इयं च श्रीकृष्णचन्द्रस्योज्ज्वललीला राससम्बन्धिन्य् अप्य् अनन्तत्वेन सम्मता—एवं शशाङ्कांशुविराजिता निशाः इत्यादौ । अथ सर्वसौभाग्यवतीम् ऊर्ध्वमणेः श्रीराधिकायाः सम्बन्धिनीं लीलां वर्णयन्ति— कस्याः पदानि चैतानि याताया नन्दसूनुना । अंसन्यस्तप्रकोष्ठायाः करेणोः करिणा यथा ॥ अनयाराधितो नूनं भगवान् हरिर् ईश्वरः । यन् नो विहाय गोविन्दः प्रीतोऽयम् अनयद् रहः ॥ धन्या अहो अमी आल्यो गोविन्दाङ्घ्र्यब्जरेणवः । यान् ब्रह्मेशो रमा देवी दधुर् मूर्ध्न्य् अघनुत्तये ॥ तस्या अमूनि नः क्षोभं कुर्वन्त्य् उच्चैः पदानि यत् । यैकापहृत्य गोपीनां रहो भुङ्क्तेऽच्युताधरम् ॥ न लक्ष्यन्ते पदान्य् अत्र तस्या नूनं तृणाङ्कुरैः । खिद्यत्सुजाताङ्घ्रितलाम् उन्निन्ये प्रेयसीं प्रियः ॥ इमान्य् अधिकमग्नानि पदानि वहतो वधूम् । गोप्यः पश्यत कृष्णस्य भाराक्रान्तस्य कामिनः ॥ अत्रावरोपिता कान्ता पुष्पहेतोर् महात्मना । अत्र प्रसूनावचयः प्रियार्थे प्रेयसा कृतः ॥ प्रपदाक्रमणे एते पश्यतासकले पदे । केशप्रसाधनं त्व् अत्र कामिन्याः कामिना कृतम् । तानि चूडतया कान्ताम् उपविष्टम् इह ध्रुवम् ॥ अत्र कस्या इति सर्वासां वाक्यम् । अनया इति सुहृदाम् । धन्या इति तटस्थानाम् । तस्या इति प्रतिपक्षाणाम् । न लक्ष्यन्ते इति ताः खेदयन्तीनां सखीनाम् । इमानि इति तदसहमानानां प्रतिपक्षाणाम् । अत्रावरोपिता इति सार्धं पुनः सखीनाम् । केश इति पुनः प्रतिपक्षाणाम् अर्धम् । तानि इति पुनः सखीनाम् इति ज्ञेयम् । तन्मिथुनविषयकतत्तच्छब्दप्रयोगेण सौहृदादिव्यञ्जनात् । या तु विलोक्यार्ताः समब्रुवन् इति सर्वासाम् एवार्तिर् उक्ता सापि स्वस्योत्कण्ठाविशेषेण सर्वत्र सङ्गच्छत एव ॥ तत्र तस्याः श्रीवृन्दावनेश्वर्या लीलायां प्राक्प्रदर्शितम् अप्य् एणपत्नी इत्यादिद्वयं चानुसन्धेयम् ॥ तत्र विस्तरशङ्कातो या या व्याख्या न विस्तृता । सा श्रीदशमटिप्पन्यां दृश्या रसम् अभीप्सुभिः ॥ तद् एवम् अनेन सन्दर्भेण शास्त्रप्रयोजनं व्याख्यातम् । तथा चैवम् अस्तु । आलीभिः परिपालितः प्रवलितः सानन्दम् आलोकितः प्रत्याशं सुमनःफलोदयविधौ सामोदम् आमोदितः । वृन्दारण्यभुवि प्रकाशमधुरः सर्वातिशायिश्रिया राधामाधवयोः प्रमोदयतु माम् उल्लासकल्पद्रुमः ॥ तादृशभावं भावं प्रथयितुम् इह योऽवतारम् आयातः । आदुर्जनगणशरणं स जयति चैतन्यविग्रहः कृष्णः ॥ इति श्रीकलियुगपावनस्वभजनविभाजनप्रयोजनावतारश्रीश्रीभगवत्कृष्णचैतन्यदेवचरणानुचरविश्ववैष्णवराजसभाजनभाजनश्रीरूपसनातनानुशासनभारतीगर्भे श्रीभागवतसन्दर्भे प्रीतिसन्दर्भो नाम षष्ठः सन्दर्भः ॥ श्रीभागवतसन्दर्भे सर्वसन्दर्भगर्भगे । प्रीत्याख्यः षष्ठः सन्दर्भः समाप्तिम् इह सङ्गतः ॥ समाप्तोऽयं षष्ठः सन्दर्भः । सम्पूर्णोऽयं ग्रन्थः ।
iyaṁ ca śrī-kṛṣṇa-candrasyojjvala-līlā rāsa-sambandhiny apy anantatvena sammatā—evaṁ śaśāṅkāṁśu-virājitā niśāḥ ity-ādau | atha sarva-saubhāgyavatīm ūrdhva-maṇeḥ śrī-rādhikāyāḥ sambandhinīṁ līlāṁ varṇayanti— kasyāḥ padāni caitāni yātāyā nanda-sūnunā | aṁsa-nyasta-prakoṣṭhāyāḥ kareṇoḥ kariṇā yathā || anayārādhito nūnaṁ bhagavān harir īśvaraḥ | yan no vihāya govindaḥ prīto'yam anayad rahaḥ || dhanyā aho amī ālyo govindāṅghry-abja-reṇavaḥ | yān brahmeśo ramā devī dadhur mūrdhny agha-nuttaye || tasyā amūni naḥ kṣobhaṁ kurvanty uccaiḥ padāni yat | yaikāpahṛtya gopīnāṁ raho bhuṅkte'cyutādharam || na lakṣyante padāny atra tasyā nūnaṁ tṛṇāṅkuraiḥ | khidyat-sujātāṅghri-talām unninye preyasīṁ priyaḥ || imāny adhika-magnāni padāni vahato vadhūm | gopyaḥ paśyata kṛṣṇasya bhārākrāntasya kāminaḥ || atrāvaropitā kāntā puṣpa-hetor mahātmanā | atra prasūnāvacayaḥ priyārthe preyasā kṛtaḥ || prapadākramaṇe ete paśyatāsakale pade | keśa-prasādhanaṁ tv atra kāminyāḥ kāminā kṛtam | tāni cūḍatayā kāntām upaviṣṭam iha dhruvam || atra kasyā iti sarvāsāṁ vākyam | anayā iti suhṛdām | dhanyā iti taṭasthānām | tasyā iti pratipakṣāṇām | na lakṣyante iti tāḥ khedayantīnāṁ sakhīnām | imāni iti tad-asahamānānāṁ pratipakṣāṇām | atrāvaropitā iti sārdhaṁ punaḥ sakhīnām | keśa- iti punaḥ pratipakṣāṇām ardham | tāni iti punaḥ sakhīnām iti jñeyam | tan-mithuna-viṣayaka-tat-tac-chabda-prayogeṇa sauhṛdādi-vyañjanāt | yā tu vilokyārtāḥ samabruvan iti sarvāsām evārtir uktā sāpi svasyotkaṇṭhā-viśeṣeṇa sarvatra saṅgacchata eva || tatra tasyāḥ śrī-vṛndāvaneśvaryā līlāyāṁ prāk-pradarśitam apy eṇapatnī ity-ādi-dvayaṁ cānusandheyam || tatra vistara-śaṅkāto yā yā vyākhyā na vistṛtā | sā śrī-daśama-ṭippanyāṁ dṛśyā rasam abhīpsubhiḥ || tad evam anena sandarbheṇa śāstra-prayojanaṁ vyākhyātam | tathā caivam astu | ālībhiḥ paripālitaḥ pravalitaḥ sānandam ālokitaḥ pratyāśaṁ sumanaḥ-phalodaya-vidhau sāmodam āmoditaḥ | vṛndāraṇya-bhuvi prakāśa-madhuraḥ sarvātiśāyi-śriyā rādhā-mādhavayoḥ pramodayatu mām ullāsa-kalpa-drumaḥ || tādṛśa-bhāvaṁ bhāvaṁ prathayitum iha yo'vatāram āyātaḥ | ā-durjana-gaṇa-śaraṇaṁ sa jayati caitanya-vigrahaḥ kṛṣṇaḥ || iti śrī-kali-yuga-pāvana-sva-bhajana-vibhājana-prayojanāvatāra-śrī-śrī-bhagavat-kṛṣṇa-caitanya-deva-caraṇānucara-viśva-vaiṣṇava-rāja-sabhājana-bhājana-śrī-rūpa-sanātanānuśāsana-bhāratī-garbhe śrī-bhāgavata-sandarbhe prīti-sandarbho nāma ṣaṣṭhaḥ sandarbhaḥ || śrī-bhāgavata-sandarbhe sarva-sandarbha-garbhage | prītyākhyaḥ ṣaṣṭhaḥ sandarbhaḥ samāptim iha saṅgataḥ || samāpto'yaṁ ṣaṣṭhaḥ sandarbhaḥ | sampūrṇo'yaṁ granthaḥ |
И эта уджджвала-лила Шри Кришна-чандры, хотя и связана с расою, признана бесконечною — «так ночи, озарённые лучами луны» и далее.\n\nТеперь описывают лилу, относящуюся к Шри Радхике, обладающей всею удачею, верховному самоцвету: «Чьи это следы — ушедшей с сыном Нанды, положившей предплечье ему на плечо, как слониха со слоном? Ею, несомненно, был почтён Бхагаван Хари, владыка, — раз Говинда, довольный, оставил нас и увёл её в уединение. Блаженны, о подруги, эти пылинки с лотосных стоп Говинды, которые Брахма, Иша и богиня Рама носят на голове ради устранения греха. Эти её следы сильно нас потрясают: она одна, похитив его у гопи, наедине вкушает уста Ачьюты. Здесь следы её не видны — наверное, милый поднял возлюбленную, чьи нежные подошвы страдали от травинок и ростков. А эти следы вдавлены глубже: смотрите, гопи, — это влюблённый Кришна, отягощённый ношею, нёс жену. Здесь великодушный спустил возлюбленную ради цветов; здесь милым для милой сорваны цветы. Смотрите, эти следы неполны — лишь отпечатки передней части стопы: здесь влюблённый убирал волосы влюблённой; а те — оттого, что он сидел здесь, устраивая ей причёску».\n\nЗдесь «чьи» — речение всех; «ею» — дружественных; «блаженны» — сторонних; «её» — противниц; «не видны» — подруг, печалящихся о них; «эти» — противниц, того не терпящих; «здесь спущена» с половиною — снова подруг; «волос» — снова половина противниц; «те» — снова подруг; так надлежит знать. Ибо употреблением тех и этих слов о той чете проявляются дружественность и прочее. А в «увидев, страждущие, заговорили» сказана боль всех — и она повсюду согласуется, по особости собственного томления каждой. И там, в лиле её, Шри Вриндаванешвари, надлежит помыслить и показанную прежде двоицу «жена оленя» и далее.\n\nТо истолкование, которое здесь, из опасения растянуть, не развёрнуто, — да будет усмотрено в типпани на Десятую теми, кто желает расы.\n\nИтак, этою сандарбхою истолкована цель писания. И да будет так. «Взращённое подругами, разросшееся, с блаженством озираемое, при всяком чаянии радостно радующее в пору цветов и плодов, сладостное своей явленностью на земле леса Вринды, всё превосходящее великолепием, — да возрадует меня древо желаний, ликование Радхи и Мадхавы». «Тот, кто принял здесь нисхождение, чтобы распространить такое чувство, — прибежище даже для сонма злых, — побеждает Кришна, принявший облик Чайтаньи».\n\nТакова в Шри Бхагавата-сандарбхе — чреватой речью, идущей от наставления Шри Рупы и Санатаны, вместилища почитания царей вайшнавов вселенной, служителя стоп Шри Шри Бхагавана Кришна-Чайтаньи-девы, очистителя Кали-юги, нисшедшего ради раздаяния почитания себя, — шестая сандарбха по имени «Прити-сандарбха». «В Шри Бхагавата-сандарбхе, несущей в себе все сандарбхи, шестая сандарбха, именуемая „Прити“, достигла здесь завершения». Завершена эта шестая сандарбха. Полон этот труд.
c8045c40b403 · publicado 21 sept 2026, 16:24:47 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Книга кончается там, где кончаются слова: следами на земле. По ним восстанавливают всё — и как шли, и где он её поднял, и где сел заплетать ей волосы. Доказательство любви оказывается вещественным, как и подобает труду, который с первой сандарбхи требовал свидетельств.\n\nИ голоса при этом разведены: подруги, сторонние, противницы. Одно и то же зрелище каждой говорит своё, но боль у всех одна — и это последнее слово о преме, ради которого писались шесть книг.\n\nЦель писания, заявленная в начале первой сандарбхи, названа достигнутой: не знание, не освобождение и даже не служение само по себе, а любовь — и дерево её, посаженное во Вриндаване, растёт руками подруг.