तद् एवं शरणापत्तिर् विवृता । अस्याश् च पूर्वत्वं, तां विना तदीयत्वासिद्धेः । तत्र यद्यपि शरणापत्त्यैव सर्वं सिध्यति, शरणं तं प्रपन्ना ये ध्यानयोगविवर्जिताः । ते वै मृत्युम् अतिक्रम्य यान्ति तद् वैष्णवं पदम् ॥ इति गारुडात्, तथापि वैशिष्ट्यलिप्सुः शक्तश् चेत् ततो भगवच्छास्त्रोपदेष्टॄणां भगवन्मन्त्रोपदेष्टॄणां वा श्रीगुरुचरणानां नित्यम् एव विशेषतः सेवां कुर्यात् । तत्प्रसादो हि स्वस्वनानाप्रतीकारदुस्त्यजान् अर्थहानौ परमभगवत्प्रसादसिद्धौ च मूलम् । पूर्वत्र, यथा सप्तमे श्रीनारदवाक्यम्— असङ्कल्पाज् जयेत् कामं क्रोधं कामविवर्जनात् । अर्थानर्थेक्षया लोभं भयं तत्त्वावमर्शनात् ॥ आन्वीक्षिक्या शोकमोहौ दम्भं महदुपासया । योगान्तरायान् मौनेन हिंसां कामाद्यनीहया ॥ कृपया भूतजं दुःखं दैवं जह्यात् समाधिना । आत्मजं योगवीर्येण निद्रां सत्त्वनिषेवया ॥ रजस् तमश् च सत्त्वेन सत्त्वं चोपशमेन च । एतत् सर्वं गुरौ भक्त्या पुरुषो ह्य् अञ्जसा जयेत् ॥ इति । उत्तरत्र वामनकल्पे ब्रह्मवाक्यम्— यो मन्त्रः स गुरुः साक्षाद् यो गुरुः स हरिः स्वयम् । गुरुर् यस्य भवेत् तुष्टस् तस्य तुष्टो हरिः स्वयम् ॥ इति । अन्यत्र— हरौ रुष्टे गुरुस् त्राता गुरौ रुष्टे न कश्चन । तस्मात् सर्वप्रयत्नेन गुरुम् एव प्रसादयेत् ॥ इति । अत एव सेवामात्रं तु नित्यम् एव । यथा चान्यत्र परमेश्वरवाक्यम्— प्रथमं तु गुरुः पूज्यः ततश् चैव ममार्चनम् । कुर्वन् सिद्धिम् अवाप्नोति ह्य् अन्यथा निष्फलं भवेत् ॥ इति । अत एव नारदपञ्चरात्रे— वैष्णवं ज्ञानवक्तारं यो विद्याद् विष्णुवद् गुरुम् । पूजयेद् वाङ्मनःकायैः स शास्त्रज्ञः स वैष्णवः ॥ श्लोकपादस्य वक्तापि यः पूज्यः स सदैव हि । किं पुनर् भगवद्विष्णोः स्वरूपं वितनोति यः ॥ इत्यादि । पाद्मे देवद्युतिस्तुतौ— भक्तिर् यथा हरौ मेऽस्ति तद्वरिष्ठा गुरौ यदि । ममास्ति तेन सत्येन स्वं दर्शयतु मे हरिः ॥ इति । तस्माद् अन्यद्भगवद्भजनम् अपि नापेक्षते । यथोक्तम् आगमे पुरश्चरणफलप्रसङ्गे— यथा सिद्धरसस्पर्शात् ताम्रं भवति काञ्चनम् । सन्निधानाद् गुरोर् एवं शिष्यो विष्णुमयो भवेत् ॥ इति । तद् एतद् आह— नाहम् इज्याप्रजातिभ्यां तपसोपशमेन वा । तुष्येयं सर्वभूतात्मा गुरुशुश्रूषया यथा ॥ टीका च—ज्ञानप्रदाद् गुरोर् अधिकः सेव्यो नास्तीत्य् उक्तम् । अत एव तद्भजनाद् अधिको धर्मश् च नास्तीत्य् आह—नाहम् इति । इज्या गृहस्थधर्मः । प्रजातिः प्रकृष्टं जन्म उपनयनं, तेन ब्रह्मचारिधर्म उपलक्ष्यते, ताभ्याम् । तथा तपसा वनस्थधर्मेण । उपशमेन यतिधर्मेण वा । अहं परमेश्वरस् तथा न तुष्येयं, यथा सर्वभूतात्मापि गुरुशुश्रूषया ॥ इत्य् एषा । अत्र ज्ञानं ब्रह्मनिष्ठं भगवन्निष्ठं चेति द्विविधम् । तत्र पूर्वत्र तथैव व्याख्या । उत्तरत्र त्व् एवम्—इज्या पूजा । प्रजातिर् वैष्णवदीक्षा । तपः समाधिः । उपशमो भगवन्निष्ठेति ॥ ॥
tad evaṁ śaraṇāpattir vivṛtā | asyāś ca pūrvatvaṁ, tāṁ vinā tadīyatvāsiddheḥ | tatra yadyapi śaraṇāpattyaiva sarvaṁ sidhyati, śaraṇaṁ taṁ prapannā ye dhyāna-yoga-vivarjitāḥ | te vai mṛtyum atikramya yānti tad vaiṣṇavaṁ padam || iti gāruḍāt, tathāpi vaiśiṣṭya-lipsuḥ śaktaś cet tato bhagavac-chāstropadeṣṭṝṇāṁ bhagavan-mantropadeṣṭṝṇāṁ vā śrī-guru-caraṇānāṁ nityam eva viśeṣataḥ sevāṁ kuryāt | tat-prasādo hi sva-sva-nānā-pratīkāra-dustyajān artha-hānau parama-bhagavat-prasāda-siddhau ca mūlam | pūrvatra, yathā saptame śrī-nārada-vākyam— asaṅkalpāj jayet kāmaṁ krodhaṁ kāma-vivarjanāt | arthānarthekṣayā lobhaṁ bhayaṁ tattvāvamarśanāt || ānvīkṣikyā śoka-mohau dambhaṁ mahad-upāsayā | yogāntarāyān maunena hiṁsāṁ kāmādy-anīhayā || kṛpayā bhūtajaṁ duḥkhaṁ daivaṁ jahyāt samādhinā | ātmajaṁ yoga-vīryeṇa nidrāṁ sattva-niṣevayā || rajas tamaś ca sattvena sattvaṁ copaśamena ca | etat sarvaṁ gurau bhaktyā puruṣo hy añjasā jayet || iti | uttaratra vāmana-kalpe brahma-vākyam— yo mantraḥ sa guruḥ sākṣād yo guruḥ sa hariḥ svayam | gurur yasya bhavet tuṣṭas tasya tuṣṭo hariḥ svayam || iti | anyatra— harau ruṣṭe gurus trātā gurau ruṣṭe na kaścana | tasmāt sarva-prayatnena gurum eva prasādayet || iti | ata eva sevā-mātraṁ tu nityam eva | yathā cānyatra parameśvara-vākyam— prathamaṁ tu guruḥ pūjyaḥ tataś caiva mamārcanam | kurvan siddhim avāpnoti hy anyathā niṣphalaṁ bhavet || iti | ata eva nārada-pañcarātre— vaiṣṇavaṁ jñāna-vaktāraṁ yo vidyād viṣṇuvad gurum | pūjayed vāṅ-manaḥ-kāyaiḥ sa śāstra-jñaḥ sa vaiṣṇavaḥ || śloka-pādasya vaktāpi yaḥ pūjyaḥ sa sadaiva hi | kiṁ punar bhagavad-viṣṇoḥ svarūpaṁ vitanoti yaḥ || ity-ādi | pādme devadyuti-stutau— bhaktir yathā harau me'sti tad-variṣṭhā gurau yadi | mamāsti tena satyena svaṁ darśayatu me hariḥ || iti | tasmād anyadbhagavad-bhajanam api nāpekṣate | yathoktam āgame puraścaraṇa-phala-prasaṅge— yathā siddha-rasa-sparśāt tāmraṁ bhavati kāñcanam | sannidhānād guror evaṁ śiṣyo viṣṇu-mayo bhavet || iti | tad etad āha— nāham ijyā-prajātibhyāṁ tapasopaśamena vā | tuṣyeyaṁ sarva-bhūtātmā guru-śuśrūṣayā yathā || ṭīkā ca—jñāna-pradād guror adhikaḥ sevyo nāstīty uktam | ata eva tad-bhajanād adhiko dharmaś ca nāstīty āha—nāham iti | ijyā gṛhastha-dharmaḥ | prajātiḥ prakṛṣṭaṁ janma upanayanaṁ, tena brahmacāri-dharma upalakṣyate, tābhyām | tathā tapasā vanastha-dharmeṇa | upaśamena yati-dharmeṇa vā | ahaṁ parameśvaras tathā na tuṣyeyaṁ, yathā sarva-bhūtātmāpi guru-śuśrūṣayā || ity eṣā | atra jñānaṁ brahma-niṣṭhaṁ bhagavan-niṣṭhaṁ ceti dvividham | tatra pūrvatra tathaiva vyākhyā | uttaratra tv evam—ijyā pūjā | prajātir vaiṣṇava-dīkṣā | tapaḥ samādhiḥ | upaśamo bhagavan-niṣṭheti || ||
Итак, предание себя раскрыто. Ему принадлежит первенство, ибо без него не достигается принадлежность Ему. И хотя преданием себя достигается всё — по Гаруде: «Те, кто прибегли к Нему в убежище, даже лишённые сопряжения созерцания, воистину превзойдут смерть и пойдут в ту вайшнавскую обитель», — всё же, кто жаждет превосходства и способен, пусть всегда и особо служит стопам шри гуру: тех, кто преподаёт писание Бхагавана, или тех, кто преподаёт мантру Бхагавана. Ибо милость его — корень и в отвращении бед, неустранимых своими разными средствами, и в достижении высшей милости Бхагавана. О первом — как речение шри Нарады в седьмой: «Ненамереванием пусть победит желание, отвержением желания — гнев, усмотрением беды в богатстве — жадность, рассмотрением истины — страх, исследованием — скорбь и морок, почитанием великих — лицемерие, молчанием — помехи сопряжения, нежеланием желаемого и прочего — насилие; состраданием пусть оставит страдание от существ, сосредоточением — божеское, силою сопряжения — от себя рождённое, служением саттве — сон; саттвою — раджас и тамас, а саттву — успокоением. Всё это человек легко победит преданностью гуру».
О втором — речение Брахмы в Вамана-кальпе: «Какая мантра — та непосредственно гуру; кто гуру — тот сам Хари. Кем доволен гуру, тем доволен сам Хари». В ином месте: «Когда разгневан Хари, спаситель — гуру; когда разгневан гуру — никто. Потому всяким усилием пусть умилостивляет именно гуру». Оттого одно лишь служение — всегда. Как и в ином месте речение Высшего Владыки: «Сперва должен быть почтён гуру, а затем — моё почитание; творящий так обретает совершенство, иначе оно было бы бесплодно». Оттого и в Нарада-панчаратре: «Кто знает гуру, вайшнава, изрекающего знание, как Вишну и почитает его речью, умом и телом, — тот знает писание, тот вайшнав. Даже изрекающий четверть шлоки всегда почитаем; что уж говорить о том, кто разворачивает природу Бхагавана Вишну» и далее. В Падме, в хвале Девадьюти: «Если преданность моя к гуру превосходнее той преданности к Хари, какая у меня есть, — тою истиною да явит мне себя Хари». Потому не требуется и иного — самого почитания Бхагавана. Как сказано в агаме при случае о плоде пурашчараны: «Как медь от касания совершенной ртути становится золотом, так от близости гуру ученик стал бы состоящим из Вишну».
Это он и говорит: «Не был бы я, Атман всех существ, так доволен жертвою, посвящением, подвигом или успокоением, как услужением гуру». И тика: «Сказано, что нет почитаемого выше гуру, дающего знание. Оттого он говорит, что нет и закона выше его почитания: „не я“. „Жертва“ — закон домохозяина. „Посвящение“ — высшее рождение, упанаяна; им подразумевается закон брахмачарина, — ими двумя. Так же „подвигом“ — законом лесного жителя, „успокоением“ — законом подвижника. Я, Высший Владыка, не был бы так доволен, как услужением гуру» — вот она. Знание здесь двояко: стоящее в брахмане и стоящее в Бхагаване. О первом толкование именно таково; о втором же так: «жертва» — почитание, «посвящение» — вайшнавское посвящение, «подвиг» — сосредоточение, «успокоение» — стояние в Бхагаване.
210d20c55da3 · опубликовано 21 сент. 2026 г., 00:52:07 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Гуру поставлен впереди не выше Хари, а как дверь: гнев Хари поправим тем, кто ввёл, а потерявшему дверь нечем вернуться.