तद् एतत् ताण्डिनां श्रुताव् अप्य् उक्तं—अश्व इव रोमाणि विधूय धूत्वा शरीरम् अकृतं कृताम्ता ब्रह्मलोकम् अभिसम्भवानि इति । क्वचित् प्राकृत्य् अपि मूर्तिर् अचिन्त्यया भगवच्छक्त्या तादृशत्वम् आपद्यते । यथोक्तं श्रीध्रुवम् उद्दिश्य बिभ्रद्रूपं हिरण्मयम्" इति, तद् एवं रूपं हिरण्मयं बिभ्रद् इति टीका च । तथा सार्ष्टिश् च दर्शिता भक्तिसन्दर्भे, मर्त्यो यदा त्यक्तसमस्तकर्मा इत्यादौ, मयात्मभूयाय च कल्पते वै इत्य् अनेन । श्रुतिश् चात्र, स तत्र पर्येति जक्षन् क्रीडन् रममाणः इत्यादिका, आप्नोति स्वाराज्यं, सर्वेऽस्मै देवा बलिम् आहरन्ति, तस्य सर्वेषु लोकेषु कामचारो भवति इत्यादिका, सर्वेश्वरः इत्यादिका च । किन्तु, जगद्व्यापारवर्जम् इत्यादिन्यायेन सृष्टिस्थित्यादिसामर्थ्यं तस्य न भवति, कुतो वैकुण्ठैश्वर्यादिकम्? उक्तं च, अदृष्ट्वान्यतमं लोके इत्यादि । ततो भाक्तम् एव समानैश्वर्यम् । अत एवाणिमादिप्राप्तिर् अप्य् अंशेनैव ज्ञेया । श्रीभगवत्प्रसादलब्धसम्पत्तेश् चाविनश्वरत्वम् आह द्वयेनैव— ये मे स्वधर्मनिरतस्य तपःसमाधि विद्यात्मयोगविजिता भगवत्प्रसादाः । तान् एव ते मदनुसेवनयावरुद्धान् दृष्टिं प्रपश्य वितराम्य् अभयान् अशोकान् ॥ अन्ये पुनर् भगवतो भ्रुव उद्विजृम्भ विभ्रंशितार्थरचनाः किम् उरुक्रमस्य । सिद्धासि भुङ्क्ष्व विभवान् निजधर्मदोहान् दिव्यान् नरैर् दुरधिगान् नृपविक्रियाभिः ॥ तपश् च समाधिश् च विद्या च उपासना तासु य आत्मयोगश् चित्तैकाग्र्यम् । अन्ये पुनर् भोगाः किम् उरुक्रमसम्बन्धिनः? अपि तु नेत्य् अर्थः । अत एव भगवतो भ्रुव इत्यादि ॥
tad etat tāṇḍināṁ śrutāv apy uktaṁ—aśva iva romāṇi vidhūya dhūtvā śarīram akṛtaṁ kṛtāmtā brahma-lokam abhisambhavāni iti | kvacit prākṛty api mūrtir acintyayā bhagavac-chaktyā tādṛśatvam āpadyate | yathoktaṁ śrī-dhruvam uddiśya bibhrad-rūpaṁ hiraṇmayam" iti, tad evaṁ rūpaṁ hiraṇmayaṁ bibhrad iti ṭīkā ca | tathā sārṣṭiś ca darśitā bhakti-sandarbhe, martyo yadā tyakta-samasta-karmā ity-ādau, mayātma-bhūyāya ca kalpate vai ity anena | śrutiś cātra, sa tatra paryeti jakṣan krīḍan ramamāṇaḥ ity-ādikā, āpnoti svārājyaṁ, sarve'smai devā balim āharanti, tasya sarveṣu lokeṣu kāma-cāro bhavati ity-ādikā, sarveśvaraḥ ity-ādikā ca | kintu, jagad-vyāpāra-varjam ity-ādi-nyāyena sṛṣṭi-sthity-ādi-sāmarthyaṁ tasya na bhavati, kuto vaikuṇṭhaiśvaryādikam? uktaṁ ca, adṛṣṭvānyatamaṁ loke ity-ādi | tato bhāktam eva samānaiśvaryam | ata evāṇimādi-prāptir apy aṁśenaiva jñeyā | śrī-bhagavat-prasāda-labdha-sampatteś cāvinaśvaratvam āha dvayenaiva— ye me sva-dharma-niratasya tapaḥ-samādhi- vidyātma-yoga-vijitā bhagavat-prasādāḥ | tān eva te mad-anusevanayāvaruddhān dṛṣṭiṁ prapaśya vitarāmy abhayān aśokān || anye punar bhagavato bhruva udvijṛmbha- vibhraṁśitārtha-racanāḥ kim urukramasya | siddhāsi bhuṅkṣva vibhavān nija-dharma-dohān divyān narair duradhigān nṛpa-vikriyābhiḥ || tapaś ca samādhiś ca vidyā ca upāsanā tāsu ya ātma-yogaś cittaikāgryam | anye punar bhogāḥ kim urukrama-sambandhinaḥ? api tu nety arthaḥ | ata eva bhagavato bhruva ity-ādi ||
То же сказано и в шрути тандинов: «Как конь отряхивает волосы, стряхнув тело, несотворённый, исчерпавший содеянное, да достигну я мира Брахмана». Где-то и природный образ непостижимою силою Бхагавана становится таковым. Как сказано о шри Дхруве: «несущий золотой облик»; и тика: то есть несущий облик золотой.\n\nТак же и саршти показана в Бхакти-сандарбхе — в «когда смертный, оставивший все деяния» и далее, словами «и становится годен стать мною». И шрути здесь: «он там обходит, вкушая, играя, услаждаясь» и прочее; «обретает самодержавие», «все боги приносят ему дань», «во всех мирах у него хождение по желанию» и прочее; «владыка всего» и прочее. Но по правилу «исключая деятельность мира» и далее способности творить, поддерживать и прочего у него не бывает — откуда же владычество Вайкунтхи и прочее? И сказано: «не увидев в мире ни одного» и далее. Потому равное владычество — лишь в переносном смысле; оттого и обретение анимы и прочих надо понимать лишь отчасти.\n\nА что полнота, обретённая милостью шри Бхагавана, негибнуща, он говорит двумя стихами: «Те самые милости Бхагавана, которые были завоёваны мною, преданным своему закону, — подвижничеством, самадхи, знанием, сопряжением себя, — их же, удержанных твоим служением мне, узри взглядом: дарую их тебе, бесстрашные и беспечальные. А иные, чьё устроение рушится вздёргиванием брови Бхагавана, — что они для Урукрамы? Ты достиг; вкушай же богатства, удой собственного закона, небесные, труднодостижимые для людей царскими деяниями». Подвижничество, самадхи и знание — это почитание; а сопряжение себя в них — однонаправленность сознания. «А иные наслаждения» — разве они связаны с Урукрамою? Нет; таков смысл. Оттого и «брови Бхагавана» и далее.
94d511f1189c · publicado 21 sept 2026, 16:24:47 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Равенство во владычестве оговорено с редкой строгостью: всё, кроме распоряжения миром, — а значит, и само слово «равное» здесь переносное. Границу проводят не из скромности, а потому что иначе владык оказалось бы много.\n\nИ различение даров простое: одни держатся служением, другие — устроением, которое рушится от одного движения брови.