यानि चात्र वैष्णवचिह्नानि निर्माल्यधारणचरणामृतपानादीन्य् अङ्गानि, तेषां च पृथक् पृथक् माहात्म्यवृन्दं शास्त्रसहस्रेष्व् अनुसन्धेयम् । अथार्चनाधिकारिनिर्णयः— एतद् वै सर्ववर्णानाम् आश्रमाणां च सम्मतम् । श्रेयसाम् उत्तमं मन्ये स्त्रीशूद्राणां च मानद ॥ सर्ववर्णानां त्रैवर्णिकानाम् । तथा च स्मृत्यर्थसारे पाद्मे च वैशाखमाहात्म्ये— आगमोक्तेन मार्गेण स्त्रीशूद्रैर् अपि पूजनम् । कर्तव्यं श्रद्धया विष्णोश् चिन्तयित्वा पतिं हृदि ॥ शूद्राणां चैव भवति नाम्ना वै देवतार्चनम् । सर्वेऽप्य् आगममार्गेण कुर्युर् वेदानुकारिणा ॥ स्त्रीणाम् अप्य् अधिकारोऽस्ति विष्णोर् आराधनादिषु । पतिप्रियरतानां च श्रुतिर् एषा सनातनी ॥ इति । विष्णुधर्मे— देवतायां च मन्त्रे च तथा मन्त्रप्रदे गुरौ । भक्तिर् अष्टविधा यस्य तस्य कृष्णः प्रसीदति ॥ तद्भक्तजनवात्सल्यं पूजायां चानुमोदनम् । सुमना अर्चयेन् नित्यं तदर्थे दम्भवर्जनम् ॥ तत्कथाश्रवणे रागस् तदर्थे चाङ्गविक्रिया । तदनुस्मरणं नित्यं यस् तन्नामोपजीवति ॥ भक्तिर् अष्टविधा ह्य् एषा यस्मिन् म्लेच्छेऽपि वर्तते । स मुनिः सत्यवादी च कीर्तिमान् स भवेन् नरः ॥ इति । किं च, तत्त्वसागरे— यथा काञ्चनतां याति कांस्यं रसविधानतः । तथा दीक्षाविधानेन द्विजत्वं जायते नॄणाम् ॥ इति । अथ कृते शुक्लश् चतुर्बाहुः इत्यादिना युगभेदे यश् चोपासनायाम् आविर्भावभेद उच्यते, स च प्रायिक एव । तेभ्यश् चतुर्भ्योऽन्येषाम् उपासनाशास्त्राद् एव । अन्यथेतरोपासनायाः कालासमावेशः स्यात् । श्रूयन्ते च सर्वत्र युगे सर्वोपासकास् तस्मात् सर्वैर् अपि सर्वदापि यथेच्छं सर्व एवाविर्भावाः पूज्या इति स्थितम् । अत एतद् वै सर्ववर्णानां इत्यादिकं सर्वसम्मतम् एव ॥ ॥
yāni cātra vaiṣṇava-cihnāni nirmālya-dhāraṇa-caraṇāmṛta-pānādīny aṅgāni, teṣāṁ ca pṛthak pṛthak māhātmya-vṛndaṁ śāstra-sahasreṣv anusandheyam | athārcanādhikāri-nirṇayaḥ— etad vai sarva-varṇānām āśramāṇāṁ ca sammatam | śreyasām uttamaṁ manye strī-śūdrāṇāṁ ca māna-da || sarva-varṇānāṁ traivarṇikānām | tathā ca smṛty-artha-sāre pādme ca vaiśākha-māhātmye— āgamoktena mārgeṇa strī-śūdrair api pūjanam | kartavyaṁ śraddhayā viṣṇoś cintayitvā patiṁ hṛdi || śūdrāṇāṁ caiva bhavati nāmnā vai devatārcanam | sarve'py āgama-mārgeṇa kuryur vedānukāriṇā || strīṇām apy adhikāro'sti viṣṇor ārādhanādiṣu | pati-priya-ratānāṁ ca śrutir eṣā sanātanī || iti | viṣṇu-dharme— devatāyāṁ ca mantre ca tathā mantra-prade gurau | bhaktir aṣṭa-vidhā yasya tasya kṛṣṇaḥ prasīdati || tad-bhakta-jana-vātsalyaṁ pūjāyāṁ cānumodanam | sumanā arcayen nityaṁ tad-arthe dambha-varjanam || tat-kathā-śravaṇe rāgas tad-arthe cāṅga-vikriyā | tad-anusmaraṇaṁ nityaṁ yas tan-nāmopajīvati || bhaktir aṣṭa-vidhā hy eṣā yasmin mlecche'pi vartate | sa muniḥ satya-vādī ca kīrtimān sa bhaven naraḥ || iti | kiṁ ca, tattva-sāgare— yathā kāñcanatāṁ yāti kāṁsyaṁ rasa-vidhānataḥ | tathā dīkṣā-vidhānena dvijatvaṁ jāyate nṝṇām || iti | atha kṛte śuklaś catur-bāhuḥ ity-ādinā yuga-bhede yaś copāsanāyām āvirbhāva-bheda ucyate, sa ca prāyika eva | tebhyaś caturbhyo'nyeṣām upāsanā-śāstrād eva | anyathetaropāsanāyāḥ kālāsamāveśaḥ syāt | śrūyante ca sarvatra yuge sarvopāsakās tasmāt sarvair api sarvadāpi yathecchaṁ sarva evāvirbhāvāḥ pūjyā iti sthitam | ata etad vai sarva-varṇānāṁ ity-ādikaṁ sarva-sammatam eva || ||
А те вайшнавские знаки, что здесь суть члены почитания, — ношение нирмальи, питие нектара со стоп и прочее, — сонм их славы надо исследовать порознь в тысячах писаний. Затем установление о том, кто правомочен на почитание: «Это одобрено воистину для всех сословий и укладов; и для жён и шудр, о дающий почёт, считаю это высшим из благ». «Всех сословий» — трёх сословий. И так в Смрити-артха-саре и в Падме, во славе вайшакхи: «Путём, сказанным в агаме, почитание Вишну должно твориться и жёнами и шудрами, с верою, помыслив мужа в сердце. У шудр почитание божества бывает по имени; но все пусть творят его путём агамы, следующим веде. И у жён есть право на почитание Вишну и прочее — у тех, что преданы приятному мужу; это вечное шрути».
В Вишну-дхарме: «У кого восьмивидная преданность божеству, мантре и гуру, дающему мантру, — тому благоволит Кришна. Ласковость к людям, преданным Ему, одобрение в почитании, всегда благомысленное почитание, отвержение лицемерия ради Него, влечение к слушанию Его сказаний, изменение тела ради Него, всегдашнее памятование о Нём и то, что он не кормится Его именем, — эта восьмивидная преданность; в ком она пребывает, будь он хоть млеччха, тот человек стал бы молчальником, говорящим правду и славным». И ещё, в Таттва-сагаре: «Как бронза обретает золотистость устроением ртути, так устроением посвящения у людей рождается дваждырождённость».
Затем то различие явлений в почитании, которое по различию веков называется в «в крита — белый, четырёхрукий» и далее, — оно по большей части. А почитание иных, кроме тех четырёх, — именно из писания; иначе для иного почитания не нашлось бы времени. И слышится, что во всяком веке есть все почитатели; потому установлено, что всеми и всегда, по желанию, почитаемы все явления. Оттого и «это воистину для всех сословий» и далее одобрено всеми.
1459b1f38337 · опубликовано 21 сент. 2026 г., 00:52:07 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Право на почитание не выводят из рождения: посвящение названо переплавкой, и после него о происхождении говорить уже нечего.