तद्द्वेषिणश् च द्विविधाः । एके सौन्दर्यादिकं गृह्णन्ति, तथापि तन्माधुर्याग्रहणात् तत्रैवारुच्या द्विषन्ति, यथा कालयवनादयः । अन्ये तु वैकृत्यम् एव प्रतियन्ति ततो द्विषन्ति च यथा मल्लादयः । तद् एवं पूर्वोत्तरयोश् चतुर्ष्व् अपि भेदेषु सदोषजिह्वाः खण्डाशिनो दृष्टान्ताः । एके हि पित्तवातजदोषवन्तस् तदास्वादं न गृह्णन्ति, किन्तु सर्वादरम् अवधाय नावजानन्ति । अन्ये त्व् अभिमानिनोऽवजानन्त्य् अपि । अथापरे मधुररसम् इदम् इति गृह्णन्ति, किन्तु तिक्ताम्लादिरसप्रियास् तम् एव रसं द्विषन्ति । अवरे च तिक्ततयैव तद् गृह्णन्ति, द्विषन्ति चेति । सर्वेषां चैषां निजदोषसव्यवधानखण्डग्रहणवत् तदाभासत्वम् । तेषां भगवत्स्वभावाननुभवश् च युक्त एव ज्ञानभक्तिशुद्धप्रीत्यभावेन सच्चिदानन्दत्वपारमैश्वर्यपरममाधुर्यलक्षणानां तत्स्वभावानां ग्रहीतुम् अशक्यत्वात् । तदग्रहणेऽपि कालान्तरे निस्तारः खण्डसेवनवद् एव ज्ञेयः । यथोक्तं विष्णुपुराणे—ततस् तम् एवाक्रोशेषूच्चारयन् इत्यादिना, अपगतद्वेषादिदोषं भगवन्तम् अद्राक्षीत् इत्य् अन्तेन । तस्मात् स्वच्छचित्तानाम् एव साक्षात्कारः, स एव च मुक्तिसंज्ञ इति स्थितम् । तस्य ब्रह्मसाक्षात्काराद् अप्य् उत्कर्षस् तु भगवत्सन्दर्भे सनकादिवैकुण्ठदर्शनप्रस्तावे श्रीनारदव्याससंवादादिमयब्रह्मभगवत्तारतम्यप्रकरणे च दर्शित एव । यत्र तस्यारविन्दनयनस्य इत्यादिकं, जिज्ञासितम् अधीतं च इत्यादिकं च वचनजातं प्रबलतमम् । तथैव श्रीध्रुवोक्तम्—या निर्वृतिस् तनुभृताम् इत्यादि । श्रीभागवतवक्तृतात्पर्यं च तत्रैव स्वमुखनिभृतचेतास् तद्व्युदस्तान्यभावः इत्यादिना दर्शितम् । श्रीगीतोपनिषत्सु च—ब्रह्मभूतः प्रसन्नात्मा इत्यादिना तद् एवाङ्गीकृतम् । अत एव श्रीप्रह्लादस्य भगवत्साक्षात्कारकृतसर्वावधूननपूर्वकब्रह्मसाक्षात्कारानन्तरभगवत्साक्षात्कारविशेषात्मकनिर्वृतिं परमाभीष्टत्वेनाह— स तत्करस्पर्शधुताखिलाशुभः सपद्य् अभिव्यक्तपरात्मदर्शनः तत्पादपद्मं हृदि निर्वृतो दधौ हृष्यत्तनुः क्लिन्नहृदश्रुलोचनः ॥
tad-dveṣiṇaś ca dvividhāḥ | eke saundaryādikaṁ gṛhṇanti, tathāpi tan-mādhuryāgrahaṇāt tatraivārucyā dviṣanti, yathā kālayavanādayaḥ | anye tu vaikṛtyam eva pratiyanti tato dviṣanti ca yathā mallādayaḥ | tad evaṁ pūrvottarayoś caturṣv api bhedeṣu sa-doṣa-jihvāḥ khaṇḍāśino dṛṣṭāntāḥ | eke hi pitta-vātaja-doṣavantas tad-āsvādaṁ na gṛhṇanti, kintu sarvādaram avadhāya nāvajānanti | anye tv abhimānino'vajānanty api | athāpare madhura-rasam idam iti gṛhṇanti, kintu tiktāmlādi-rasa-priyās tam eva rasaṁ dviṣanti | avare ca tiktatayaiva tad gṛhṇanti, dviṣanti ceti | sarveṣāṁ caiṣāṁ nija-doṣa-savyavadhāna-khaṇḍa-grahaṇa-vat tad-ābhāsatvam | teṣāṁ bhagavat-svabhāvānanubhavaś ca yukta eva jñāna-bhakti-śuddha-prīty-abhāvena sac-cid-ānandatva-pāramaiśvarya-parama-mādhurya-lakṣaṇānāṁ tat-svabhāvānāṁ grahītum aśakyatvāt | tad-agrahaṇe'pi kālāntare nistāraḥ khaṇḍa-sevanavad eva jñeyaḥ | yathoktaṁ viṣṇu-purāṇe—tatas tam evākrośeṣūccārayan ity-ādinā, apagata-dveṣādi-doṣaṁ bhagavantam adrākṣīt ity antena | tasmāt svaccha-cittānām eva sākṣātkāraḥ, sa eva ca mukti-saṁjña iti sthitam | tasya brahma-sākṣātkārād apy utkarṣas tu bhagavat-sandarbhe sanakādi-vaikuṇṭha-darśana-prastāve śrī-nārada-vyāsa-saṁvādādi-maya-brahma-bhagavat-tāratamya-prakaraṇe ca darśita eva | yatra tasyāravinda-nayanasya ity-ādikaṁ, jijñāsitam adhītaṁ ca ity-ādikaṁ ca vacana-jātaṁ prabalatamam | tathaiva śrī-dhruvoktam—yā nirvṛtis tanu-bhṛtām ity-ādi | śrī-bhāgavata-vaktṛ-tātparyaṁ ca tatraiva sva-mukha-nibhṛta-cetās tad-vyudastānya-bhāvaḥ ity-ādinā darśitam | śrī-gītopaniṣatsu ca—brahma-bhūtaḥ prasannātmā ity-ādinā tad evāṅgīkṛtam | ata eva śrī-prahlādasya bhagavat-sākṣātkāra-kṛta-sarvāvadhūnana-pūrvaka-brahma-sākṣātkārānantara-bhagavat-sākṣātkāra-viśeṣātmaka-nirvṛtiṁ paramābhīṣṭatvenāha— sa tat-kara-sparśa-dhutākhilāśubhaḥ sapady abhivyakta-parātma-darśanaḥ tat-pāda-padmaṁ hṛdi nirvṛto dadhau hṛṣyat-tanuḥ klinna-hṛd-aśru-locanaḥ ||
Ненавидящие его тоже двояки. Одни воспринимают красоту и прочее, но, не восприняв её сладости, от невкуса к ней ненавидят — как Калаявана и прочие. Другие признают в нём одно лишь уродство и оттого ненавидят — как борцы и прочие. Итак, на четыре различия первых и последующих примером служат люди с больными языками, едящие леденец. Одни, у кого порча от желчи и ветра, не воспринимают его вкуса, но, приняв во внимание всеобщее почтение к нему, не пренебрегают им. Другие, самомнящие, ещё и пренебрегают. Третьи воспринимают: это сладкая раса, — но, любя горькое, кислое и прочее, эту самую расу ненавидят. А низшие воспринимают её как горечь и ненавидят. И у всех у них это лишь подобие восприятия — как восприятие леденца, преграждённое собственным недугом.\n\nИ то, что они не переживают природы Бхагавана, вполне уместно: за отсутствием знания, преданности и чистой любви невозможно воспринять его природ, признак которых — бытие сущим, сознающим и блаженным, высшее владычество и высшая сладость. А что и при таком невосприятии избавление приходит в иное время, надо понимать по образу вкушения леденца. Как сказано в Вишну-пуране от «оттого, выкликая его же в бранях» и далее до «увидел Бхагавана, у которого ушли пороки ненависти и прочего».\n\nПотому установлено: узрение воочию бывает лишь у тех, чьё сознание незамутнено, и оно же зовётся освобождением. А что оно превосходит даже узрение Брахмана, показано в Бхагават-сандарбхе — в изложении о видении Вайкунтхи Санакою и прочими и в разделе о соотношении Брахмана и Бхагавана, полном беседы шри Нарады и Вьясы и прочего. Сильнейшее там собрание речений — «его, лотосоокого» и прочее, «вопрошён и изучен» и прочее. Так же и шри Дхрува сказал: «какая отрада у носящих тело» и далее. И намерение сказителя шри Бхагаватам показано там же словами «тот, чьё сознание сокрыто в его лице, кем отброшено всё иное» и далее. И в шри Гита-упанишадах то же признано в «ставший Брахманом, просветлённый душою» и далее.\n\nОттого он и говорит о высшей желанности той отрады шри Прахлады, суть которой — особое узрение Бхагавана воочию, наступившее сразу вслед за узрением Брахмана, которому предшествовало стряхивание всего узрением Бхагавана: «Он, у кого прикосновением его руки стряхнуто всё неблагое, у кого тотчас проявилось видение высшего я, отрадный, положил в сердце лотос его стоп — с ликующим телом, размягчённым сердцем и слезами на глазах».
5728071b6628 · publicado 21 sept 2026, 16:24:47 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Больной язык — точный образ: леденец не меняется от того, кто его ест. Четыре разряда различаются не тем, что им дано, а тем, чем они встречают данное, — и потому спор о вкусе тут бессмыслен.\n\nПорядок в последнем стихе важен: прикосновение, затем видение высшего я, и лишь потом — стопы в сердце. Не всё кончается там, где обычно полагают конец.