तादृशलीला च न प्राकृतवत् कामादिसक्ततया, किन्तु स्वजनविशेषविषयककृपाविशेषेणैवेत्य् आह— न वै स आत्मात्मवतां सुहृत्तमः सक्तस् त्रिलोक्यां भगवान् वासुदेवः । न स्त्रीकृतं कश्मलम् अश्नुवीत न लक्ष्मणं चापि विहातुम् अर्हति ॥ स वै खलु त्रिलोक्यां न सक्तः । तत्र हेतुः—आत्मा परमात्मा भगवान् परिपूर्णैश्वर्यादिः, वासुदेवः सर्वाश्रयश् चेति । किन्तु आत्मवताम् आत्मा स्वयम् एव नाथत्वेन विद्यते येषां, तेषां स्वविषयकममताधारिणां भक्तविशेषाणाम् इत्य् अर्थस् तेषाम् एव सुहृत्तमः । तस्माद् यथान्यो स्त्रीत्वहेतुकं कश्मलम् अश्नुवते तेन, तथा नासाव् अश्नुवीत । अतस् तस्या आत्मवत्त्वेनैव तादृशकश्मलहेतुतत्प्रीतिविषयतापीति भावः । तथा देवदूतसमयातिक्रमेणात्मवतोऽपि लक्ष्मणस्य परित्यागो यः, स खलु नात्यन्तिक इत्य् आह—न लक्ष्मणम् इति । विहातुम् अपि नार्हति न शक्नोति । अनन्तरं झटित्य् एव स्वर्गस्थतया स्वागमनं प्रतीक्षमाणैस् तदादिभिः सह स्वधिष्ण्यारोहात् । अधुनापि तेन सीतादिभिश् च सहैवास्मिन् किंपुरुषवर्षेऽप्य् अस्माभिर् दृश्यमानत्वात् । ततो मर्यादारक्षार्थम् एव किञ्चित् तत्तदनुकरणम् इति भावः ।
tādṛśa-līlā ca na prākṛtavat kāmādi-saktatayā, kintu svajana-viśeṣa-viṣayaka-kṛpā-viśeṣeṇaivety āha— na vai sa ātmātmavatāṁ suhṛttamaḥ saktas tri-lokyāṁ bhagavān vāsudevaḥ | na strī-kṛtaṁ kaśmalam aśnuvīta na lakṣmaṇaṁ cāpi vihātum arhati || sa vai khalu trilokyāṁ na saktaḥ | tatra hetuḥ—ātmā paramātmā bhagavān paripūrṇaiśvaryādiḥ, vāsudevaḥ sarvāśrayaś ceti | kintu ātmavatām ātmā svayam eva nāthatvena vidyate yeṣāṁ, teṣāṁ sva-viṣayaka-mamatā-dhāriṇāṁ bhakta-viśeṣāṇām ity arthas teṣām eva suhṛttamaḥ | tasmād yathānyo strītva-hetukaṁ kaśmalam aśnuvate tena, tathā nāsāv aśnuvīta | atas tasyā ātmavattvenaiva tādṛśa-kaśmala-hetu-tat-prīti-viṣayatāpīti bhāvaḥ | tathā deva-dūta-samayātikrameṇātmavato'pi lakṣmaṇasya parityāgo yaḥ, sa khalu nātyantika ity āha—na lakṣmaṇam iti | vihātum api nārhati na śaknoti | anantaraṁ jhaṭity eva svarga-sthatayā svāgamanaṁ pratīkṣamāṇais tad-ādibhiḥ saha svadhiṣṇyārohāt | adhunāpi tena sītādibhiś ca sahaivāsmin kiṁpuruṣa-varṣe'py asmābhir dṛśyamānatvāt | tato maryādā-rakṣārtham eva kiñcit tat-tad-anukaraṇam iti bhāvaḥ |
И такая игра — не по привязанности к вожделению и прочему, как у природных, а по особой милости, обращённой к особым своим людям. Потому и сказано: «Не привязан он к трём мирам — Бхагаван Васудева, душа, лучший друг тех, кто имеет себя; не вкусил бы он смятения, причинённого женщиной, и не способен оставить Лакшману». Он и правда не привязан к трём мирам; причина тому: «Атма» — Параматма, «Бхагаван» — всецело полный величием и прочим, «Васудева» — прибежище всего. Но «имеющие себя» — те, у кого сам Атман имеется владыкою, то есть особые преданные, что несут «моё» об нём; им-то он и лучший друг. И потому, как иной вкушает смятение, причинённое женскостью, он его не вкусил бы. Оттого и она, сама «имеющая себя», есть причина такого смятения и предмет той любви.\n\nТак же и оставление Лакшманы, имеющего себя, за нарушение уговора с божественным посланцем — не окончательно: «не Лакшману». «Не способен оставить» — не может; ибо тотчас вслед за тем он взошёл в свою обитель вместе с ним и прочими, кто, пребывая на небе, ждал его прихода. И ныне он вместе с ним и с Ситою и прочими видим нами в этой Кимпуруша-варше. Оттого то или иное изображение было лишь ради охранения устава.
48ccf6a88ddd · publicado 21 sept 2026, 16:24:47 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Изгнание брата и разлука с женой выглядят как то, что случилось с ним; сказано же, что он на это неспособен — и обе сцены оказываются соблюдением правил, а не потерей.\n\nДовод опирается на то, что было дальше: разлучённые взошли вместе, и их видят вместе до сих пор.