तद् बलाबलवद् युद्धं समेताः सर्वयोषितः । ऊचुः परस्परं राजन् सानुकम्पा वरूथशः ॥ इत्यादौ, क्व वज्रसारसर्वाङ्गौ इत्यादितद्वाक्योदाहृतानुकम्पामयपरमप्रीतिविकाराणां नानाभावस्त्रीणां मध्ये स्मरत्वेन विदितकृष्णानां गोप्यस् तपः किम् अचरन् इत्यादिकगिरां स्त्रीविशेषाणां कान्तभावाख्यप्रीतेर् लोकप्रसिद्धस्मरेणापि मिश्रत्वेन श्रीव्रजदेवीवच् छुद्धत्वाभावः । तत्कालदृष्टत्वेन ममत्वाभावश् चागतश् च । वृष्णिपितृगोपानां तु तत्तच्छब्दैर् ममताविशेषः सूचितः । तस्माद् एतेष्व् एव परममाधुर्यानुभवेषूत्तमत्वं मतम् । तत्र च गोपानां स्वजनो वृष्णीनां परदेवतेत्य् अनेन श्रीगोपानां बान्धवभावापादकमाधुर्यज्ञानं स्वाभाविकं, वृष्णीनां तु परदेवताभावापादकैश्वर्यज्ञानं स्वाभाविकम् इत्य् अङ्गीकृतम् । सम्बन्धाद् वृष्णयः इति तु तथा गौणस्यापि बन्धुभावस्य तदनुगतौ स्वतः प्राबल्यापेक्षयोक्तम् । किं च, तेषु यथा कंसादयः प्रतिकूलज्ञाना वृष्ण्यधमाः, तथैवाविद्वांसः शतधन्वप्रभृतयः सन्ति । तदपेक्षयैव, न यं विदन्त्य् अमी भूपा एकारामाश् च सात्वताः इत्यादिकं ज्ञेयम् । अत उत्तमवृष्णितया सामान्यतो लब्धम् ऐश्वर्यज्ञानम् उत्तमम् एव श्रीवसुदेवदेवक्योः सम्मतम् । ततस् तत्संसृष्टत्वेऽपि लीलाविशेषाद् एव पित्रोः शिशुर् इत्य् अनेन माधुर्यज्ञानं व्यज्यते । अतो गौणत्वाद् एव— नातिचित्रम् इदं विप्रा वसुदेवो बुभुत्सया । कृष्णं मत्वार्भकं यन् नः पृच्छति श्रेय आत्मनः ॥ इत्यादौ श्रीनारदेन तन् नानुमोदितम् । राज्ञा तु स्वाभाविकत्वात् श्रीव्रजेश्वरयोस् तदनुमोदितम्, नन्दः किम् अकरोद् ब्रह्मन् इत्यादौ । तयोर् ऐश्वर्यज्ञानस्य स्वाभाविकत्वं च जन्मक्षणम् आरभ्य तादृशस्तुत्यादौ प्रसिद्धम् । अत एव पितराव् उपलब्धार्थौ विदित्वा इत्य् अत्र टीकाकारैर् अपि तयोर् ऐश्वर्यज्ञानं सिद्धम् एव, पुत्रतया प्रेम तु दुर्लभम् इत्य् उक्तम् । तथा श्रीगोपानां स्वजनत्वं सामान्यतो निर्दिष्टम् । तच् च वृष्णिकंसादिवन् न व्रजे क्वचिद् अपि जने व्यभिचरति— आबालवृद्धवनिताः सर्वेऽङ्ग पशुवृत्तयः । निर्जग्मुर् गोकुलाद् दीनाः कृष्णदर्शनलालसाः ॥ इत्यादिदर्शनात् । तद् एवं सति स्वयम् एव गोपराजे कदाप्य् अव्यभिचारिवात्सल्ये वैशिष्ट्यम् आयातम् इति तस्यापि शिशुर् इति किं वक्तव्यम् इति भावः ।
tad balābalavad yuddhaṁ sametāḥ sarva-yoṣitaḥ | ūcuḥ parasparaṁ rājan sānukampā varūthaśaḥ || ity-ādau, kva vajra-sāra-sarvāṅgau ity-ādi-tad-vākyodāhṛtānukampāmaya-parama-prīti-vikārāṇāṁ nānā-bhāva-strīṇāṁ madhye smaratvena vidita-kṛṣṇānāṁ gopyas tapaḥ kim acaran ity-ādika-girāṁ strī-viśeṣāṇāṁ kānta-bhāvākhya-prīter loka-prasiddha-smareṇāpi miśratvena śrī-vraja-devīvac chuddhatvābhāvaḥ | tat-kāla-dṛṣṭatvena mamatvābhāvaś cāgataś ca | vṛṣṇi-pitṛ-gopānāṁ tu tat-tac-chabdair mamatā-viśeṣaḥ sūcitaḥ | tasmād eteṣv eva parama-mādhuryānubhaveṣūttamatvaṁ matam | tatra ca gopānāṁ svajano vṛṣṇīnāṁ para-devatety anena śrī-gopānāṁ bāndhava-bhāvāpādaka-mādhurya-jñānaṁ svābhāvikaṁ, vṛṣṇīnāṁ tu para-devatābhāvāpādakaiśvarya-jñānaṁ svābhāvikam ity aṅgīkṛtam | sambandhād vṛṣṇayaḥ iti tu tathā gauṇasyāpi bandhu-bhāvasya tad-anugatau svataḥ prābalyāpekṣayoktam | kiṁ ca, teṣu yathā kaṁsādayaḥ pratikūla-jñānā vṛṣṇy-adhamāḥ, tathaivāvidvāṁsaḥ śatadhanva-prabhṛtayaḥ santi | tad-apekṣayaiva, na yaṁ vidanty amī bhūpā ekārāmāś ca sātvatāḥ ity-ādikaṁ jñeyam | ata uttama-vṛṣṇitayā sāmānyato labdham aiśvarya-jñānam uttamam eva śrī-vasudeva-devakyoḥ sammatam | tatas tat-saṁsṛṣṭatve'pi līlā-viśeṣād eva pitroḥ śiśur ity anena mādhurya-jñānaṁ vyajyate | ato gauṇatvād eva— nāticitram idaṁ viprā vasudevo bubhutsayā | kṛṣṇaṁ matvārbhakaṁ yan naḥ pṛcchati śreya ātmanaḥ || ity-ādau śrī-nāradena tan nānumoditam | rājñā tu svābhāvikatvāt śrī-vrajeśvarayos tad-anumoditam, nandaḥ kim akarod brahman ity-ādau | tayor aiśvarya-jñānasya svābhāvikatvaṁ ca janma-kṣaṇam ārabhya tādṛśa-stuty-ādau prasiddham | ata eva pitarāv upalabdhārthau viditvā ity atra ṭīkā-kārair api tayor aiśvarya-jñānaṁ siddham eva, putratayā prema tu durlabham ity uktam | tathā śrī-gopānāṁ svajanatvaṁ sāmānyato nirdiṣṭam | tac ca vṛṣṇi-kaṁsādivan na vraje kvacid api jane vyabhicarati— ābāla-vṛddha-vanitāḥ sarve'ṅga paśu-vṛttayaḥ | nirjagmur gokulād dīnāḥ kṛṣṇa-darśana-lālasāḥ || ity-ādi-darśanāt | tad evaṁ sati svayam eva gopa-rāje kadāpy avyabhicāri-vātsalye vaiśiṣṭyam āyātam iti tasyāpi śiśur iti kiṁ vaktavyam iti bhāvaḥ |
«Все сошедшиеся жёны, глядя на то сражение сильного со слабым, толпами говорили друг другу с состраданием, о царь» и далее. Среди этих жён разного чувства, у которых перемены высшей любви, полной сострадания, приведённого в их речении «Где эти двое, у которых все члены — алмаз» и далее, были и такие, что познали Кришну как Смару и говорили «Какое подвижничество совершили пастушки?» и прочее; но у них в любви, зовущейся чувством возлюбленного, нет чистоты, как у шри богинь Враджа, — она смешана и с общеизвестным мирским Смарою. И чувства «моё» у них нет, ибо они увидели его лишь тогда. А у Вришни, у родителей, у пастухов теми и теми словами указана особость чувства «моё». Потому высшесть признана именно среди них, переживающих высшую сладость.\n\nИ словами «пастухам — свой, Вришни — высшее божество» признано: у шри пастухов природно знание сладости, доставляющее родственное чувство, а у Вришни природно знание владычества, доставляющее чувство высшего божества. А «по связи — Вришни» сказано в виду того, что родственное чувство, хоть и второстепенное, при следовании ему само собою сильно. Более того: как среди них есть Камса и прочие с враждебным знанием, низшие из Вришни, так есть и неучёные — Шатадханва и прочие; их-то и надо разуметь в «которого не знают эти владыки земли и живущие вместе сатваты» и далее.\n\nОттого у шри Васудевы и Деваки признано высшим то знание владычества, что вообще получено ими как лучшими из Вришни. А тем, что при всей связанности с ним сказано «родителям — дитя», особостью самой игры является и знание сладости. И оттого, что оно у них второстепенно, шри Нарада не одобрил его в «Не слишком дивно, о брахманы, что Васудева, полагая Кришну младенцем и желая узнать, спрашивает нас о своём благе» и далее. А у шри владык Враджа царь одобрил его — как природное: «Что совершил Нанда, о брахман?» и далее. Природность же знания владычества у тех двоих известна с самого мига рождения — по такому восхвалению и прочему. Оттого и творцы тики к «узнав, что родители постигли суть» сказали: знание владычества у них и так утверждено, а вот према к нему как к сыну труднодостижима.\n\nТак же вообще указано, что шри пастухи — свои. И это, в отличие от Вришни, Камсы и прочих, не изменяет во Врадже ни в одном человеке: «От детей до старцев и жён — все, милый, с повадкою скота, вышли из Гокулы, убогие, жаждущие видеть Кришну» и далее. А раз так, то у самого царя пастухов вышла особость — ватсалья, никогда не изменяющая; что же говорить о словах «и ему — дитя»? Таков смысл.
41ca54695028 · publicado 21 sept 2026, 16:24:47 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Один и тот же стих раскладывает всех по тому, чем для них был Он; и различает не по чувству, а по тому, что в человеке природно, а что пришло со стороны.\n\nУ Васудевы и Деваки величие знали с первой минуты — и потому трудным для них оказалось не величие, а то, чтобы просто любить сына.