अथ द्वितीयं किञ्चिद् दूरप्रवासम् आह— गोप्यः कृष्णे वनं याते तम् अनुद्रुतचेतसः । कृष्णलीलाः प्रगायन्त्यो निन्युर् दुःखेन वासरान् ॥ तत्र च तासां प्रलापाख्याम् अवस्थाम् आह—श्रीगोप्य ऊचुः— वामबाहुकृतवामकपोल वल्गितभ्रुर् अधरार्पितवेणुम् । कोमलाङ्गुलिभिर् आश्रितमार्गं गोप्य ईरयति यत्र मुकुन्दः ॥ व्योमयानवनिताः सह सिद्धैर् विस्मितास् तद् उपधार्य सलज्जाः । काममार्गणसमर्पितचित्ताः कश्मलं ययुर् अपस्मृतनिव्यः ॥ यथा—हन्त चित्रम् अबलाः शृणुतेदम् इत्यादि, वृन्दशो व्रजवृषा इत्याद्यन्तम् । बर्हिणस्तवक इत्यादि, तर्हि भग्नगतयः इत्याद्यन्तम् । अनुचरैः इत्यादि, वनलतास् इत्याद्यन्तम् । दर्शनीयतिलकः इत्यादि, सरसि सारस इत्याद्यन्तम् । सहबलः इत्यादि, महदतिक्रमण इत्यादि, विविधगोपचरणेषु इत्यादि, सवनशस् इत्याद्यन्तम् । निजपदाब्जदलैर् इत्यादि, व्रजति तेन वयं इत्याद्यन्तम् । मणिधरः इत्यादि, क्वणितवेणुरव इत्याद्यन्तम् । कुन्ददाम इत्यादि, मन्दवायुः इत्याद्यन्तं च तत्तद्युगलं स्मर्तव्यम् । अत्र सहसिद्धैर् इति तेषाम् अपि तादृशवेणुवाद्यमहिम्ना वनिताभावापत्तिः सूचिता । अनुचरैर् इति । अत्र आदिपुरुष इवाचलभूतिर् इत्य् अनेनैव बोध्यते । एवम् एव सर्वत्र तासां प्रेमकृतसर्वोत्तमतास्फूर्त्या क्वचित् तदैश्वर्यवर्णनम् उत्प्रेक्षैव यत्पत्यपत्य इत्यादिवद् इति । वनलता इति । अत्र विष्णुं सर्वत्रैव स्फुरन्तं श्रीकृष्णम् इत्य् अर्थः । निजपदाब्ज इति । अत्र व्रजभूशब्देन तत्स्थानि तृणादीनि लक्ष्यन्ते । तेषां च खुरतोदशमनं स्पर्शमाहात्म्येन नित्यम् अङ्कुरशालित्वकरणात् । अत एवापरिमितचतुष्पदविगाहेऽपि तच्चारस्य समावेशः सिध्यतीति ज्ञेयम् । एतदनन्तरं दर्शानात्मकसम्भोगो यथा— वत्सलो व्रजगवां यद् अगध्रो वन्द्यमानचरणः पथि वृद्धैः । कृत्स्नगोधनम् उपोह्य दिनान्ते गीतवेणुर् अनुगेडितकीर्तिः ॥ उत्सवं श्रमरुचापि दृशीनाम् उन्नयन् खुररजश्छुरितस्रक् । दित्सयैति सुहृदाशिष एष देवकीजठरभूर् उडुराजः ॥ अत्र देवकीजठरभूर् इति सङ्केतनामग्रहणम् । सङ्केतमूलं तु प्राग् अयं वसुदेवस्य क्वचिज् जातस् तवात्मजः इति ज्ञेयम् । अथवा, अनेनैवाप्रसिद्धोऽपि देवकीशब्दोऽत्र श्रीयशोदायाम् एव ज्ञेयः । तत्र तस्या एव तन्मातृत्वेन प्रसिद्धत्वात्—नाभेर् असाव् ऋषभ आस सुदेवीसूनुः इत्य् अत्र मेरुदेव्या एव सुदेवीति संज्ञावत् । द्वे नाम्नी नन्दभार्याया यशोदा देवकीति च इति पुराणान्तरवचनं च तथा । एवं मदविघूर्णितलोचन ईषत् इति यदुपतिर् द्विरदराजविहारः इति स्मर्तव्यम् । व्रजगवाम् इति तत्र स्थिता बालवृद्धा गावस् तेषाम् अप्य् उपलक्षणत्वेनोक्ताः । तथैतदग्रे— एवं व्रजस्त्रियो राजन् कृष्णलीलानुगायतीः । रेमिरेऽहःसु तच्चित्तास् तन्मनस्का महोदयाः ॥ एवम् अपराह्णेषु तदीयागमनानन्देन नित्यम् अहःस्व् अपि रेमिरे ।
atha dvitīyaṁ kiñcid dūra-pravāsam āha— gopyaḥ kṛṣṇe vanaṁ yāte tam anudruta-cetasaḥ | kṛṣṇa-līlāḥ pragāyantyo ninyur duḥkhena vāsarān || tatra ca tāsāṁ pralāpākhyām avasthām āha—śrī-gopya ūcuḥ— vāma-bāhu-kṛta-vāma-kapola- valgita-bhrur adharārpita-veṇum | komalāṅgulibhir āśrita-mārgaṁ gopya īrayati yatra mukundaḥ || vyoma-yāna-vanitāḥ saha siddhair vismitās tad upadhārya salajjāḥ | kāma-mārgaṇa-samarpita-cittāḥ kaśmalaṁ yayur apasmṛta-nivyaḥ || yathā—hanta citram abalāḥ śṛṇutedam ity-ādi, vṛndaśo vraja-vṛṣā ity-ādy-antam | barhiṇa-stavaka- ity-ādi, tarhi bhagna-gatayaḥ ity-ādy-antam | anucaraiḥ ity-ādi, vana-latās ity-ādy-antam | darśanīya-tilakaḥ ity-ādi, sarasi sārasa- ity-ādy-antam | saha-balaḥ ity-ādi, mahad-atikramaṇa- ity-ādi, vividha-gopa-caraṇeṣu ity-ādi, savanaśas ity-ādy-antam | nija-padābja-dalair ity-ādi, vrajati tena vayaṁ ity-ādy-antam | maṇi-dharaḥ ity-ādi, kvaṇita-veṇu-rava- ity-ādy-antam | kunda-dāma- ity-ādi, manda-vāyuḥ ity-ādy-antaṁ ca tat-tad-yugalaṁ smartavyam | atra saha-siddhair iti teṣām api tādṛśa-veṇu-vādya-mahimnā vanitā-bhāvāpattiḥ sūcitā | anucarair iti | atra ādi-puruṣa ivācala-bhūtir ity anenaiva bodhyate | evam eva sarvatra tāsāṁ prema-kṛta-sarvottamatā-sphūrtyā kvacit tad-aiśvarya-varṇanam utprekṣaiva yat-paty-apatya- ity-ādivad iti | vanalatā iti | atra viṣṇuṁ sarvatraiva sphurantaṁ śrī-kṛṣṇam ity arthaḥ | nija-padābja- iti | atra vraja-bhū-śabdena tat-sthāni tṛṇādīni lakṣyante | teṣāṁ ca khura-toda-śamanaṁ sparśa-māhātmyena nityam aṅkura-śālitva-karaṇāt | ata evāparimita-catuṣpada-vigāhe'pi tac-cārasya samāveśaḥ sidhyatīti jñeyam | etad-anantaraṁ darśānātmaka-sambhogo yathā— vatsalo vraja-gavāṁ yad aga-dhro vandyamāna-caraṇaḥ pathi vṛddhaiḥ | kṛtsna-go-dhanam upohya dinānte gīta-veṇur anugeḍita-kīrtiḥ || utsavaṁ śrama-rucāpi dṛśīnām unnayan khura-rajaś-churita-srak | ditsayaiti suhṛd-āśiṣa eṣa devakī-jaṭhara-bhūr uḍu-rājaḥ || atra devakī-jaṭhara-bhūr iti saṅketa-nāma-grahaṇam | saṅketa-mūlaṁ tu prāg ayaṁ vasudevasya kvacij jātas tavātmajaḥ iti jñeyam | athavā, anenaivāprasiddho'pi devakī-śabdo'tra śrī-yaśodāyām eva jñeyaḥ | tatra tasyā eva tan-mātṛtvena prasiddhatvāt—nābher asāv ṛṣabha āsa sudevī-sūnuḥ ity atra meru-devyā eva sudevīti saṁjñāvat | dve nāmnī nanda-bhāryāyā yaśodā devakīti ca iti purāṇāntara-vacanaṁ ca tathā | evaṁ mada-vighūrṇita-locana īṣat iti yadu-patir dvirada-rāja-vihāraḥ iti smartavyam | vraja-gavām iti tatra sthitā bāla-vṛddhā gāvas teṣām apy upalakṣaṇatvenoktāḥ | tathaitad-agre— evaṁ vraja-striyo rājan kṛṣṇa-līlānugāyatīḥ | remire'haḥsu tac-cittās tan-manaskā mahodayāḥ || evam aparāhṇeṣu tadīyāgamanānandena nityam ahaḥsv api remire |
Теперь он высказывает второй, несколько далёкий отъезд: «Когда Кришна уходил в лес, гопи, чьё сознание устремлялось за ним, проводили дни в горе, воспевая игры Кришны». И там же высказывает их состояние, именуемое бредом. Шри гопи сказали: «Там, где Мукунда, положив левую щёку на левую руку, с играющими бровями, приложив к устам флейту и закрыв нежными пальцами её отверстия, играет, — о гопи! — небесные жёны, летящие вместе с сиддхами, изумившись, застыдились, восприняв это; с сознанием, отданным стреле Камы, они впали в смятение и забыли о своих поясах».\n\nКак: «о, диво, подруги, слушайте это» и далее — до «стадами быки Враджа» и далее; «павлинье перо букетом» и далее — до «тогда прервавшие свой ход» и далее; «со спутниками» и далее — до «лесные лианы» и далее; «зримый тилак» и далее — до «в озере сарасы» и далее; «вместе с Балою» и далее, «преступление против великих» и далее, «при хождении разных пастухов» и далее — до «в часы служений» и далее; «лепестками своих лотосных стоп» и далее — до «идёт им, а мы» и далее; «носящий самоцвет» и далее — до «звук звучащей флейты» и далее; «венок из кунды» и далее — до «тихий ветер» и далее: эти двоицы и надлежит помнить.\n\nЗдесь словами «вместе с сиддхами» указано, что и они величием такой игры на флейте обрели чувство жены. «Со спутниками» — здесь это разумеется из самого «словно изначальный Пуруша, чья мощь недвижна». Так же и повсюду: описание его величия кое-где есть лишь воображение, рождённое из проявления наивысшести, сотворённой их премою, — подобно «что мужу, детям» и далее. «Лесные лианы» — здесь «Вишну» значит Шри Кришну, являющегося повсюду. «Своих лотосных стоп» — здесь словом «земля Враджа» обозначены стоящие на ней травы и прочее; а унятие уколов копыт у них — оттого, что величием его прикосновения они вечно изобилуют ростками. Потому, как следует знать, и удаётся вместить пастьбу их при неизмеримом стечении четвероногих.\n\nВслед за этим самбхога, имеющая сутью видение, такова: «Нежный к коровам Враджа, державший гору, чьи стопы на пути чтят старшие, — собрав всё коровье богатство, в конце дня играющий на флейте, чью славу воспевают спутники; возводя праздник для очей даже блеском усталости, с венком, осыпанным пылью копыт, идёт он, желая даровать друзьям благословения, — этот царь звёзд, рождённый из чрева Деваки».\n\nЗдесь «рождённый из чрева Деваки» — взятие условного имени. Основание условности — сказанное прежде: «этот сын Васудевы, где-то рождённый, есть твой сын»; так надлежит знать. Или же по этому самому слово «Деваки», хоть и неизвестное в таком значении, следует понимать здесь о самой Шри Яшоде — ибо именно она известна как его мать; подобно тому как в «от Набхи был тот Ришабха, сын Судеви» именем «Судеви» названа сама Меру-деви. Таково и речение иной пураны: «два имени у супруги Нанды — Яшода и Деваки». Так же надлежит помнить «слегка закруженные опьянением очи» и «владыка Яду, чья поступь — поступь царя слонов». «Коров Враджа» — тем обозначены и пребывающие там коровы, молодые и старые. И так далее за этим: «так, о царь, жёны Враджа, воспевая игры Кришны, наслаждались днями, устремив к нему сознание и ум, в великом возвышении». То есть в послеполуденные часы, радостью его прихода, они вечно наслаждались и днями.
4512aab115f2 · publicado 21 sept 2026, 16:24:47 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Разлука длиною в день разобрана как полноценная праваса: утро — уход, день — пение о Нём, вечер — возвращение. И возвращение узнают издалека по пыли на венке.\n\nОговорка о величии существенна: где в их песнях Он назван изначальным Пурушей, это не богословие, а воображение любящих — прему они переводят на язык величия, потому что иначе не умеют выразить, каков Он для них.\n\nИ даже вопрос, как столько скота помещается на пастбище, решён любовью: трава, которой коснулись Его стопы, не переводится.