Шат-сандарбха
Сандарбха пятая. Бхакти: чем Его достигают5.222Джива Госвами
833 / 1405
Linux
Листать
Шат-сандарбха · 5.222
॥
Деванагари

किं च, कर्मफलं वस्तुतो भगवदाश्रयम् एव । तत् तु दुर्बुद्धेर् आत्मसात्कुर्वतो युक्त्यैव तुच्छफलप्राप्तिः संसारश् च । सुधियस् तु तत्साक्षात्कुर्वतस् तद्वैपरीत्यम् इत्य् आह गद्याभ्याम्— सम्प्रचरत्सु नानायागेषु विरचिताङ्गक्रियेष्व् अपूर्वं यत् तत् क्रियाफलं धर्माख्यं परे ब्रह्मणि यज्ञपुरुषे सर्वदेवतालिङ्गानां मन्त्राणाम् अर्थनियामकतया साक्षात्कर्तरि परदेवतायां भगवति वासुदेव एव भावयमान आत्मनैपुण्यमृदितकषायो हविःष्व् अध्वर्युभिर् गृह्यमाणेषु स यजमानो यज्ञभाजो देवांस् तान् पुरुषावयवेष्व् अभ्यध्यायत् । इति । टीका च—सम्प्रचरत्सु प्रवर्तमानेषु नानायागेषुविरचिता अनुष्ठिता अङ्गक्रिया येषु, तेषु यद् अपूर्वंतद् वासुदेव एव भावयमानश् चिन्तयन्, स यजमानो यज्ञभागभाजो ये देवाः सूर्यादयः, तान् पुरुषस्य वासुदेवस्य आवयवेषु चक्षुरादिषु अभ्यध्यायत्, न तु तत्पृथक्त्वेनेत्य् अन्वयः । अपूर्वे पक्षद्वयं मीमांसकानाम् । तद् इदानीम् एव सूक्ष्मत्वेनोत्पन्नं फलम् एवापूर्वं, कालान्तरे फलोत्पादिका कर्मशक्तिर् वेति । तद् उक्तम्— यागाद् एव फलं तद् धि शक्तिद्वारेण सिध्यति । सूक्ष्मशक्त्यात्मकं वापि फलम् एवोपजायते ॥ इति । तद् एतद् आह—क्रियाफलं धर्माख्यमिति च । ननु यद्य् अङ्गं देवता कर्म प्रधानम् इति मतं, तर्हि कर्तृनिष्ठम् अपूर्वं स्यात् । तद् उक्तम्— कर्मभ्यः प्रागयोग्यस्य कर्मणः पुरुषस्य वा । योग्यता शास्त्रगम्या या परा सापूर्वम् इष्यते ॥ इति । अथ देवताप्रधानं कर्म तु देवताराधनार्थं, तदा देवताप्रसादरूपत्वाद् अपूर्वस्य देवताश्रयत्वम् एव युक्तं । कर्मभ्यः प्रागयोग्यस्य प्रोक्षणाद्यपूर्वस्येव व्रीह्याद्याश्रयत्वम् । कुतो वासुदेवाश्रयम् अपूर्वं भावयति? उच्यते—यदि कर्तृनिष्ठम् अपूर्वं स्यात्, तर्हि वासुदेवस्यान्तर्यामिणः प्रवर्तकत्वेन मुख्यकर्तृत्वात् तदाश्रयम् एवापूर्वं, न तु तत्प्रयोज्ययजमानाश्रयं, "शास्त्रफलं प्रयोक्तरि" इति न्यायात् । अन्यथा ऋत्विजाम् अप्य् अपूर्वाश्रयत्वप्रसङ्गात् । तद् एतद् आह—साक्षात्कर्तरि इति । देवताश्रयत्वेऽपि वासुदेवाश्रयत्वम् एवेत्य् आह—परदेवतायाम् इति । परदेवतात्वे हेतुः—सर्वदेवतालिङ्गानां तत्तद्देवताप्रकाशकानां मन्त्राणां येअर्था इन्द्रादिदेवतास् तेषां नियामकतया तस्यैव प्रसादनीयत्वात् फलदातृत्वाच् च युक्तम् एवापूर्वाश्रयत्वम् इत्य् अर्थः । एवं भावनम् एव आत्मनो नैपुण्यं कौशलं, तेन मृदिताः क्षीणाः कषाया रागादयो यस्य । अध्वर्युभिर् इति बहुवचनं नानाकर्माभिप्रायेण ॥ इत्य् एषा । अत्र विष्णोर् अङ्गित्वे प्राप्ते यज्ञाङ्गत्वेन तद्भजनं च दोष इति लभ्यते । अत्र पाद्मोत्तरखण्डे यथा— उद्दिश्य देवता एव जुहोति च ददाति च । स पाषण्डीति विज्ञेयः स्वतन्त्रो वापि कर्मसु ॥ इति । पाषण्डत्वम् अत्र वैष्णवमार्गाद् भ्रष्टत्वम् इत्य् अर्थः । श्रीगीतासु— येऽप्य् अन्यदेवताभक्ता यजन्ते श्रद्धयान्विताः । तेऽपि माम् एव कौन्तेय यजन्त्य् अविधिपूर्वकम् ॥ अहं हि सर्वयज्ञानां भोक्ता च प्रभुर् एव च । न तु माम् अभिजानन्ति तत्त्वेनातश् च्यवन्ति ते ॥ इति । अतो वास्तवविचारे सर्व एव वेदमार्गाः श्रीभगवत्य् एव पर्यवस्यन्तीत्य् अभिप्रेत्योक्तं श्रीमदक्रूरेण— सर्व एव यजन्ति त्वां सर्वदेवमयेश्वरम् । येऽप्य् अन्यदेवताभक्ता यद्य् अप्य् अन्यधियः प्रभो ॥ यथाद्रिप्रभवा नद्यः पर्जन्यापूरिताः विभो । विशन्ति सर्वतः सिन्धुं तद्वत् त्वां गतयोऽन्ततः ॥ इति । गतयो मार्गाः । अन्ततो विचारपर्यवसानेन ।

Транслитерация (IAST)

kiṁ ca, karma-phalaṁ vastuto bhagavad-āśrayam eva | tat tu durbuddher ātma-sāt-kurvato yuktyaiva tuccha-phala-prāptiḥ saṁsāraś ca | sudhiyas tu tat-sākṣāt-kurvatas tad-vaiparītyam ity āha gadyābhyām— sampracaratsu nānā-yāgeṣu viracitāṅga-kriyeṣv apūrvaṁ yat tat kriyā-phalaṁ dharmākhyaṁ pare brahmaṇi yajña-puruṣe sarva-devatā-liṅgānāṁ mantrāṇām artha-niyāmakatayā sākṣāt-kartari para-devatāyāṁ bhagavati vāsudeva eva bhāvayamāna ātma-naipuṇya-mṛdita-kaṣāyo haviḥṣv adhvaryubhir gṛhyamāṇeṣu sa yajamāno yajña-bhājo devāṁs tān puruṣāvayaveṣv abhyadhyāyat | iti | ṭīkā ca—sampracaratsu pravartamāneṣu nānā-yāgeṣuviracitā anuṣṭhitā aṅga-kriyā yeṣu, teṣu yad apūrvaṁtad vāsudeva eva bhāvayamānaś cintayan, sa yajamāno yajña-bhāga-bhājo ye devāḥ sūryādayaḥ, tān puruṣasya vāsudevasya āvayaveṣu cakṣur-ādiṣu abhyadhyāyat, na tu tat-pṛthaktvenety anvayaḥ | apūrve pakṣa-dvayaṁ mīmāṁsakānām | tad idānīm eva sūkṣmatvenotpannaṁ phalam evāpūrvaṁ, kālāntare phalotpādikā karma-śaktir veti | tad uktam— yāgād eva phalaṁ tad dhi śakti-dvāreṇa sidhyati | sūkṣma-śakty-ātmakaṁ vāpi phalam evopajāyate || iti | tad etad āha—kriyā-phalaṁ dharmākhyamiti ca | nanu yady aṅgaṁ devatā karma pradhānam iti mataṁ, tarhi kartṛ-niṣṭham apūrvaṁ syāt | tad uktam— karmabhyaḥ prāg-ayogyasya karmaṇaḥ puruṣasya vā | yogyatā śāstra-gamyā yā parā sāpūrvam iṣyate || iti | atha devatā-pradhānaṁ karma tu devatārādhanārthaṁ, tadā devatā-prasāda-rūpatvād apūrvasya devatāśrayatvam eva yuktaṁ | karmabhyaḥ prāg-ayogyasya prokṣaṇādy-apūrvasyeva vrīhy-ādy-āśrayatvam | kuto vāsudevāśrayam apūrvaṁ bhāvayati? ucyate—yadi kartṛ-niṣṭham apūrvaṁ syāt, tarhi vāsudevasyāntaryāmiṇaḥ pravartakatvena mukhya-kartṛtvāt tad-āśrayam evāpūrvaṁ, na tu tat-prayojya-yajamānāśrayaṁ, "śāstra-phalaṁ prayoktari" iti nyāyāt | anyathā ṛtvijām apy apūrvāśrayatva-prasaṅgāt | tad etad āha—sākṣāt-kartari iti | devatāśrayatve'pi vāsudevāśrayatvam evety āha—para-devatāyām iti | para-devatātve hetuḥ—sarva-devatā-liṅgānāṁ tat-tad-devatā-prakāśakānāṁ mantrāṇāṁ yearthā indrādi-devatās teṣāṁ niyāmakatayā tasyaiva prasādanīyatvāt phala-dātṛtvāc ca yuktam evāpūrvāśrayatvam ity arthaḥ | evaṁ bhāvanam eva ātmano naipuṇyaṁ kauśalaṁ, tena mṛditāḥ kṣīṇāḥ kaṣāyā rāgādayo yasya | adhvaryubhir iti bahu-vacanaṁ nānā-karmābhiprāyeṇa || ity eṣā | atra viṣṇor aṅgitve prāpte yajñāṅgatvena tad-bhajanaṁ ca doṣa iti labhyate | atra pādmottara-khaṇḍe yathā— uddiśya devatā eva juhoti ca dadāti ca | sa pāṣaṇḍīti vijñeyaḥ svatantro vāpi karmasu || iti | pāṣaṇḍatvam atra vaiṣṇava-mārgād bhraṣṭatvam ity arthaḥ | śrī-gītāsu— ye'py anya-devatā-bhaktā yajante śraddhayānvitāḥ | te'pi mām eva kaunteya yajanty avidhi-pūrvakam || ahaṁ hi sarva-yajñānāṁ bhoktā ca prabhur eva ca | na tu mām abhijānanti tattvenātaś cyavanti te || iti | ato vāstava-vicāre sarva eva veda-mārgāḥ śrī-bhagavaty eva paryavasyantīty abhipretyoktaṁ śrīmad-akrūreṇa— sarva eva yajanti tvāṁ sarva-deva-mayeśvaram | ye'py anya-devatā-bhaktā yady apy anya-dhiyaḥ prabho || yathādri-prabhavā nadyaḥ parjanyāpūritāḥ vibho | viśanti sarvataḥ sindhuṁ tadvat tvāṁ gatayo'ntataḥ || iti | gatayo mārgāḥ | antato vicāra-paryavasānena |

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
किंkiṁЧто
चcaже ещё:
कर्मkarmaдеяния
फलंphalaṁплод
वस्तुतोvastutoпо сути
भगवद्bhagavadБхагавана
आश्रयम्āśrayamприбежищем имеющий
एवevaименно.
तत्tatТо
तुtuже
दुर्बुद्धेर्durbuddherу дурного разумом,
आत्मātmaсебе
सात्sātприсвоение
कुर्वतोkurvatoтворящего,
युक्त्यैवyuktyaivaпо доводу именно —
तुच्छtucchaничтожного
फलphalaплода
प्राप्तिःprāptiḥобретение
संसारश्saṁsāraśи круговорот
चcaже.
सुधियस्sudhiyasУ благоразумного
तुtuже,
तत्tatто
साक्षात्sākṣātнепосредственно
कुर्वतस्kurvatasтворящего, —
तद्tadтому
वैपरीत्यम्vaiparītyamпротивоположное —
इत्य्ityтак
आहāhaговорит
गद्याभ्याम्gadyābhyāmдвумя прозаическими.
सम्प्रचरत्सुsampracaratsu«При совершающихся
नानाnānāразных
यागेषुyāgeṣuжертвах,
विरचिताङ्गviracitāṅgaвыполненные члены-
क्रियेष्व्kriyeṣvдействия имеющих,
अपूर्वंapūrvaṁапурву,
यत्yatкоторая
तत्tatто
क्रियाkriyāдействия
फलंphalaṁплод,
धर्माख्यंdharmākhyaṁзаконом зовомый,
परेpareв Высшем
ब्रह्मणिbrahmaṇiбрахмане,
यज्ञyajñaжертвы
पुरुषेpuruṣeМуже,
सर्वsarvaвсех
देवताdevatāбожеств
लिङ्गानांliṅgānāṁзнаки имеющих
मन्त्राणाम्mantrāṇāmмантр
अर्थarthaсмысла
नियामकतयाniyāmakatayāуправителем
साक्षात्sākṣātнепосредственным
कर्तरिkartariсовершителем,
परparaв Высшем
देवतायांdevatāyāṁбожестве,
भगवतिbhagavatiБхагаване
वासुदेवvāsudevaВасудеве
एवevaименно
भावयमानbhāvayamānaполагающий,
आत्मātmaсвоею
नैपुण्यnaipuṇyaискусностью
मृदितmṛditaистёртую
कषायोkaṣāyoскверну имеющий, —
हविःष्व्haviḥṣvпри возлияниях,
अध्वर्युभिर्adhvaryubhirадхварью
गृह्यमाणेषुgṛhyamāṇeṣuберущимися, —
सsaтот
यजमानोyajamānoжертвователь
यज्ञyajñaжертвы
भाजोbhājoдолю имеющих
देवांस्devāṁsбогов,
तान्tānтех,
पुरुषावयवेष्व्puruṣāvayaveṣvв Мужа членах
अभ्यध्यायत्abhyadhyāyatсозерцал»
इतिitiтак.
टीकाṭīkāИ тика
चcaже:
सम्प्रचरत्सुsampracaratsu«при совершающихся» —
प्रवर्तमानेषुpravartamāneṣuпри идущих;
नानाnānāпри разных
यागेषुyāgeṣuжертвах,
विरचिताviracitāвыполненные,
अनुष्ठिताanuṣṭhitāисполненные
अङ्गaṅgaчлены-
क्रियाkriyāдействия
येषुyeṣuв которых, —
तेषुteṣuв тех.
यद्yadКоторая
अपूर्वंapūrvaṁапурва —
तद्tadту
वासुदेवvāsudevaв Васудеве
एवevaименно
भावयमानश्bhāvayamānaśполагающий,
चिन्तयन्cintayanпомышляющий.
सsaТот
यजमानोyajamānoжертвователь
यज्ञyajñaжертвы
भागbhāgaдолю
भाजोbhājoимеющие
येyeкоторые
देवाःdevāḥбоги —
सूर्यादयःsūryādayaḥСурья и прочие, —
तान्tānтех
पुरुषस्यpuruṣasyaМужа,
वासुदेवस्यvāsudevasyaВасудевы,
आवयवेषुāvayaveṣuв членах —
चक्षुर्cakṣurв глазах
आदिषुādiṣuи прочих —
अभ्यध्यायत्abhyadhyāyatсозерцал,
नnaне
तुtuже
तत्tatот Него
पृथक्त्वेनेत्य्pṛthaktvenetyотдельно — такова
अन्वयःanvayaḥсвязь.
अपूर्वेapūrveОб апурве
पक्षpakṣaмнений
द्वयंdvayaṁдвоица
मीमांसकानाम्mīmāṁsakānāmу мимансаков.
तद्tadТо
इदानीम्idānīmныне
एवevaименно
सूक्ष्मत्वेनोत्पन्नंsūkṣmatvenotpannaṁтонкостью возникший
फलम्phalamплод
एवापूर्वंevāpūrvaṁименно апурва,
कालान्तरेkālāntareв иное время
फलोत्पादिकाphalotpādikāплод производящая
कर्मkarmaдеяния
शक्तिर्śaktirсила
वेतिvetiили — так.
तद्tadТо
उक्तम्uktamсказано:
यागाद्yāgād«из жертвы
एवevaименно
फलंphalaṁплод
तद्tadтот
धिdhiведь
शक्तिśaktiсилы
द्वारेणdvāreṇaвратами
सिध्यतिsidhyatiдостигается,
सूक्ष्मsūkṣmaтонкой
शक्त्य्śaktyсилы
आत्मकंātmakaṁсути имеющий
वापिvāpiили также
फलम्phalamплод
एवोपजायतेevopajāyateименно рождается»
इतिitiтак.
तद्tadТо
एतद्etadэто
आहāhaговорит:
क्रियाkriyā«действия
फलंphalaṁплод,
धर्माख्यम्dharmākhyamзаконом зовомый» —
इतिitiтак
चcaже.
ननुnanuНо ведь
यद्य्yadyесли
अङ्गंaṅgaṁчленом
देवताdevatāбожество,
कर्मkarmaдеяние
प्रधानम्pradhānamглавным —
इतिitiтак
मतंmataṁмнение,
तर्हिtarhiтогда
कर्तृkartṛна совершителе
निष्ठम्niṣṭhamстоящею
अपूर्वंapūrvaṁапурва
स्यात्syātбыла бы.
तद्tadТо
उक्तम्uktamсказано:
कर्मभ्यःkarmabhyaḥ«деяний
प्राग्prāgпрежде
अयोग्यस्यayogyasyaнепригодного
कर्मणःkarmaṇaḥдеяния
पुरुषस्यpuruṣasyaили человека
वाvāже
योग्यताyogyatāпригодность,
शास्त्रśāstraписанием
गम्याgamyāпостигаемая,
याyāкоторая
पराparāвысшая, —
सापूर्वम्sāpūrvamона апурвою
इष्यतेiṣyateсчитается»
इतिitiтак.
अथathaЗатем:
देवताdevatāбожество
प्रधानंpradhānaṁглавное,
कर्मkarmaдеяние
तुtuже
देवताराधनार्थंdevatārādhanārthaṁбожества почитания ради, —
तदाtadāтогда
देवताdevatāбожества
प्रसादprasādaблаговоления
रूपत्वाद्rūpatvādобликом бытием
अपूर्वस्यapūrvasyaапурвы
देवताश्रयत्वम्devatāśrayatvamбожеством прибежищем бытие
एवevaименно
युक्तंyuktaṁуместно —
कर्मभ्यःkarmabhyaḥдеяний
प्राग्prāgпрежде
अयोग्यस्यayogyasyaнепригодного
प्रोक्षणाद्य्prokṣaṇādyокропления и прочего
अपूर्वस्येवapūrvasyevaапурвы как
व्रीह्य्vrīhyрисом
आद्य्ādyи прочим
आश्रयत्वम्āśrayatvamприбежищем бытие.
कुतोkutoОткуда же
वासुदेवाश्रयम्vāsudevāśrayamВасудеву прибежищем имеющую
अपूर्वंapūrvaṁапурву
भावयतिbhāvayatiполагает?
उच्यतेucyateГоворится:
यदिyadiесли
कर्तृkartṛна совершителе
निष्ठम्niṣṭhamстоящею
अपूर्वंapūrvaṁапурва
स्यात्syātбыла бы,
तर्हिtarhiтогда
वासुदेवस्यान्तर्यामिणःvāsudevasyāntaryāmiṇaḥВасудевы, внутреннего правителя,
प्रवर्तकत्वेनpravartakatvenaпобудительностью
मुख्यmukhyaглавным
कर्तृत्वात्kartṛtvātсовершителем бытием
तद्tadЕго
आश्रयम्āśrayamприбежищем имеющая
एवापूर्वंevāpūrvaṁименно апурва,
नnaне
तुtuже
तत्tatИм
प्रयोज्यprayojyaпобуждаемого
यजमानाश्रयंyajamānāśrayaṁжертвователя прибежищем имеющая, —
शास्त्रśāstra«писания
फलंphalaṁплод —
प्रयोक्तरिprayoktariу применяющего»
इतिitiтак
न्यायात्nyāyātпо правилу.
अन्यथाanyathāИначе
ऋत्विजाम्ṛtvijāmу жрецов
अप्य्apyтакже
अपूर्वाश्रयत्वapūrvāśrayatvaапурвы прибежищем бытия
प्रसङ्गात्prasaṅgātследованием.
तद्tadТо
एतद्etadэто
आहāhaговорит:
साक्षात्sākṣāt«непосредственный
कर्तरिkartariсовершитель»
इतिitiтак.
देवताश्रयत्वेऽपिdevatāśrayatve'piПри божестве прибежище также
वासुदेवाश्रयत्वम्vāsudevāśrayatvamВасудева прибежищем бытие
एवेत्य्evetyименно — так
आहāhaговорит:
परpara«в Высшем
देवतायाम्devatāyāmбожестве»
इतिitiтак.
परparaВысшим
देवतात्वेdevatātveбожеством бытию
हेतुःhetuḥпричина:
सर्वsarvaвсех
देवताdevatāбожеств
लिङ्गानांliṅgānāṁзнаки имеющих,
तत्tatтех
तद्tadи тех
देवताdevatāбожеств
प्रकाशकानांprakāśakānāṁявляющих,
मन्त्राणांmantrāṇāṁмантр
येyeкоторые
अर्थाarthāсмыслы —
इन्द्रादिindrādiИндра и прочие
देवतास्devatāsбожества, —
तेषांteṣāṁих
नियामकतयाniyāmakatayāуправителем бытием
तस्यैवtasyaivaЕго именно
प्रसादनीयत्वात्prasādanīyatvātумилостивляемостью
फलphalaплода
दातृत्वाच्dātṛtvācподательством
चcaже
युक्तम्yuktamуместно
एवापूर्वाश्रयत्वम्evāpūrvāśrayatvamименно апурвы прибежищем бытие —
इत्य्ityтаков
अर्थःarthaḥсмысл.
एवंevaṁТакое
भावनम्bhāvanamполагание
एवevaименно —
आत्मनोātmanoсвоя
नैपुण्यंnaipuṇyaṁискусность,
कौशलंkauśalaṁумелость;
तेनtenaею
मृदिताःmṛditāḥистёрты,
क्षीणाःkṣīṇāḥистощены
कषायाkaṣāyāскверны —
रागादयोrāgādayoстрасть и прочие —
यस्यyasyaу кого.
अध्वर्युभिर्adhvaryubhir«Адхварью»
इतिitiтак —
बहुbahuмножественное
वचनंvacanaṁчисло
नानाnānāразных
कर्माभिप्रायेणkarmābhiprāyeṇaдеяний имея в виду»
इत्य्ityтак
एषाeṣāэта.
अत्रatraЗдесь,
विष्णोर्viṣṇorВишну
अङ्गित्वेaṅgitveпри целым бытии
प्राप्तेprāpteполученном,
यज्ञाङ्गत्वेनyajñāṅgatvenaжертвы членом
तद्tadЕго
भजनंbhajanaṁпочитание
चcaже —
दोषdoṣaпорок —
इतिitiтак
लभ्यतेlabhyateполучается.
अत्रatraЗдесь
पाद्मोत्तरpādmottaraв Падмы последней
खण्डेkhaṇḍeчасти
यथाyathāкак:
उद्दिश्यuddiśya«указав
देवताdevatāбожества
एवevaлишь,
जुहोतिjuhotiжертвует
चcaи
ददातिdadātiдаёт
चcaи, —
सsaтот
पाषण्डीतिpāṣaṇḍītiеретиком — так
विज्ञेयःvijñeyaḥдолжен быть знаем,
स्वतन्त्रोsvatantroсамостоятельный
वापिvāpiили также
कर्मसुkarmasuв деяниях»
इतिitiтак.
पाषण्डत्वम्pāṣaṇḍatvamЕретичество
अत्रatraздесь —
वैष्णवvaiṣṇavaвайшнавского
मार्गाद्mārgādпути
भ्रष्टत्वम्bhraṣṭatvamотпадение —
इत्य्ityтаков
अर्थःarthaḥсмысл.
श्रीśrīВ шри
गीतासुgītāsuГите:
येऽप्य्ye'py«которые также
अन्यanyaиным
देवताdevatāбожествам
भक्ताbhaktāпреданы,
यजन्तेyajanteжертвуют
श्रद्धयान्विताःśraddhayānvitāḥверою наделённые, —
तेऽपिte'piте также
माम्māmменя
एवevaименно,
कौन्तेयkaunteyaо сын Кунти,
यजन्त्य्yajantyчтут жертвою
अविधिavidhiне по уставу
पूर्वकम्pūrvakamпредваряемо.
अहंahaṁЯ
हिhiведь
सर्वsarvaвсех
यज्ञानांyajñānāṁжертв
भोक्ताbhoktāвкуситель
चcaи
प्रभुर्prabhurвладыка
एवevaименно
चcaже;
नnaне
तुtuже
माम्māmменя
अभिजानन्तिabhijānantiпознают
तत्त्वेनातश्tattvenātaśистинно, оттого
च्यवन्तिcyavantiотпадают
तेteони»
इतिitiтак.
अतोatoОттого
वास्तवvāstavaистинном
विचारेvicāreпри рассуждении
सर्वsarvaвсе
एवevaименно
वेदvedaВеды
मार्गाःmārgāḥпути
श्रीśrīв шри
भगवत्य्bhagavatyБхагаване
एवevaименно
पर्यवस्यन्तीत्य्paryavasyantītyзавершаются — так
अभिप्रेत्योक्तंabhipretyoktaṁимея в виду, сказано
श्रीमद्śrīmadшримад
अक्रूरेणakrūreṇaАкрурою:
सर्वsarva«все
एवevaименно
यजन्तिyajantiчтут жертвою
त्वांtvāṁтебя,
सर्वsarvaвсех
देवdevaбогов
मयेश्वरम्mayeśvaramсостоящего Владыку;
येऽप्य्ye'pyкоторые также
अन्यanyaиным
देवताdevatāбожествам
भक्ताbhaktāпреданы,
यद्य्yadyесли
अप्य्apyдаже
अन्यanyaиная
धियःdhiyaḥмысль у них, о
प्रभोprabhoвладыка.
यथाद्रिyathādriКак из гор
प्रभवाprabhavāрождённые
नद्यःnadyaḥреки,
पर्जन्यापूरिताःparjanyāpūritāḥдождём наполненные,
विभोvibhoо вездесущий,
विशन्तिviśantiвходят
सर्वतःsarvataḥотовсюду
सिन्धुंsindhuṁв океан, —
तद्वत्tadvatтак же
त्वांtvāṁв тебя
गतयोऽन्ततःgatayo'ntataḥпути в конце»
इतिitiтак.
गतयोgatayo«Пути» —
मार्गाःmārgāḥдороги.
अन्ततोantato«В конце» —
विचारvicāraрассуждения
पर्यवसानेनparyavasānenaзавершением.
Литературный перевод

И ещё: плод деяния по сути имеет прибежищем именно Бхагавана. У того, кто дурен разумом и присваивает его себе, по самому этому доводу — обретение ничтожного плода и круговорот; а у благоразумного, который видит это прямо, — обратное. Об этом он говорит двумя прозаическими отрывками: «При совершении разных жертв, у которых выполнены члены-действия, тот жертвователь, полагая апурву — плод действия, зовомый законом, — именно в Высшем брахмане, Муже жертвы, непосредственном совершителе, управителе смысла мантр, несущих знаки всех божеств, в Высшем божестве, Бхагаване Васудеве, — со скверною, истёртою собственною искусностью, при возлияниях, которые берут адхварью, созерцал богов, имеющих долю в жертве, в членах Мужа».

И тика: «„При совершении“ — при идущих; при разных жертвах, в которых выполнены, исполнены члены-действия. Ту апурву полагая, помышляя именно в Васудеве. Тот жертвователь тех богов, что имеют долю в жертве, — Сурью и прочих, — созерцал в членах Мужа, Васудевы: в глазах и прочем, а не отдельно от Него; такова связь. Об апурве у мимансаков два мнения: апурва — это плод, возникший ныне же в тонком виде, или же сила деяния, производящая плод в иное время. О том сказано: „Плод тот достигается из самой жертвы вратами силы; или же рождается плод, суть которого — тонкая сила“. Это он и говорит: „плод действия, зовомый законом“.

Но ведь если держаться мнения, что божество есть член, а деяние главное, — тогда апурва стояла бы на совершителе. О том сказано: „Высшая пригодность, постигаемая писанием, у деяния или человека, прежде деяний непригодных, — она и считается апурвою“. Если же главное божество, а деяние ради почитания божества, — тогда уместно, чтобы апурва имела прибежищем именно божество, поскольку она есть благоволение божества: как апурва окропления и прочего, непригодного прежде деяний, имеет прибежищем рис и прочее. Откуда же он полагает апурву имеющею прибежищем Васудеву? Говорится: если бы апурва стояла на совершителе, то, поскольку Васудева, внутренний правитель, побуждает и есть главный совершитель, апурва имела бы прибежищем именно Его, а не побуждаемого Им жертвователя, — по правилу „плод писания у применяющего“; иначе пришлось бы дать прибежище апурве и у жрецов. Это он и говорит: „непосредственный совершитель“. А что и при прибежище в божестве прибежище именно Васудева, он говорит: „в Высшем божестве“. Причина бытия Высшим божеством: поскольку Он управитель тех смыслов мантр, несущих знаки всех божеств и являющих те и те божества, — а смыслы эти суть Индра и прочие божества, — и поскольку умилостивлять надо именно Его и Он же податель плода, то уместно именно Его прибежище для апурвы; таков смысл. Такое полагание и есть собственная искусность, умелость; ею истёрты, истощены у него скверны — страсть и прочее. „Адхварью“ во множественном числе — имея в виду разные деяния» — вот она.

Отсюда получается, что раз Вишну есть целое, то почитать Его как член жертвы — порок. Об этом в последней части Падмы: «Кто жертвует и даёт с указанием лишь на божества или самовольно поступает в деяниях, тот должен быть знаем еретиком». Еретичество здесь значит отпадение от вайшнавского пути. В шри Гите: «И те, кто предан иным божествам и жертвует с верою, — и они чтут жертвою именно меня, о сын Кунти, только не по уставу. Ибо я — вкуситель и владыка всех жертв; но меня они истинно не познают и оттого отпадают». Потому, имея в виду, что при истинном рассуждении все пути Веды завершаются именно в шри Бхагаване, шримад Акрура сказал: «Все чтут жертвою тебя, Владыку, состоящего из всех богов, — даже те, кто предан иным божествам и мыслит иначе, о владыка. Как реки, рождённые в горах и наполненные дождём, отовсюду входят в океан, о вездесущий, так в конце все пути входят в тебя». «Пути» — дороги; «в конце» — завершением рассуждения.

Версия

70758e4afc75 · опубликовано 21 сент. 2026 г., 00:52:07 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами