तत्र यद्यपि कायेन वाचा मनसेन्द्रियैर् वा इत्यादिप्राक्तनवाक्ये लौकिकस्यापि कर्मणो भगवदर्पणाद् भागवतधर्मत्वं सिध्यतीति यथोक्तं नैरन्तर्यम् अपि सम्भवति । तथापि श्रवणकीर्तनादिलक्षणमात्रत्वं व्याहन्येत, तस्मात् तत्राव्यभिचारित्वं, तन्मात्रत्वं च यथा भवेत्, तथोपायं तदनन्तरम् आह द्वाभ्याम् । तत्र प्रथमम् अव्यभिचारित्वोपायम् आह प्रथमेन— अविद्यमानोऽप्य् अवभाति हि द्वयो ध्यातुर् धिया स्वप्नमनोरथौ यथा । तत्कर्मसंकल्पविकल्पकं मनो बुधो निरुन्ध्याद् अभयं ततः स्यात् ॥ द्वयः प्रधानादिद्वैतप्रपञ्चः । यद्यप्यविद्यमान आत्मनि शुद्धे न विद्यत एवेत्य् अर्थः, तथापि ध्यातुर् अविद्यामयध्यानयुक्तस्य सतस् तस्य धिया अवभाति, तस्मिन् शुद्धेऽपि कल्प्यत एवेत्य् अर्थः । यथा स्वप्नो मनोरथश् च तथेत्य् अर्थः । तत् तस्मात् । कर्माणि सङ्कल्पयति विकल्पयति च यन् मनस् तन् नियच्छेत् । ततश् चाव्यभिचारिण्या भक्त्या भजनाद् अभयं स्याद् इति भावः ॥
tatra yadyapi kāyena vācā manasendriyair vā ity-ādi-prāktana-vākye laukikasyāpi karmaṇo bhagavad-arpaṇād bhāgavata-dharmatvaṁ sidhyatīti yathoktaṁ nairantaryam api sambhavati | tathāpi śravaṇa-kīrtanādi-lakṣaṇa-mātratvaṁ vyāhanyeta, tasmāt tatrāvyabhicāritvaṁ, tan-mātratvaṁ ca yathā bhavet, tathopāyaṁ tad-anantaram āha dvābhyām | tatra prathamam avyabhicāritvopāyam āha prathamena— avidyamāno'py avabhāti hi dvayo dhyātur dhiyā svapna-manorathau yathā | tatkarma-saṁkalpa-vikalpakaṁ mano budho nirundhyād abhayaṁ tataḥ syāt || dvayaḥ pradhānādi-dvaita-prapañcaḥ | yadyapyavidyamāna ātmani śuddhe na vidyata evety arthaḥ, tathāpi dhyātur avidyāmaya-dhyāna-yuktasya satas tasya dhiyā avabhāti, tasmin śuddhe'pi kalpyata evety arthaḥ | yathā svapno manorathaś ca tathety arthaḥ | tat tasmāt | karmāṇi saṅkalpayati vikalpayati ca yan manas tan niyacchet | tataś cāvyabhicāriṇyā bhaktyā bhajanād abhayaṁ syād iti bhāvaḥ ||
Хотя из прежнего речения «Телом, речью, умом или чувствами» и далее следует, что и мирское деяние, посвящённое Бхагавану, становится бхагаватским законом, — и сказанная непрерывность возможна и так, — всё же тогда нарушилось бы то, что она отличаема только слушанием, воспеванием и прочим. Потому далее он говорит двумя стихами о средстве, чтобы в ней была и неуклонность, и эта исключительность. Сперва, первым стихом, он говорит о средстве неуклонности: «Не существующее двойство всё же является разуму созерцающего — как сон и мечта; тот ум, что замышляет и различает деяния, мудрый да пресечёт, — оттого будет бесстрашие».
«Двая» — развёртывание двойственности, прадхана и прочее. Хотя оно не существует, то есть в чистом Атмане его вовсе нет, — всё же оно является разуму «созерцающего», то есть того, кто снабжён созерцанием, полным неведения: в том, при всей его чистоте, оно воображается. Как сон и мечта. «Тат» — потому. Тот ум, что замышляет и различает деяния, да обуздает. И оттого, от почитания неуклонною преданностью, будет бесстрашие.
617dc936a624 · опубликовано 21 сент. 2026 г., 00:52:07 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Ум не велено уничтожить, велено пресечь в нём одно — работу замысла: именно она делает несуществующее видимым.