्ञेयाः, केषाञ्चित् साक्षाद्भक्तिपरत्वम् अपि दृश्यत इति— यस्य देवे परा भक्तिः यथा देवे तथा गुरौ । तस्यैते कथिता ह्य् अर्थाः प्रकाशन्ते महात्मनः ॥ इत्यादेः ।

Транслитерация (IAST)

tato vāsudeva eva bhajanīya ity uktam | sarva-śāstra-tātparyaṁ ca tatraivety āha dvābhyām— vāsudeva-parā vedā vāsudeva-parā makhāḥ | vāsudeva-parā yogā vāsudeva-parāḥ kriyāḥ || vāsudeva-paraṁ jñānaṁ vāsudeva-paraṁ tapaḥ | vāsudeva-paro dharmo vāsudeva-parā gatiḥ || ṭīkā ca—vāsudevaḥ paras tātparya-gocaro yeṣāṁ te | nanu vedā makha-parā dṛśyante ity āśaṅkya te'pi tad-ārādhanārthatvāt tat-parā evety uktam | yogā yoga-śāstrāṇi | teṣām apy āsana-prāṇāyāmādi-kriyā-paratvam āśaṅkya, tāsām api tat-prāpty-upāyatvāt tat-paratvam uktam | jñānaṁ jñāna-śāstram | nanu taj-jñāna-param evety āśaṅkya, jñānasyāpi tat-paratvam uktam | tapo'tra jñānam | dharmo dharma-śāstraṁ dāna-vratādi-viṣayam | nanu tat-svargādi-param ity āśaṅkya, tasyāpi tad-adhīnatvāt tat-paratvam | gamyata iti gatiḥ svargādi-phalam | sāpi tad-ānandāṁśa-prakāśa-rūpatvāt tat-paraivety uktam | yad vā, vedā ity anenaiva tan-mūlatvāt sarvāṇy api śāstrāṇi vāsudeva-parāṇīty uktam | nanu vedānāṁ teṣāṁ makha-yoga-kriyādi-nānārtha-paratvān na tad-eka-paratvam ity āśaṅkya makhādīnām api tat-paratvam uktam iti draṣṭavyam ity eṣā | atra yogādīnāṁ kathañcid bhakti-sacivatvenaiva tat-paratvaṁ mukhyaṁ draṣṭavyam | vedāś ca karma-kāṇḍa-parā eva jñeyāḥ, keṣāñcit sākṣād-bhakti-paratvam api dṛśyata iti— yasya deve parā bhaktiḥ yathā deve tathā gurau | tasyaite kathitā hy arthāḥ prakāśante mahātmanaḥ || ity-ādeḥ |

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
ततोtatoОттого
वासुदेवvāsudevaВасудева
एवevaименно
भजनीयbhajanīyaпочитаем —
इत्य्ityтак
उक्तम्uktamсказано.
सर्वsarvaВсех
शास्त्रśāstraшастр
तात्पर्यंtātparyaṁсмысл
चcaже
तत्रैवेत्य्tatraivetyв нём же именно — так
आहāhaговорит
द्वाभ्याम्dvābhyāmдвумя:
वासुदेवvāsudeva«Васудеву
पराparāвысшим имеют
वेदाvedāВеды,
वासुदेवvāsudevaВасудеву
पराparāвысшим имеют
मखाःmakhāḥжертвы,
वासुदेवvāsudevaВасудеву
पराparāвысшим имеют
योगाyogāйоги,
वासुदेवvāsudevaВасудеву
पराःparāḥвысшим имеют
क्रियाःkriyāḥобряды;
वासुदेवvāsudevaВасудеву
परंparaṁвысшим имеет
ज्ञानंjñānaṁзнание,
वासुदेवvāsudevaВасудеву
परंparaṁвысшим имеет
तपःtapaḥподвиг,
वासुदेवvāsudevaВасудеву
परोparoвысшим имеет
धर्मोdharmoзакон,
वासुदेवvāsudevaВасудеву
पराparāвысшим имеет
गतिःgatiḥучасть».
टीकाṭīkāТика
चcaже:
वासुदेवःvāsudevaḥ«Васудева —
परस्parasвысший,
तात्पर्यtātparyaсмысла
गोचरोgocaroпредмет,
येषांyeṣāṁу которых, —
तेteте.
ननुnanuНо
वेदाvedāВеды
मखmakhaжертву
पराparāвысшим имеющими
दृश्यन्तेdṛśyanteвидятся —
इत्य्ityтак
आशङ्क्यāśaṅkyaусомнившись, —
तेऽपिte'piони также,
तद्tadего
आराधनार्थत्वात्ārādhanārthatvātпочитания ради бытием,
तत्tatего
पराparāвысшим имеют
एवेत्य्evetyименно — так
उक्तम्uktamсказано.
योगाyogā«Йоги» —
योगyogaйоги
शास्त्राणिśāstrāṇiшастры;
तेषाम्teṣāmу них
अप्य्apyтакже
आसनāsanaасан,
प्राणायामादिprāṇāyāmādiпранаямы и прочих
क्रियाkriyāдействий
परत्वम्paratvamвысшесть —
आशङ्क्यāśaṅkyaусомнившись,
तासाम्tāsāmу них
अपिapiтакже
तत्tatего
प्राप्त्य्prāptyобретения
उपायत्वात्upāyatvātсредством бытием
तत्tatего
परत्वम्paratvamвысшесть
उक्तम्uktamсказана.
ज्ञानंjñānaṁ«Знание» —
ज्ञानjñānaзнания
शास्त्रम्śāstramшастра.
ननुnanuНо
तज्tajто
ज्ञानjñānaзнание
परम्paramвысшим имеет
एवेत्य्evetyименно — так
आशङ्क्यāśaṅkyaусомнившись,
ज्ञानस्यापिjñānasyāpiзнания также
तत्tatего
परत्वम्paratvamвысшесть
उक्तम्uktamсказана.
तपोऽत्रtapo'tra«Тапас» здесь —
ज्ञानम्jñānamзнание.
धर्मोdharmo«Дхарма» —
धर्मdharmaзакона
शास्त्रंśāstraṁшастра,
दानdānaдаров,
व्रतादिvratādiобетов и прочего
विषयम्viṣayamпредмет имеющая.
ननुnanuНо
तत्tatона
स्वर्गादिsvargādiрай и прочее
परम्paramвысшим имеет —
इत्य्ityтак
आशङ्क्यāśaṅkyaусомнившись, —
तस्यापिtasyāpiеё также
तद्tadот него
अधीनत्वात्adhīnatvātзависимостью
तत्tatего
परत्वम्paratvamвысшесть.
गम्यतgamyata«Достигается» —
इतिitiтак
गतिःgatiḥ«гати» —
स्वर्गादिsvargādiрая и прочего
फलम्phalamплод;
सापिsāpiон также,
तद्tadего
आनन्दांशānandāṁśaблаженства части
प्रकाशprakāśaпроявления
रूपत्वात्rūpatvātобликом бытием,
तत्tatего
परैवेत्य्paraivetyвысшим имеет именно — так
उक्तम्uktamсказано.
यद्yadИли
वाvāже,
वेदाvedā«Веды»
इत्य्ityтак
अनेनैवanenaivaэтим именно,
तन्tanих
मूलत्वात्mūlatvātоснованием бытием,
सर्वाण्य्sarvāṇyвсе
अपिapiтакже
शास्त्राणिśāstrāṇiшастры
वासुदेवvāsudevaВасудеву
पराणीत्य्parāṇītyвысшим имеют — так
उक्तम्uktamсказано.
ननुnanuНо
वेदानांvedānāṁу Вед,
तेषांteṣāṁу них,
मखmakhaжертв,
योगyogaйоги,
क्रियादिkriyādiобрядов и прочего
नानार्थnānārthaмногих смыслов
परत्वान्paratvānвысшестью,
नnaне
तद्tadего
एकekaединственным
परत्वम्paratvamвысшим имение —
इत्य्ityтак
आशङ्क्यāśaṅkyaусомнившись,
मखादीनाम्makhādīnāmжертв и прочего
अपिapiтакже
तत्tatего
परत्वम्paratvamвысшесть
उक्तम्uktamсказана —
इतिitiтак
द्रष्टव्यम्draṣṭavyamда будет узрено» —
इत्य्ityтак
एषाeṣāэта.
अत्रatraЗдесь
योगादीनांyogādīnāṁйоги и прочего
कथञ्चिद्kathañcidкак-нибудь
भक्तिbhaktiпреданности
सचिवत्वेनैवsacivatvenaivaпомощью именно
तत्tatего
परत्वंparatvaṁвысшесть
मुख्यंmukhyaṁглавною
द्रष्टव्यम्draṣṭavyamда будет узрена.
वेदाश्vedāśВеды
चcaже
कर्मkarmaдеяний
काण्डkāṇḍaраздел
पराparāвысшим имеющими
एवevaименно
ज्ञेयाःjñeyāḥда будут знаемы;
केषाञ्चित्keṣāñcitу некоторых
साक्षाद्sākṣādнепосредственно
भक्तिbhaktiпреданность
परत्वम्paratvamвысшим имение
अपिapiтакже
दृश्यतdṛśyataвидится —
इतिitiтак:
यस्यyasya«у кого
देवेdeveк Богу
पराparāвысшая
भक्तिःbhaktiḥпреданность,
यथाyathāкак
देवेdeveк Богу,
तथाtathāтак
गुरौgurauи к гуру, —
तस्यैतेtasyaiteу того эти
कथिताkathitāсказанные
ह्य्hyведь
अर्थाःarthāḥсмыслы
प्रकाशन्तेprakāśanteявляются,
महात्मनःmahātmanaḥвеликого душою»
इत्य्ityтак
आदेःādeḥи далее.
Литературный перевод

Итак, сказано, что почитаем именно Васудева. А что и смысл всех шастр — в нём же, он говорит двумя стихами: «Веды имеют высшим Васудеву, жертвы имеют высшим Васудеву, йоги имеют высшим Васудеву, обряды имеют высшим Васудеву; знание имеет высшим Васудеву, подвиг имеет высшим Васудеву, закон имеет высшим Васудеву, и участь имеет высшим Васудеву».

И тика: «„Васудева-пара“ — те, у кого Васудева высший, предмет смысла. — Но ведь Веды видятся имеющими высшим жертву? — На это сказано, что и они имеют высшим его, ибо совершаются ради его почитания. „Йоги“ — шастры йоги; и на сомнение, что у них высшее — асаны, пранаяма и прочие действия, сказано, что и они имеют высшим его, ибо суть средство его обретения. „Знание“ — шастра знания; на сомнение, что у неё высшее — то самое знание, сказано, что и знание имеет высшим его. „Тапас“ здесь — знание. „Дхарма“ — шастра закона, имеющая предметом дары, обеты и прочее; на сомнение, что у неё высшее — рай и прочее, — и она имеет высшим его, ибо от него зависит. „Гати“ — то, чего достигают, то есть плод: рай и прочее; и он имеет высшим его, ибо есть облик проявления части его блаженства. Или же самим словом „Веды“, как их основанием, сказано, что и все шастры имеют высшим Васудеву; а на сомнение, что Веды имеют высшими многие смыслы — жертвы, йогу, обряды и прочее, — сказано, что и жертвы и прочее имеют высшим его». Так эта тика.

Здесь главным следует видеть то, что йога и прочее имеют высшим его лишь как-нибудь, в качестве помощников преданности. А Веды следует знать имеющими высшим именно раздел деяний; у некоторых же видится и прямое имение высшим преданности — как в «У кого высшая преданность к Богу и такая же к гуру, у того, великого душою, являются эти сказанные смыслы» и далее.

Версия

896c18ca3c92 · опубликовано 21 сент. 2026 г., 00:52:07 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами