व्यतिरेकेणाह— यस्यात्मबुद्धिः कुणपे त्रिधातुके स्वधीः कलत्रादिषु भौम इज्यधीः । यत्तीर्थबुद्धिः सलिले न कर्हिचिज् जनेष्व् अभिज्ञेषु स एव गोखरः ॥ जडत्वात् कुणपे स्वयं मृततुल्ये शरीरे । चिद्योगेऽपि त्रिभिर् वातपित्तादिभिर् दूषित इत्य् अर्थः । भौमे देवताप्रतिमादौ । यत् यस्य । अभिज्ञेषु तत्त्ववित्सु ता बुद्धयो न सन्ति । तत्र आत्मबुद्धिः परमप्रीत्यास्पदत्वम् । स एव गोखरो गोनिकृष्ट उच्यते । यद् वा, सिन्धुसौवीरप्रसिद्धो वन्यगर्दभजातिविशेषो म्लेच्छजातिविशेषो वा सः, न त्व् अन्यः प्रसिद्धः । विवेकित्वाभिमानितायां सत्याम् अप्य् अविवेकित्वात् ततोऽपि निकृष्टत्वं तस्येति । भौम इज्यधीर् इति साधारणदेवताविषयकम् एव, पूर्वं तथैवोपक्रान्तत्वात् । अर्चायाम् एव हरये इत्यादिविरोधाच् च । तद् एवं, यथा तरोर् मूलनिषेचनेन इत्यादिवाक्यम् अत्र नावतारयितव्यम् ॥ ॥
vyatirekeṇāha— yasyātma-buddhiḥ kuṇape tri-dhātuke sva-dhīḥ kalatrādiṣu bhauma ijya-dhīḥ | yat-tīrtha-buddhiḥ salile na karhicij janeṣv abhijñeṣu sa eva go-kharaḥ || jaḍatvāt kuṇape svayaṁ mṛta-tulye śarīre | cid-yoge'pi tribhir vāta-pittādibhir dūṣita ity arthaḥ | bhaume devatā-pratimādau | yat yasya | abhijñeṣu tattvavitsu tā buddhayo na santi | tatra ātma-buddhiḥ parama-prītyāspadatvam | sa eva gokharo go-nikṛṣṭa ucyate | yad vā, sindhu-sauvīra-prasiddho vanya-gardabha-jāti-viśeṣo mleccha-jāti-viśeṣo vā saḥ, na tv anyaḥ prasiddhaḥ | vivekitvābhimānitāyāṁ satyām apy avivekitvāt tato'pi nikṛṣṭatvaṁ tasyeti | bhauma ijya-dhīr iti sādhāraṇa-devatā-viṣayakam eva, pūrvaṁ tathaivopakrāntatvāt | arcāyām eva haraye ity-ādi-virodhāc ca | tad evaṁ, yathā taror mūla-niṣecanena ity-ādi-vākyam atra nāvatārayitavyam || ||
От противного он говорит: «У кого разумение себя — в трупе из трёх начал, мысль о своём — в жене и прочих, земное он мнит почитаемым, святыню разумеет в воде и никогда — в людях сведущих, тот и есть коровий осёл». «В трупе» — по бесчувственности, в теле, которое и само равно мёртвому: даже при связи с сознанием оно испорчено тремя — ветром, желчью и прочим; таков смысл. «В земном» — в изваянии божества и прочем. «У кого» — у которого. «В сведущих» — в знающих истину — этих разумений нет. «Разумение себя» здесь — то, что нечто становится прибежищем высшей любви. «Тот и есть коровий осёл» — то есть зовётся ниже коровы. Или же: это особая порода диких ослов, известная в Синдху и Саувире, или особый род млеччхов, а не иной, общеизвестный: при том, что он мнит себя различающим, он не различает, и потому ниже даже того. «Земное мнит почитаемым» — это именно об обычных божествах, ибо так и было начато прежде, и иначе вышло бы противоречие с «лишь в изображении Хари» и далее. Итак, речение «как поливанием корня дерева» и далее сюда привлекать не следует.
0e0216550d5b · опубликовано 21 сент. 2026 г., 00:52:07 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Осуждён здесь не невежда, а тот, кто уверен, что различает: у него всё расставлено по местам, кроме единственного места, где стоило смотреть.