इति श्रीदामविप्रम् उद्दिश्य पुरजनवचनवद् एव तथोक्तिः । ननु कामुकी सा किम् इति श्लाघ्यते? तत्राह—दुराराध्यम् इति । यो मनोग्राह्यं प्राकृतम् एव विषयं वृणीते कामयत असाव् एव कुमनीषी । सा तु भगवन्तम् एव कामयत इति परमसुमनीषिण्य् एवेति भावः । तद् एवं तस्य कामस्य द्वेषादिगणान्तःपातित्वं परिहृत्य, तेन पापावहत्वं परिहृतम् । अथ कामुकत्वाद्यारोपणाद्यधरपानादिरूपस् तत्र व्यवहारोऽपि नातिक्रमहेतुः । यतो लोकवत् तु लीलाकैवल्यम् इति न्यायेन लीला तत्र स्वभावत एव सिद्धा । तत्र च श्रीभूर्लीलादीभिस् तस्य तादृशलीलायाः श्रीवैकुण्ठादिषु नित्यसिद्धत्वेन स्वतन्त्रलीलाविनोदस्य तस्याभिरुचितत्वावगमात् तादृशलीलारसमोहस्वाभाविकं भगवत्ताद्यननुसन्धानम् अपि कामुकत्वादिमननम् अपि च तदभिरुचितत्वेनैवावगम्यते । तथा तत्प्रेयसीजनानाम् अपि तत्स्वरूपशक्तिविग्रहत्वेन परमशुद्धरूपत्वात् ततो न्यूनताभावाच् च तदधरपानादिकम् अपि नानुरूपं, पूर्वयुक्त्या तदभिरुचितम् एव च । न च प्राकृतवामाजनेन दोषः प्रसञ्जनीयः । तद्योग्यं तादृशं भावं स्वरूपशक्तिविग्रहत्वं च प्राप्यैव तदिच्छयैव तत्प्राप्तेः । अथ पापश्रवणेन च न पापावहोऽसौ कामः, तदश्रवणाद् एव । अतः पतिभावयुक्ते च तत्र सुतरां न दोषः, प्रत्युत स्तुतिः श्रूयते । याः सम्पर्यचरन् प्रेम्णा पादसंवाहनादिभिः । जगद्गुरुं भर्तृबुद्ध्या तासां किं वर्ण्यते तपः ॥ इति । महानुभावमुनीनाम् अपि तद्भावः श्रूयते । यथा श्रीमध्वाचार्यधृतं कौर्मवचनम्— अग्निपुत्रा महात्मानस् तपसा स्त्रीत्वम् आपिरे । भर्तारं च जगद्योनिं वासुदेवम् अजं विभुम् ॥ इति । अत एव वन्दितं पतिपुत्रसुहृद्भ्रातृइत्यादिना । अथोपपतिभावेन न च पापावहोऽसौ यत् पत्यपत्यसुहृदाम् अनुवृत्तिर् अङ्ग इत्यादिना ताभिर् एवोत्तरितत्वात्, गोपीनां तत्पतीनां च इत्यादिना श्रीशुकवचनेन च । न पारयेऽहं निरवद्यसंयुजां स्वसाधुकृत्यं विबुधायुषापि वः इत्य् अत्र निरवद्यसंयुजाम् इत्य् अनेन स्वयं श्रीभगवता च । तादृशानाम् अन्येषाम् अपि तद्भावो दृश्यते । यथा पाद्मोत्तरखण्डवचनम्— पुरा महर्षयः सर्वे दण्डकारण्यवासिनः । दृष्ट्वा रामं हरिं तत्र भोक्तुम् ऐच्छत् सुविग्रहम् ॥ ते सर्वे स्त्रीत्वम् आपन्नाः समुद्भूतास् तु गोकुले ।
iti śrīdāma-vipram uddiśya purajana-vacanavad eva tathoktiḥ | nanu kāmukī sā kim iti ślāghyate? tatrāha—durārādhyam iti | yo mano-grāhyaṁ prākṛtam eva viṣayaṁ vṛṇīte kāmayata asāv eva kumanīṣī | sā tu bhagavantam eva kāmayata iti parama-sumanīṣiṇy eveti bhāvaḥ | tad evaṁ tasya kāmasya dveṣādi-gaṇāntaḥ-pātitvaṁ parihṛtya, tena pāpāvahatvaṁ parihṛtam | atha kāmukatvādy-āropaṇādy-adhara-pānādi-rūpas tatra vyavahāro'pi nātikrama-hetuḥ | yato lokavat tu līlā-kaivalyam iti nyāyena līlā tatra svabhāvata eva siddhā | tatra ca śrī-bhūr-līlādībhis tasya tādṛśa-līlāyāḥ śrī-vaikuṇṭhādiṣu nitya-siddhatvena svatantra-līlā-vinodasya tasyābhirucitatvāvagamāt tādṛśa-līlā-rasa-moha-svābhāvikaṁ bhagavattādy-ananusandhānam api kāmukatvādi-mananam api ca tad-abhirucitatvenaivāvagamyate | tathā tat-preyasī-janānām api tat-svarūpa-śakti-vigrahatvena parama-śuddha-rūpatvāt tato nyūnatābhāvāc ca tad-adhara-pānādikam api nānurūpaṁ, pūrva-yuktyā tad-abhirucitam eva ca | na ca prākṛta-vāmā-janena doṣaḥ prasañjanīyaḥ | tad-yogyaṁ tādṛśaṁ bhāvaṁ svarūpa-śakti-vigrahatvaṁ ca prāpyaiva tad-icchayaiva tat-prāpteḥ | atha pāpa-śravaṇena ca na pāpāvaho'sau kāmaḥ, tad-aśravaṇād eva | ataḥ pati-bhāva-yukte ca tatra sutarāṁ na doṣaḥ, pratyuta stutiḥ śrūyate | yāḥ samparyacaran premṇā pāda-saṁvāhanādibhiḥ | jagad-guruṁ bhartṛ-buddhyā tāsāṁ kiṁ varṇyate tapaḥ || iti | mahānubhāva-munīnām api tad-bhāvaḥ śrūyate | yathā śrī-madhvācārya-dhṛtaṁ kaurma-vacanam— agni-putrā mahātmānas tapasā strītvam āpire | bhartāraṁ ca jagad-yoniṁ vāsudevam ajaṁ vibhum || iti | ata eva vanditaṁ pati-putra-suhṛd-bhrātṛ-ity-ādinā | athopapati-bhāvena na ca pāpāvaho'sau yat paty-apatya-suhṛdām anuvṛttir aṅga ity-ādinā tābhir evottaritatvāt, gopīnāṁ tat-patīnāṁ ca ity-ādinā śrī-śuka-vacanena ca | na pāraye'haṁ niravadya-saṁyujāṁ sva-sādhu-kṛtyaṁ vibudhāyuṣāpi vaḥ ity atra niravadya-saṁyujām ity anena svayaṁ śrī-bhagavatā ca | tādṛśānām anyeṣām api tad-bhāvo dṛśyate | yathā pādmottara-khaṇḍa-vacanam— purā maharṣayaḥ sarve daṇḍakāraṇya-vāsinaḥ | dṛṣṭvā rāmaṁ hariṁ tatra bhoktum aicchat suvigraham || te sarve strītvam āpannāḥ samudbhūtās tu gokule |
Так сказано о брахмане Шридаме — подобно речению горожан. Но ведь она похотлива: за что же восхваляется? На то он говорит: «труднопочитаемого». Кто избирает, то есть желает, природный предмет, берущийся умом, — тот и есть дурномыслящий; а она желает именно Бхагавана, и потому высше благомысляща; таково настроение. Итак, отведя вхождение того желания в сонм ненависти и прочего, тем самым отведено и то, что оно несёт грех.\n\nЗатем и тамошний обиход — наложение похотливости и прочего, питие с уст и прочее — не причина преступления. Ибо по правилу «А игра, подобная мирской, — чистота» игра там достигнута по самой природе. И поскольку шри Бху, Лила и прочие показывают, что такая Его игра вечно достигнута на шри Вайкунтхе и прочем и что забава самостоятельной игры Ему любезна, — то и природное, от расы такой игры, неисследование Его Бхагаванности и прочего, и мышление о похотливости и прочем постигаются именно как Ему любезные. Так же и у Его возлюбленных: поскольку они — облик Его собственной силы, высше чистые и не меньшие Его, — питие с их уст и прочее не несообразно и по прежнему доводу Ему любезно. И не следует привносить сюда порок, какой бывает с природными женщинами: ведь то обретается лишь по Его желанию, когда обретено подобающее Ему такое настроение и облик Его собственной силы. Затем, и по слышанному о грехе это желание греха не несёт, — ибо о том и не слышано.\n\nОттого при настроении мужа там тем более нет порока, а слышится напротив хвала: «Те, что с любовью прислуживали гуру миров, растирая стопы и прочее, с разумением мужа, — как описать их подвиг?» И у великих душою молчальников слышится то же настроение. Как речение Курмы, приведённое шри Мадхвачарьею: «Сыновья Агни, великие души, подвигом достигли женскости и мужа — лона мира, Васудеву, нерождённого, вездесущего». Оттого и воздан поклон в «мужу, сыну, другу, брату» и далее.\n\nЗатем и настроением любовника оно греха не несёт: ибо на это отвечено ими самими в «Послушание мужьям, детям, друзьям, о милый» и далее, и речением шри Шуки «гопи и их мужей» и далее; и самим шри Бхагаваном — словами «безупречно соединившихся» в «Не могу я и жизнью богов воздать за ваше благое деяние, безупречно соединившихся». И у иных таковых видится то же настроение. Как речение последней части Падмы: «Некогда все великие провидцы, обитатели Дандакараньи, увидев там Раму, Хари, пожелали вкусить его прекрасный облик; и все они, достигнув женскости, родились в Гокуле».
3fda0a152f3e · опубликовано 21 сент. 2026 г., 00:52:07 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Довод не оправдывает страсть, а меняет предмет: там, где обе стороны не природны, привычная мерка чистоты просто не за что зацепиться.