तद् एवं तादृशानाम् अपि यदि कदाचिद् अन्यत् प्रार्थनं दृश्यते तदा तत्प्रीतिसेवोपयोगितयैव न तु स्वार्थत्वेन तद् इति मन्तव्यम् । यथा— यक्ष्यति त्वां मखेन्द्रेण राजसूयेन पाण्डवः । पारमेष्ठ्यकामो नृपतिस् तद् भवान् अनुमोदताम् ॥ इति । परमेष्ठिशब्देनात्र श्रीद्वारकापतिर् उच्यते । यथा पृथुकोपाख्याने— तावच् छ्रीर् जगृहे हस्तं तत्परा परमेष्ठिनः । इति । ततः पारमेष्ठ्यशब्देन द्वारकैश्वर्यम् उच्यते । ततश् च पारमेष्ठ्यकाम इति तत्समानैश्वर्यं कामयमानः इत्य् अर्थः । तत्कामना च द्वारकावद् इन्द्रप्रस्थेऽपि श्रीकृष्णनिवासनयोग्यसम्पत्तिसिद्ध्यर्थैव ज्ञेया नान्यार्था । तान् उद्दिश्यैव— किं ते कामाः सुरस्पार्हा मुकुन्दमनसो द्विजाः । अधिजह्रुर् मुदं राज्ञः क्षुधितस्य यथेतरे ॥ इत्याद्युक्तेः । श्रीभगवत्प्रसादत इहैव च तथैव तत्प्राप्तिर् अपि तस्य दृश्यते— सभायां मयकॢप्तायां क्वापि धर्मसुतोऽधिराट् । वृतोऽनुगैर् बन्धुभिश् च कृष्णेनापि स्वचक्षुषा ॥ आसीनः काञ्चने साक्षाद् आसने मघवान् इव । पारमेष्ठ्यश्रिया जुष्टः स्तूयमानश् च वन्दिभिः ॥ इत्य् अत्र । अत्र स्वचक्षुषा इति विशेषणम् अपि तेषाम् अनन्यकामत्वायोपजीव्यम् । यथा चक्षुष्मता जनेनान्धजनागोचरसम्पत्तिविशेषश् चक्षुर् अर्थम् एव काम्यते, कदाचित् तन्मुद्रणादौ तु स सर्वोऽपि वृथैव । तथा कृष्णनाथैर् अपीति भावः । तथोक्तं श्रीमत्पाण्डवान् उद्दिश्य श्रीपरीक्षितं प्रति मुनिभिः, न वा इत्यादौ, येऽध्यासनं राजकिरीटजुष्टं सद्यो जहुर् भगवत्पार्श्वकामाः इति । अत एव तद् भवान् अनुमोदताम् इति नारदवाक्यानुसारेण परमैकान्तिषु श्रीभगवान् अपि तद् अनुमोदते । अन्यत्र च तथैव स्वयम् आह— यान् यान् कामयसे कामान् मय्य् अकामाय भामिनि । सन्ति ह्य् एकान्तभक्तायास् तव कल्याणि नित्यदा ॥ न विद्यते कामो यत्रेति विग्रहेन शुद्धप्रीतिमयभक्तिलक्षणोऽर्थः खल्व् अत्राकाम इत्य् उच्यते । अकामः सर्वकामो वा इत्यादौ भक्तिमात्रकाम इव । तथोक्तं भक्तिलक्षणं वदता श्रीप्रह्लादेन, भृत्यलक्षणजिज्ञासुः इत्यादौ । तस्माद् अकामाय प्रीतिसेवासम्पत्त्यर्थं यान् यान् अर्थान् कामयसे, हे देवि! ते तव नित्यलक्ष्मीदेवीरूपप्रेयसीत्वात् नित्यं सन्त्य् एवेति व्याख्येयम् । तत्रैकान्तभक्ताया इति स्वार्थकामनानिषेधः । कामिनी इति मदेककामिनीत्य् अर्थः । कल्याणि इति तादृशसेवासम्पत्तेर् अविघ्नत्वं दर्शयतीति ज्ञेयम् ।
tad evaṁ tādṛśānām api yadi kadācid anyat prārthanaṁ dṛśyate tadā tat-prīti-sevopayogitayaiva na tu svārthatvena tad iti mantavyam | yathā— yakṣyati tvāṁ makhendreṇa rājasūyena pāṇḍavaḥ | pārameṣṭhya-kāmo nṛpatis tad bhavān anumodatām || iti | parameṣṭhi-śabdenātra śrī-dvārakā-patir ucyate | yathā pṛthukopākhyāne— tāvac chrīr jagṛhe hastaṁ tat-parā parameṣṭhinaḥ | iti | tataḥ pārameṣṭhya-śabdena dvārakaiśvaryam ucyate | tataś ca pārameṣṭhya-kāma iti tat-samānaiśvaryaṁ kāmayamānaḥ ity arthaḥ | tat-kāmanā ca dvārakāvad indraprasthe'pi śrī-kṛṣṇa-nivāsana-yogya-sampatti-siddhy-arthaiva jñeyā nānyārthā | tān uddiśyaiva—- kiṁ te kāmāḥ sura-spārhā mukunda-manaso dvijāḥ | adhijahrur mudaṁ rājñaḥ kṣudhitasya yathetare || ity-ādy-ukteḥ | śrī-bhagavat-prasādata ihaiva ca tathaiva tat-prāptir api tasya dṛśyate— sabhāyāṁ maya-kḷptāyāṁ kvāpi dharma-suto'dhirāṭ | vṛto'nugair bandhubhiś ca kṛṣṇenāpi sva-cakṣuṣā || āsīnaḥ kāñcane sākṣād āsane maghavān iva | pārameṣṭhya-śriyā juṣṭaḥ stūyamānaś ca vandibhiḥ || ity atra | atra sva-cakṣuṣā iti viśeṣaṇam api teṣām ananya-kāmatvāyopajīvyam | yathā cakṣuṣmatā janenāndha-janāgocara-sampatti-viśeṣaś cakṣur artham eva kāmyate, kadācit tan-mudraṇādau tu sa sarvo'pi vṛthaiva | tathā kṛṣṇa-nāthair apīti bhāvaḥ | tathoktaṁ śrīmat-pāṇḍavān uddiśya śrī-parīkṣitaṁ prati munibhiḥ, na vā ity-ādau, ye'dhyāsanaṁ rāja-kirīṭa-juṣṭaṁ sadyo jahur bhagavat-pārśva-kāmāḥ iti | ata eva tad bhavān anumodatām iti nārada-vākyānusāreṇa paramaikāntiṣu śrī-bhagavān api tad anumodate | anyatra ca tathaiva svayam āha— yān yān kāmayase kāmān mayy akāmāya bhāmini | santi hy ekānta-bhaktāyās tava kalyāṇi nityadā || na vidyate kāmo yatreti vigrahena śuddha-prītimaya-bhakti-lakṣaṇo'rthaḥ khalv atrākāma ity ucyate | akāmaḥ sarva-kāmo vā ity-ādau bhakti-mātra-kāma iva | tathoktaṁ bhakti-lakṣaṇaṁ vadatā śrī-prahlādena, bhṛtya-lakṣaṇa-jijñāsuḥ ity-ādau | tasmād akāmāya prīti-sevā-sampatty-arthaṁ yān yān arthān kāmayase, he devi! te tava nitya-lakṣmī-devī-rūpa-preyasītvāt nityaṁ santy eveti vyākhyeyam | tatraikānta-bhaktāyā iti svārtha-kāmanā-niṣedhaḥ | kāminī iti mad-eka-kāminīty arthaḥ | kalyāṇi iti tādṛśa-sevā-sampatter avighnatvaṁ darśayatīti jñeyam |
Итак, если и у таковых когда-нибудь видится иное прошение, то надо понимать, что оно ради пригодности к служению той любви, а не своекорыстно. Как: «Пандава почтит тебя раджасуей, владыкою жертв; царь желает сана Парамештхина — одобри же это». Словом «Парамештхи» здесь назван владыка шри Двараки. Как в рассказе о рисинках: «тотчас Шри, преданная ему, схватила руку Парамештхина». Потому словом «сан Парамештхина» названо владычество Двараки, и «желающий сана Парамештхина» значит: желающий равного ему владычества. А желание это надо понимать лишь как желание достичь в Индрапрастхе богатства, достойного поселения шри Кришны, как в Двараке, — и ни для чего иного. Их-то и имеют в виду слова: «Разве те желанные вещи, вожделенные и богам, принесли радость царю, чей ум был Мукундою, как приносят они её другим — голодному?» и далее.\n\nИ милостью шри Бхагавана здесь же видится и самое обретение того: «В собрании, устроенном Майею, сын Дхармы, верховный царь, окружённый спутниками и родичами, а также Кришною — своим оком, — сидел на золотом сиденье, воочию подобный Магхавану, наделённый великолепием Парамештхина и восхваляемый славословами». И определение «своим оком» тоже надо использовать для доказательства их безраздельного желания. Как зрячий человек желает особого богатства, недоступного слепому, именно ради глаза, а стоит глазу закрыться — и всё это тщетно, — так и у тех, чей владыка Кришна; таков смысл.\n\nТак и сказано молчальниками шри Парикшиту о шримат Пандавах в «не или» и далее: «которые тотчас оставили престол, почтённый царским венцом, желая близости Бхагавана». Оттого, по речению Нарады «то ты одобри», и сам шри Бхагаван одобряет такое у высше безраздельных. И в другом месте он сам говорит то же: «Какие бы желанные вещи ты ни желала, будучи ко мне бескорыстной, о пылкая, — у тебя, безраздельно преданной, они есть всегда, о благая». Разложением «та, в ком нет желания» здесь словом «бескорыстная» назван именно смысл, признак которого — преданность, полная чистой любви; как и в «бескорыстный, или всё желающий» и далее — подобно тому, кто желает одной лишь преданности. Так сказано и шри Прахладою, изрекающим признак преданности, в «желающий узнать признак слуги» и далее.\n\nПотому толковать надо так: какие бы блага ты, бескорыстная, ни желала ради полноты служения любви, — о богиня, у тебя они есть всегда, ибо ты возлюбленная, имеющая облик вечной Лакшми-деви. «Безраздельно преданной» — запрет своекорыстного желания. «Пылкая» — то есть желающая меня одного. А «о благая» показывает, что такой полноте служения нет препятствий.
0883a5009ec0 · publicado 21 sept 2026, 16:24:47 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Просьба Юдхиштхиры о царском величии разобрана до конца и оказывается просьбой о доме для Гостя. Проверка тут же и приложена: то же богатство, когда Гостя нет, не радует вовсе — как роскошь при закрытых глазах.