किं बहुना— नायं श्रियोऽङ्ग उ नितान्तरतेः प्रसादः स्वर्योषितां नलिनगन्धरुचां कुतोऽन्याः । रासोत्सवेऽस्य भुजदण्डगृहीतकण्ठ लब्धाशिषां य उदगाद् व्रजसुन्दरीणाम् ॥ अङ्गे तदीये श्रीवैकुण्ठनाथाख्यश्रीविग्रहविशेषे परमप्रेयसीरूपायाः श्रियो या नितान्तरतिः प्रगाढः कान्तभावः, तस्या अपि अयं एतावान् प्रसादः सौख्यप्रकाशो नास्ति । यदि श्रियोऽपि नास्ति, तदा नलिनस्य तत्रत्यदिव्यस्वर्णकमलस्येव गन्धो रूक् कान्तिश् च यासां, तादृशीनाम् अपि स्वर्योषितां वैकुण्ठपुराङ्गनानाम्, अन्यासां सुतराम् एव नास्ति । ततः कुतोऽन्याः? अन्याः पुनर् दूरतोऽपि निरस्ता इत्य् अर्थः । कासाम् इव कियान् प्रसादो नास्ति, तत्राह—रासेति । अस्य श्रीव्रजेन्द्रनन्दनरूपस्य । यद्वाञ्छया श्रीर् ललनाचरत् तपः इत्युक्तदिशा तस्या अपि स्पृहणीयस्य इत्य् अर्थः । ततो न केवलं विप्रलम्भ एवासाम् ईदृशो भावोत्कर्षः, परन्तु सम्भोगेऽपि लक्ष्म्या अपि स्पृहणीयाः । तेन मद्विधानां का वार्ता? इति भावः । भुजदण्डगृहीतकण्ठलब्धाशिषां परमावेशेन गृहीतकण्ठतया प्राप्तपरममनोरथानां रासोत्सवे यः यावान् उदगात् सततं निगूढमन्तः सन्न् अपि प्राकट्यं प्रापेति । अपि यत् स्पृहा श्रीः इत्य् अत्र लक्ष्मीस्पर्धामयवाक्ये व्रजसुन्दरीणाम् इति सुन्दरीपदविन्यासः सौन्दर्यादिकम् अपि तासां तद्वद् अधिकम् इति सूचयति । तच् च युक्तं, यस्यास्ति भक्तिर् भगवत्य् अकिञ्चना इति न्यायेन तदुत्कर्षत उत्कर्षप्राप्तेः । अत्र सर्वभावशिरोमणिना कान्तभावांशेनैवोभयत्र तारतम्यं दर्शितम् । न तु, न च सङ्कर्षणो न श्रीः इत्यादाव् इव भक्तिजायात्वांशाभ्याम् । ततो नान्येन साधारण्यं मन्तव्यम् । श्रीकृष्णलक्षणस्वयंभगवद्विषयतया विशेषान्तरं त्व् अस्त्य् एवेति ज्ञेयम् ।
kiṁ bahunā— nāyaṁ śriyo'ṅga u nitānta-rateḥ prasādaḥ svar-yoṣitāṁ nalina-gandha-rucāṁ kuto'nyāḥ | rāsotsave'sya bhuja-daṇḍa-gṛhīta-kaṇṭha- labdhāśiṣāṁ ya udagād vraja-sundarīṇām || aṅge tadīye śrī-vaikuṇṭha-nāthākhya-śrī-vigraha-viśeṣe parama-preyasī-rūpāyāḥ śriyo yā nitānta-ratiḥ pragāḍhaḥ kānta-bhāvaḥ, tasyā api ayaṁ etāvān prasādaḥ saukhya-prakāśo nāsti | yadi śriyo'pi nāsti, tadā nalinasya tatratya-divya-svarṇa-kamalasyeva gandho rūk kāntiś ca yāsāṁ, tādṛśīnām api svar-yoṣitāṁ vaikuṇṭha-purāṅganānām, anyāsāṁ sutarām eva nāsti | tataḥ kuto'nyāḥ? anyāḥ punar dūrato'pi nirastā ity arthaḥ | kāsām iva kiyān prasādo nāsti, tatrāha—rāseti | asya śrī-vrajendra-nandana-rūpasya | yad-vāñchayā śrīr lalanācarat tapaḥ ity-ukta-diśā tasyā api spṛhaṇīyasya ity arthaḥ | tato na kevalaṁ vipralambha evāsām īdṛśo bhāvotkarṣaḥ, parantu sambhoge'pi lakṣmyā api spṛhaṇīyāḥ | tena mad-vidhānāṁ kā vārtā? iti bhāvaḥ | bhuja-daṇḍa-gṛhīta-kaṇṭha-labdhāśiṣāṁ paramāveśena gṛhīta-kaṇṭhatayā prāpta-parama-manorathānāṁ rāsotsave yaḥ yāvān udagāt satataṁ nigūḍhamantaḥ sann api prākaṭyaṁ prāpeti | api yat spṛhā śrīḥ ity atra lakṣmī-spardhāmaya-vākye vraja-sundarīṇām iti sundarī-pada-vinyāsaḥ saundaryādikam api tāsāṁ tadvad adhikam iti sūcayati | tac ca yuktaṁ, yasyāsti bhaktir bhagavaty akiñcanā iti nyāyena tad-utkarṣata utkarṣa-prāpteḥ | atra sarva-bhāva-śiromaṇinā kānta-bhāvāṁśenaivobhayatra tāratamyaṁ darśitam | na tu, na ca saṅkarṣaṇo na śrīḥ ity-ādāv iva bhakti-jāyātvāṁśābhyām | tato nānyena sādhāraṇyaṁ mantavyam | śrī-kṛṣṇa-lakṣaṇa-svayaṁ-bhagavad-viṣayatayā viśeṣāntaraṁ tv asty eveti jñeyam |
Да что много говорить: «Не эта милость выпала, милый, ни Шри с её крайнею привязанностью, ни жёнам небес, у которых запах и блеск лотоса, — откуда же иным? — та, что взошла у красавиц Враджа, чьи шеи на празднике расы были обняты жезлами его рук и которые обрели благословение».\n\nТой крайней привязанности, глубокого чувства возлюбленной, что есть у Шри, имеющей облик высшей возлюбленной, к его телу — к особому шри образу, зовущемуся владыкою шри Вайкунтхи, — и то не выпало этой, вот такой милости, этого явления радости. А если нет её у Шри, то у жён небес, жён града Вайкунтхи, у которых запах, блеск и краса как у тамошнего дивного золотого лотоса, тем более нет; а иным — и подавно. «Откуда же иные?» — иные отвергнуты и издали; таков смысл.\n\nА какая именно и сколькая милость им не выпала? На это он говорит «расы». «Его» — имеющего облик сына шри владыки Враджа; по указанию «ради желания которого дева Шри совершала подвижничество» — то есть вожделенного и для неё. Оттого не только в разлуке у них такое превосходство чувства, но и в соединении они вожделенны даже для Лакшми; а что уж говорить о подобных мне? Таков смысл.\n\n«Чьи шеи обняты жезлами рук, обретших благословение» — то есть обретших высшее желание сердца тем, что в высшей охваченности их шеи были обняты; и та милость, какая и сколькая взошла на празднике расы, — всегда сокрытая внутри, она достигла явности. И в речении, полном соперничества с Лакшми, «которой желает Шри», постановка слова «красавицы» в «красавиц Враджа» указывает, что и красота и прочее у них так же больше. И это уместно: по правилу «У кого есть бескорыстная преданность Бхагавану» превосходство обретается от его превосходства.\n\nЗдесь степени в обоих случаях показаны венечным камнем всех чувств — именно долею чувства возлюбленной, а не долями преданности и супружества, как в «ни Санкаршана, ни Шри» и далее. Потому не следует полагать общности с иным. А что тут есть и иное различие — ибо предмет есть сам Бхагаван, признак которого шри Кришна, — надо понимать особо.
8eaca5db6090 · publicado 21 sept 2026, 16:24:47 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Сравнение ведётся не по достоинству любящих, а по тому, что кому досталось: Шри отказано не в любви, а в той единственной ночи.\n\nИ оговорка в конце честная: сравнивают только по одному — по чувству возлюбленной; в остальном равнять эти случаи нельзя.