Шат-сандарбха
Сандарбха пятая. Бхакти: чем Его достигают5.262Джива Госвами
873 / 1405
Linux
Листать
Шат-сандарбха · 5.262
॥
Деванагари

अत्रैव विवेचनीयम्—श्रीभगवन्नामादेः श्रवणं तावत् परमं श्रेयः । तत्रापि महदाविर्भावितप्रबन्धादेः । तत्र महत्कीर्त्यमानस्य । ततोऽपि श्रीभागवतस्य । तत्रापि च महत्कीर्त्यमानस्येति । अत्र मूर्त्याभिमतयात्मनः इतिवत् निजाभीष् टनामादिश्रवणं तु मुहुर् आवर्तयितव्यम् । तत्रापि सवासनमहानुभावमुखात् । सर्वस्य श्रीकृष्णनामादिश्रवणं तु परमभाग्याद् एव सम्पद्यते, तस्य पूर्णभगवत्त्वाद् इति । एवं कीर्तनादिष्व् अप्य् अनुसन्धेयम् । तत्र यत् स्वयं सम्प्रति कीर्त्यते, तद् अपि श्रीशुकदेवादिमहत्कीर्तितचरत्वेनानुसन्धाय कीर्तनीयम् इति । तद् एव श्रवणं दर्शितम् । अस्य च कीर्तनादितः पूर्वत्वं, तद् विना तत्तदज्ञानात् । विशेषतश् च यदि साक्षाद् एव महत्कृतस्य कीर्तनस्य श्रवणभाग्यं न सम्पद्यते, तदैव स्वयं पृथक्कीर्तनीयम् इति, तत्प्राधान्यात् । अत एवोक्तं तद्वाग्विसर्गो जनताघविप्लवः इत्यादौ । टीकाकृद्भिः—यद् यानि नामानि वक्तरि सति शृण्वन्ति, श्रोतरि सति गृणन्ति । अन्यदा तु स्वयम् एव गायन्ति ॥ इति । अथातः कीर्तनम् । तत्र पूर्ववन् नामादिक्रमो ज्ञेयः । नाम्नो यथा— सर्वेषाम् अप्य् अघवताम् इदम् एव सुनिष्कृतम् । नामव्याहरणं विष्णोर् यतस् तद्विषया मतिः ॥ टीका च—सुनिष्कृतं श्रेष्ठं प्रायश्चित्तम् इदम् एव । तत्र हेतुः—यतो नामव्याहरणात् तद्विषया नामोच्चारकपुरुषविषया मदीयोऽयं मया सर्वतो रक्षणीय इति विष्णोर् मतिर् भवति ॥ इत्य् एषा । अतः स्वाभाविकतदीयावेशहेतुत्वेन तदीयस्वरूपभूतत्वात् परमभागवतानां तदेकदेशश्रवणम् अपि प्रीतिकरम् । यथा पाद्मोत्तरखण्डे श्रीरामाष्टोत्तरशतनामस्तोत्रे श्रीशिववाक्यम्— रकारादीनि नामानि शृण्वतो देवि जायते । प्रीतिर् मे मनसो नित्यं रामनामविशङ्कया ॥ इति । तद् एवं सति, पापक्षयमात्रलक्षणं कियत्? इति भावः ॥ ॥

Транслитерация (IAST)

atraiva vivecanīyam—śrī-bhagavan-nāmādeḥ śravaṇaṁ tāvat paramaṁ śreyaḥ | tatrāpi mahad-āvirbhāvita-prabandhādeḥ | tatra mahat-kīrtyamānasya | tato'pi śrī-bhāgavatasya | tatrāpi ca mahat-kīrtyamānasyeti | atra mūrtyābhimatayātmanaḥ itivat nijābhīṣ ṭa-nāmādi-śravaṇaṁ tu muhur āvartayitavyam | tatrāpi sa-vāsana-mahānubhāva-mukhāt | sarvasya śrī-kṛṣṇa-nāmādi-śravaṇaṁ tu parama-bhāgyād eva sampadyate, tasya pūrṇa-bhagavattvād iti | evaṁ kīrtanādiṣv apy anusandheyam | tatra yat svayaṁ samprati kīrtyate, tad api śrī-śukadevādi-mahat-kīrtita-caratvenānusandhāya kīrtanīyam iti | tad eva śravaṇaṁ darśitam | asya ca kīrtanāditaḥ pūrvatvaṁ, tad vinā tat-tad-ajñānāt | viśeṣataś ca yadi sākṣād eva mahat-kṛtasya kīrtanasya śravaṇa-bhāgyaṁ na sampadyate, tadaiva svayaṁ pṛthakkīrtanīyam iti, tat-prādhānyāt | ata evoktaṁ tad-vāg-visargo janatāgha-viplavaḥ ity-ādau | ṭīkā-kṛdbhiḥ—yad yāni nāmāni vaktari sati śṛṇvanti, śrotari sati gṛṇanti | anyadā tu svayam eva gāyanti || iti | athātaḥ kīrtanam | tatra pūrvavan nāmādi-kramo jñeyaḥ | nāmno yathā— sarveṣām apy aghavatām idam eva suniṣkṛtam | nāma-vyāharaṇaṁ viṣṇor yatas tad-viṣayā matiḥ || ṭīkā ca—suniṣkṛtaṁ śreṣṭhaṁ prāyaścittam idam eva | tatra hetuḥ—yato nāma-vyāharaṇāt tad-viṣayā nāmoccāraka-puruṣa-viṣayā madīyo'yaṁ mayā sarvato rakṣaṇīya iti viṣṇor matir bhavati || ity eṣā | ataḥ svābhāvika-tadīyāveśa-hetutvena tadīya-svarūpa-bhūtatvāt parama-bhāgavatānāṁ tad-eka-deśa-śravaṇam api prītikaram | yathā pādmottara-khaṇḍe śrī-rāmāṣṭottara-śata-nāma-stotre śrī-śiva-vākyam— ra-kārādīni nāmāni śṛṇvato devi jāyate | prītir me manaso nityaṁ rāma-nāma-viśaṅkayā || iti | tad evaṁ sati, pāpa-kṣaya-mātra-lakṣaṇaṁ kiyat? iti bhāvaḥ || ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
अत्रैवatraivaЗдесь же именно
विवेचनीयम्vivecanīyamдолжно рассудить:
श्रीśrīшри
भगवन्bhagavanБхагавана
नामादेःnāmādeḥимени и прочего
श्रवणंśravaṇaṁслушание
तावत्tāvatпрежде всего —
परमंparamaṁвысшее
श्रेयःśreyaḥблаго;
तत्रापिtatrāpiтам также —
महद्mahadвеликими
आविर्भावितāvirbhāvitaявленного
प्रबन्धादेःprabandhādeḥсочинения и прочего;
तत्रtatraтам —
महत्mahatвеликими
कीर्त्यमानस्यkīrtyamānasyaвоспеваемого;
ततोऽपिtato'piтого также —
श्रीśrīшри
भागवतस्यbhāgavatasyaБхагаваты;
तत्रापिtatrāpiтам также
चcaже —
महत्mahatвеликими
कीर्त्यमानस्येतिkīrtyamānasyetiвоспеваемой — так.
अत्रatraЗдесь
मूर्त्याभिमतयात्मनःmūrtyābhimatayātmanaḥ«образом, себе любезным»
इतिवत्itivatподобно так,
निजाभीष्nijābhīṣсвоего желан-
टṭaного
नामादिnāmādiимени и прочего
श्रवणंśravaṇaṁслушание
तुtuже
मुहुर्muhurснова и снова
आवर्तयितव्यम्āvartayitavyamдолжно повторяться.
तत्रापिtatrāpiТам также —
सsaс
वासनvāsanaсклонностью
महानुभावmahānubhāvaвеликого душою
मुखात्mukhātиз уст.
सर्वस्यsarvasyaУ всякого
श्रीśrīшри
कृष्णkṛṣṇaКришны
नामादिnāmādiимени и прочего
श्रवणंśravaṇaṁслушание
तुtuже
परमparamaвысшею
भाग्याद्bhāgyādудачею
एवevaименно
सम्पद्यतेsampadyateслучается,
तस्यtasyaЕго
पूर्णpūrṇaполным
भगवत्त्वाद्bhagavattvādБхагаваном бытием —
इतिitiтак.
एवंevaṁТак
कीर्तनादिष्व्kīrtanādiṣvв воспевании и прочем
अप्य्apyтакже
अनुसन्धेयम्anusandheyamдолжно иметь в виду.
तत्रtatraТам
यत्yatчто
स्वयंsvayaṁсамим
सम्प्रतिsampratiныне
कीर्त्यतेkīrtyateвоспевается,
तद्tadто
अपिapiтакже
श्रीśrīшри
शुकदेवादिśukadevādiШукадевою и прочими
महत्mahatвеликими
कीर्तितkīrtitaвоспетым
चरत्वेनानुसन्धायcaratvenānusandhāyaбывшим имея в виду,
कीर्तनीयम्kīrtanīyamдолжно воспевать —
इतिitiтак.
तद्tadТо
एवevaсамое
श्रवणंśravaṇaṁслушание
दर्शितम्darśitamпоказано.
अस्यasyaУ него
चcaже
कीर्तनादितःkīrtanāditaḥперед воспеванием и прочим
पूर्वत्वंpūrvatvaṁпервенство,
तद्tadего
विनाvināбез
तत्tatтого
तद्tadи того
अज्ञानात्ajñānātнезнанием.
विशेषतश्viśeṣataśОсобо
चcaже:
यदिyadiесли
साक्षाद्sākṣādнепосредственно
एवevaименно
महत्mahatвеликими
कृतस्यkṛtasyaсовершённого
कीर्तनस्यkīrtanasyaвоспевания
श्रवणśravaṇaслушания
भाग्यंbhāgyaṁудача
नnaне
सम्पद्यतेsampadyateслучается, —
तदैवtadaivaтогда именно
स्वयंsvayaṁсамому
पृथक्pṛthakотдельно
कीर्तनीयम्kīrtanīyamдолжно воспевать —
इतिitiтак,
तत्tatего
प्राधान्यात्prādhānyātглавностью.
अतataОттого
एवोक्तंevoktaṁименно сказано
तद्tad«его
वाग्vāgречи
विसर्गोvisargoизлияние,
जनताघjanatāghaлюдей греха
विप्लवःviplavaḥпотоп»
इत्य्ityтак
आदौādauи далее.
टीकाṭīkāТики
कृद्भिःkṛdbhiḥсоставителями:
यद्yad«которые
यानिyāniкакие
नामानिnāmāniимена —
वक्तरिvaktariпри говорящем
सतिsatiсущем
शृण्वन्तिśṛṇvantiслушают,
श्रोतरिśrotariпри слушающем
सतिsatiсущем
गृणन्तिgṛṇantiвозглашают;
अन्यदाanyadāв иное время
तुtuже
स्वयम्svayamсами
एवevaименно
गायन्तिgāyantiпоют»
इतिitiтак.
अथातःathātaḥТеперь затем
कीर्तनम्kīrtanamвоспевание.
तत्रtatraТам
पूर्ववन्pūrvavanкак прежде
नामादिnāmādiимени и прочего
क्रमोkramoпорядок
ज्ञेयःjñeyaḥдолжно знать.
नाम्नोnāmnoИмени
यथाyathāкак:
सर्वेषाम्sarveṣām«у всех
अप्य्apyтакже
अघवताम्aghavatāmгрешных
इदम्idamэто
एवevaименно
सुनिष्कृतम्suniṣkṛtamнаилучшее искупление —
नामnāmaимени
व्याहरणंvyāharaṇaṁпроизнесение
विष्णोर्viṣṇorВишну,
यतस्yatasибо
तद्tadна него
विषयाviṣayāнаправленная
मतिःmatiḥмысль».
टीकाṭīkāИ тика
चcaже:
सुनिष्कृतंsuniṣkṛtaṁ«наилучшее искупление» —
श्रेष्ठंśreṣṭhaṁлучшее
प्रायश्चित्तम्prāyaścittamпокаяние
इदम्idamэто
एवevaименно.
तत्रtatraТому
हेतुःhetuḥпричина:
यतोyatoибо
नामnāmaимени
व्याहरणात्vyāharaṇātот произнесения
तद्tadна него
विषयाviṣayāнаправленная —
नामोच्चारकnāmoccārakaимя произносящего
पुरुषpuruṣaчеловека
विषयाviṣayāпредметом имеющая —
मदीयोऽयंmadīyo'yaṁ«мой он,
मयाmayāмною
सर्वतोsarvatoотовсюду
रक्षणीयrakṣaṇīyaдолжен быть хранён» —
इतिitiтак
विष्णोर्viṣṇorВишну
मतिर्matirмысль
भवतिbhavatiбывает»
इत्य्ityтак
एषाeṣāэта.
अतःataḥОттого,
स्वाभाविकsvābhāvikaприродного
तदीयावेशtadīyāveśaв Него вхождения
हेतुत्वेनhetutvenaпричинностью,
तदीयtadīyaЕго
स्वरूपsvarūpaприродою
भूतत्वात्bhūtatvātставшим бытием,
परमparamaвысшим
भागवतानांbhāgavatānāṁбхагаватам
तद्tadего
एकekaодной
देशdeśaчасти
श्रवणम्śravaṇamслушание
अपिapiтакже
प्रीतिकरम्prītikaramлюбезно.
यथाyathāКак
पाद्मोत्तरpādmottaraв Падмы последней
खण्डेkhaṇḍeчасти,
श्रीśrīшри
रामाष्टोत्तरrāmāṣṭottaraРамы ста восьми
शतśataимён
नामnāmaимён
स्तोत्रेstotreв гимне,
श्रीśrīшри
शिवśivaШивы
वाक्यम्vākyamречение:
रra«на „ра“
कारादीनिkārādīniначинающиеся
नामानिnāmāniимена
शृण्वतोśṛṇvatoу слушающего,
देविdeviо богиня,
जायतेjāyateрождается
प्रीतिर्prītirлюбовь
मेmeу меня
मनसोmanasoума
नित्यंnityaṁвсегда —
रामrāma«Рама»
नामnāmaимени
विशङ्कयाviśaṅkayāподозрением»
इतिitiтак.
तद्tadТо
एवंevaṁтак
सतिsatiсущем,
पापpāpaгреха
क्षयkṣayaистощение
मात्रmātraодно
लक्षणंlakṣaṇaṁпризнаком имеющее —
कियत्kiyatсколько же это? —
इतिitiтаково
भावःbhāvaḥнастроение.
Литературный перевод

Здесь же надо рассудить так: слушание имени шри Бхагавана и прочего есть прежде всего высшее благо; и в нём — слушание сочинения и прочего, явленного великими; в нём — воспеваемого великими; ещё выше — шри Бхагаваты; и в ней — той, что воспевается великими. А слушание своего желанного имени и прочего надо повторять снова и снова, по образцу «тем образом, который ему любезен»; и там же — из уст великого душою, имеющего ту же склонность. Слушание же имени шри Кришны и прочего у всякого случается только по высшей удаче, ибо Он — полный Бхагаван. Так же надо иметь в виду и о воспевании и прочем: то, что человек воспевает сам ныне, надо воспевать, имея в виду, что оно было воспето великими — шри Шукадевою и прочими.

То самое слушание и показано. Оно предшествует воспеванию и прочему, ибо без него того и того не знают. И особо: если удача слушать воспевание, совершаемое великими непосредственно, не выпадает, — тогда-то и надо воспевать самому, отдельно, ибо оно главное. Оттого и сказано «излияние его речи — потоп для греха людей» и далее, и составителями тики: «Какие имена они слушают, когда есть говорящий, и возглашают, когда есть слушающий; а в иное время поют сами».

Теперь затем воспевание. Порядок имени и прочего здесь надо знать как прежде. Имени — как: «У всех грешных наилучшее искупление — именно произнесение имени Вишну, ибо мысль тогда обращена к нему». И тика: «„Наилучшее искупление“ — лучшее покаяние именно это. Тому причина: ибо от произнесения имени у Вишну является мысль, обращённая к произносящему имя человеку: „он мой, я должен хранить его отовсюду“» — вот она. А поскольку имя, будучи Его собственною природою, есть природная причина вхождения в Него, высшим бхагаватам любезно и слушание одной его части. Как в последней части Падмы, в гимне ста восьми имён шри Рамы, речение шри Шивы: «У меня, о богиня, когда я слышу имена, начинающиеся на „ра“, всегда рождается любовь ума — по одному подозрению на имя „Рама“». А раз так, то что значит одно истощение греха? Таково настроение.

Версия

4bd8ce410c58 · опубликовано 21 сент. 2026 г., 00:52:07 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами