अत एव प्रथमस्कन्धान्तस्थितानां राज्ञः श्रेयोविविदिषावाक्यानाम् अनन्तरं द्वितीयस्कन्धारम्भे सर्वोत्तमम् उत्तरं वक्तुम्— इदं भागवतं नाम पुराणं ब्रह्मसम्मितम् । अधीतवान् द्वापरादौ पितुर् द्वैपायनाद् अहम् ॥ परिनिष्ठितोऽपि नैर्गुण्य उत्तमश्लोकलीलया । गृहीतचेता राजर्षे आख्यानं यद् अधीतवान् ॥ तद् अहं तेऽभिधास्यामि महापौरुषिको भवान् । यस्य श्रद्दधताम् आशु स्यान् मुकुन्दे मतिः सती ॥ इति श्रीभागवतस्य परममहिमानम् उक्त्वा तदनन्तरं श्रीभागवतम् उपक्रममाण एव तस्य नानाङ्गवतः श्रीभगवदुन्मुखतया तन्नामकीर्तनम् एवोपदिशति । तत्रापि सर्वेषाम् एव परमसाधनत्वेन परमसाध्यत्वेन चोपदिशति— एतन् निर्विद्यमानानाम् इच्छताम् अकुतोभयम् । योगिनां नृप निर्णीतं हरेर् नामानुकीर्तनम् ॥ टीका च—साधकानां सिद्धानां च नातः परम् अन्यच्छ्रेयोऽस्तीत्य् आह—एतद् इति । इच्छतां कामिनां तत्तत्फलसाधनम् एतद् एव । निर्विद्यमानानां मुमुक्षूणां मोक्षसाधनम् एतद् एव । योगिनां ज्ञानिनां फलं चैतद् एव निर्णीतम् । नात्र प्रमाणं वक्तव्यम् इत्य् अर्थः ॥ इत्य् एषा । नामकीर्तनं चेदम् उच्चैर् एव प्रशस्तम्—नामान्य् अनन्तस्य हतत्रपः पठन् इत्यादौ । अथ पाद्मोक्ता दशाप्य् अपराधाः परित्याज्याः । यथा सनत्कुमारवाक्यम्— सर्वापराधकृद् अपि मुच्यते हरिसंश्रयात् । हरेर् अप्य् अपराधान् यः कुर्याद् द्विपदपांसवः ॥ नामाश्रयः कदाचित् स्यात् तरत्य् एव स नामतः । नाम्नोऽपि सर्वसुहृदो ह्य् अपराधात् पतत्य् अधः ॥ इति । अपराधाश् चैते— सतां निन्दा नाम्नः परमम् अपराधं वितनुते यतः ख्यातिं यातं कथम् उ सहते तद्विगर्हाम् । शिवस्य श्रीविष्णोर् य इह गुणनामादिसकलं धिया भिन्नं पश्येत् स खलु हरिनामाहितकरः ॥ गुरोर् अवज्ञा श्रुतिशास्त्रनिन्दनम् तथार्थवादो हरिनाम्नि कल्पनम् । नाम्नो बलाद् यस्य हि पापबुद्धिर् न विद्यते तस्य यमैर् हि शुद्धिः ॥ धर्मव्रतत्यागहुतादिसर्व शुभक्रियासाम्यम् अपि प्रमादः । अश्रद्दधाने विमुखेऽप्य् अशृण्वति यश् चोपदेशः शिवनामापराधः ॥ श्रुत्वापि नाममाहात्म्ये यः प्रीतिरहितोऽधमः । अहंममादिपरमो नाम्नि सोऽप्य् अपराधकृत् ॥ इति । अत्र सर्वापराधकृद् अपि इत्यादौ श्रीविष्णुयामलवाक्यम् अप्य् अनुसन्धेयम्— मम नामानि लोकेऽस्मिन् श्रद्धया यस् तु कीर्तयेत् । तस्यापराधकोटीस् तु क्षमाम्य् एव न संशयः ॥ इति । सतां निन्दा इत्य् अनेन हिंसादीनां वचनागोचरत्वं दर्शितम् । निन्दादयस् तु यथा स्कान्दे श्रीमार्कण्डेयभगीरथसंवादे— निन्दां कुर्वन्ति ये मूढा वैष्णवानां महात्मनाम् । पतन्ति पितृभिः सार्धं महारौरवसंज्ञिते ॥ हन्ति निन्दति वै द्वेष्टि वैष्णवान् नाभिनन्दति । क्रुध्यते याति नो हर्षं दर्शने पतनानि षट् ॥ इति । तन्निन्दाश्रवणेऽपि दोष उक्तः— निन्दां भगवतः शृण्वन् तत्परस्य जनस्य वा । ततो नापैति यः सोऽपि यात्य् अधः सुकृताच् च्युतः ॥ इति । ततोऽपगमश् चासमर्थस्यैव । समर्थेन तु निन्दकजिह्वा छेत्तव्या । तत्राप्य् असमर्थेनस्वप्राणपरित्यागोऽपि कर्तव्यः । यथोक्तं देव्या—
ata eva prathama-skandhānta-sthitānāṁ rājñaḥ śreyo-vividiṣā-vākyānām anantaraṁ dvitīya-skandhārambhe sarvottamam uttaraṁ vaktum— idaṁ bhāgavataṁ nāma purāṇaṁ brahma-sammitam | adhītavān dvāparādau pitur dvaipāyanād aham || pariniṣṭhito'pi nairguṇya uttama-śloka-līlayā | gṛhīta-cetā rājarṣe ākhyānaṁ yad adhītavān || tad ahaṁ te'bhidhāsyāmi mahā-pauruṣiko bhavān | yasya śraddadhatām āśu syān mukunde matiḥ satī || iti śrī-bhāgavatasya parama-mahimānam uktvā tad-anantaraṁ śrī-bhāgavatam upakramamāṇa eva tasya nānāṅgavataḥ śrī-bhagavad-unmukhatayā tan-nāma-kīrtanam evopadiśati | tatrāpi sarveṣām eva parama-sādhanatvena parama-sādhyatvena copadiśati— etan nirvidyamānānām icchatām akuto-bhayam | yogināṁ nṛpa nirṇītaṁ harer nāmānukīrtanam || ṭīkā ca—sādhakānāṁ siddhānāṁ ca nātaḥ param anyac-chreyo'stīty āha—etad iti | icchatāṁ kāmināṁ tat-tat-phala-sādhanam etad eva | nirvidyamānānāṁ mumukṣūṇāṁ mokṣa-sādhanam etad eva | yogināṁ jñānināṁ phalaṁ caitad eva nirṇītam | nātra pramāṇaṁ vaktavyam ity arthaḥ || ity eṣā | nāma-kīrtanaṁ cedam uccair eva praśastam—nāmāny anantasya hata-trapaḥ paṭhan ity-ādau | atha pādmoktā daśāpy aparādhāḥ parityājyāḥ | yathā sanat-kumāra-vākyam— sarvāparādha-kṛd api mucyate hari-saṁśrayāt | harer apy aparādhān yaḥ kuryād dvipada-pāṁsavaḥ || nāmāśrayaḥ kadācit syāt taraty eva sa nāmataḥ | nāmno'pi sarva-suhṛdo hy aparādhāt pataty adhaḥ || iti | aparādhāś caite— satāṁ nindā nāmnaḥ paramam aparādhaṁ vitanute yataḥ khyātiṁ yātaṁ katham u sahate tad-vigarhām | śivasya śrī-viṣṇor ya iha guṇa-nāmādi-sakalaṁ dhiyā bhinnaṁ paśyet sa khalu hari-nāmāhita-karaḥ || guror avajñā śruti-śāstra-nindanam tathārtha-vādo hari-nāmni kalpanam | nāmno balād yasya hi pāpa-buddhir na vidyate tasya yamair hi śuddhiḥ || dharma-vrata-tyāga-hutādi-sarva- śubha-kriyā-sāmyam api pramādaḥ | aśraddadhāne vimukhe'py aśṛṇvati yaś copadeśaḥ śiva-nāmāparādhaḥ || śrutvāpi nāma-māhātmye yaḥ prīti-rahito'dhamaḥ | ahaṁ-mamādi-paramo nāmni so'py aparādha-kṛt || iti | atra sarvāparādha-kṛd api ity-ādau śrī-viṣṇu-yāmala-vākyam apy anusandheyam— mama nāmāni loke'smin śraddhayā yas tu kīrtayet | tasyāparādha-koṭīs tu kṣamāmy eva na saṁśayaḥ || iti | satāṁ nindā ity anena hiṁsādīnāṁ vacanāgocaratvaṁ darśitam | nindādayas tu yathā skānde śrī-mārkaṇḍeya-bhagīratha-saṁvāde— nindāṁ kurvanti ye mūḍhā vaiṣṇavānāṁ mahātmanām | patanti pitṛbhiḥ sārdhaṁ mahā-raurava-saṁjñite || hanti nindati vai dveṣṭi vaiṣṇavān nābhinandati | krudhyate yāti no harṣaṁ darśane patanāni ṣaṭ || iti | tan-nindā-śravaṇe'pi doṣa uktaḥ— nindāṁ bhagavataḥ śṛṇvan tat-parasya janasya vā | tato nāpaiti yaḥ so'pi yāty adhaḥ sukṛtāc cyutaḥ || iti | tato'pagamaś cāsamarthasyaiva | samarthena tu nindaka-jihvā chettavyā | tatrāpy asamarthenasva-prāṇa-parityāgo'pi kartavyaḥ | yathoktaṁ devyā—
Оттого же, сразу после речений царя о желании узнать благо, стоящих в конце первой песни, — в начале второй, чтобы дать наилучший ответ, — сказав о высшем величии шри Бхагаваты: «Эту пурану, именуемую Бхагаватою, равную брахману, я изучил в начале двапары от отца, Двайпаяны. Хотя я был утверждён в бескачественном, сознание моё захватила игра Высшей хвалы, о царственный провидец, — и то сказание, которое я изучил, я изреку тебе: ты почитатель великого Мужа; у верующих в неё скоро явится истинная мысль о Мукунде», — и сразу затем, только приступая к шри Бхагавате, у которой много членов, он преподаёт именно воспевание Его имени — как обращённость к шри Бхагавану. И преподаёт его как высшее средство и высшее достигаемое для всех: «Это установлено, о царь, как бесстрашие ниоткуда для отрешающихся, для желающих и для йогинов, — воспевание имени Хари». И тика: «Он говорит, что ни у подвижников, ни у достигших нет блага выше этого: „это“. „Желающих“ — вожделеющих: средство того и того плода — именно оно. „Отрешающихся“ — жаждущих освобождения: средство освобождения — именно оно. „Йогинов“ — знающих: и плод — именно оно; так установлено; доказательства здесь приводить не надо; таков смысл» — вот она. И воспевание это похвально именно громкое — «читая имена Бесконечного, убив стыд» и далее.
Затем должны быть оставлены и все десять оскорблений, названных в Падме. Как речение Санат-кумары: «Даже совершитель всех оскорблений освобождается, прибегнув к Хари; а кто, прах среди двуногих, творил бы оскорбления даже Хари, — если он когда-либо нашёл прибежище в имени, он именем и переправляется; но от оскорбления имени, друга всех, падает вниз». А оскорбления эти таковы: «Поношение благих простирается в высшее оскорбление имени: как стерпит оно поругание того, кто достиг славы? Кто здесь разумом видит различными все качества, имена и прочее у Шивы и у шри Вишну, тот воистину творит вред имени Хари. Пренебрежение гуру, поношение шрути и писания, объявление их пустой похвальбою, измышление в имени Хари; и у кого есть помысел грешить силою имени — у того нет очищения никакими обузданиями. Считать его равным всем благим действиям — закону, обету, отречению, возлиянию и прочему — тоже оплошность; и совет неверующему, отвратившемуся, не желающему слушать — оскорбление благого имени. И кто, услышав о славе имени, лишён любви, низок, для кого выше всего „я“ и „моё“, — тот тоже совершает оскорбление имени». Здесь, при «даже совершитель всех оскорблений» и далее, надо иметь в виду и речение шри Вишну-ямалы: «Кто в этом мире с верою воспевает мои имена, тому я прощаю миллионы оскорблений, нет сомнения».
Словами «поношение благих» показано, что насилие над ними и прочее речью и не выговорить. А поношение и прочее — как в Сканде, в беседе шри Маркандеи и Бхагиратхи: «Глупцы, что поносят вайшнавов, великих душ, падают вместе с предками в именуемый Маха-раурава. Бьёт, поносит, ненавидит вайшнавов, не приветствует, гневается, не радуется при виде — шесть падений». Сказан порок и при одном слушании их поношения: «Кто, слыша поношение Бхагавана или преданного Ему человека, не уходит оттуда, тот тоже идёт вниз, отпав от заслуги». А уход оттуда — для неспособного; способному же надо отсечь язык поносителя; и если и на это он неспособен, надо оставить и собственную жизнь. Как сказано богинею:
7e09a38905d6 · опубликовано 21 сент. 2026 г., 00:52:07 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Оскорбления перечислены не как список запретов: каждое из них — способ слушать имя, не принимая того, кто в нём назван.