तद् एवम् उद्दीपना उद्दिष्टाः । एषु च श्रीवृन्दावनसम्बन्धिनस् तु प्रकृष्टाः । अहो यत्र सर्वेषाम् एव परमप्रीत्येकास्पदस्य श्रीकृष्णस्यापि परमप्रीत्यास्पदत्वं श्रूयते—वृन्दावनं गोवर्धनम् इत्यादौ, श्लाघितं च स्वयम् एव अहो अमी देववरामरार्चितम् इत्यादिभिः । तथा तदीयपरमभक्तैश् च तद् भूरिभाग्यम् इह जन्म इत्यादिना, आसाम् अहो चरणरेणुजुषाम् इत्यादिना, वृन्दावनं सखि भुवो वितनोति कीर्तिं इत्यादिना च । अत एव श्रीकृष्णस्यापि तत्रस्थाः प्रकाशा लीलाश् च परमवरीयांसः । यथा त्रैलोक्यसंमोहनतन्त्रे तदीयश्रीमदष्टादशाक्षरप्रस्तावे— सन्ति तस्य महाभागा अवताराः सहस्रशः । तेषां मध्येऽवताराणां बालत्वम् अतिदुर्लभम् ॥ इति । बाल्यं च षोडशवर्षपर्यन्तम् इति प्रसिद्धम् । तथा हरिलीलाटीकायाम् उदाहृता स्मृतिः— गर्भस्थसदृशो ज्ञेय आष्टमाद् वत्सराच् छिशुः । बालश् चाषोडशाद् वर्षात् पौगण्डश् चेति प्रोच्यते ॥ इति । अन्यत्र च श्लाघितम्— नन्दः किम् अकरोद् ब्रह्मन् श्रेय एवं महोदयम् । यशोदा च महाभागा पपौ यस्याः स्तनं हरिः ॥ पितरौ नान्वविन्देतां कृष्णोदारार्भकेहितम् । गायन्त्य् अद्यापि कवयो यल् लोकशमलापहम् ॥ अत एव एकादशे सर्वश्रीकृष्णचरितकथान्ते सामान्यतः श्रीकृष्णचरितस्य भक्त्युद्दीपनत्वम् उक्त्वा वैशिष्ट्यविवक्षया बाल्यचरितस्य पृथगुक्तिः— इत्थं हरेर् भगवतो रुचिरावतार वीर्याणि बालचरितानि च शन्तमानि । अन्यत्र चेह च श्रुतानि गृणन् मनुष्यो भक्तिं परां परमहंसगतौ लभेत ॥ इति । सोऽयं च तत्प्रकाशलीलानाम् उत्कर्षो बहुविधः । ऐश्वर्यगतस् तावत् सत्यज्ञानानन्तानन्दमात्रैकरसमूर्तिब्रह्माण्डकोटीश्वरदर्शनादौ । कारुण्यगतश् च पूतनायाम् अपि साक्षान् मातृगतिदाने । माधुर्यगतस् तु ताव् अङ्घ्रियुग्मम् अनुकृष्य सरीसृपन्तौ इत्यादौ, वत्सान् मुञ्चन् क्वचिद् असमये इत्यादौ, गोपीभिः स्तोभितोऽनृत्यत् इत्यादौ, क्वचिद् वादयतो वेणुम् इत्यादौ, क्वचिद् विनाशाय मनो दधद् व्रजात् इत्यादौ, क्वचिद् गायति गायत्सु इत्यादौ, तं गोरजश् छुरितकुन्तलबद्धबर्ह इत्यादौ, कृष्णस्य नृत्यतः केचिद् इत्यादौ, धेनवो मन्दगामिन्यः इत्यादौ, अक्षण्वतां फलम् इत्यादौ, श्यामं हिरण्यपरिधिम् इत्यादौ, भगवान् अपि ता रात्रीः इत्यादौ, वामबाहुकृतवामकपोलः इत्यादौ च । किं बहुना, सर्वत्रैव सहृदयैः सर्व एवावगन्तव्यः । अथ अनुभावास् तु चित्तस्थभावानाम् अवबोधकाः । ते द्विविधाः—उद्भास्वराख्याः सात्त्विकाख्याश् च । तत्र भावजा अपि बहिश्चेष्टाप्रायसाध्या उद्भास्वराः । ते चोक्ताः— नृत्यं विलुठितं गीतं क्रोशनं तनुमोटनम् । हुङ्कारो जृम्भणं श्वासभूमा लोकानपेक्षिता ।
tad evam uddīpanā uddiṣṭāḥ | eṣu ca śrī-vṛndāvana-sambandhinas tu prakṛṣṭāḥ | aho yatra sarveṣām eva parama-prīty-ekāspadasya śrī-kṛṣṇasyāpi parama-prīty-āspadatvaṁ śrūyate—vṛndāvanaṁ govardhanam ity-ādau, ślāghitaṁ ca svayam eva aho amī deva-varāmarārcitam ity-ādibhiḥ | tathā tadīya-parama-bhaktaiś ca tad bhūri-bhāgyam iha janma ity-ādinā, āsām aho caraṇa-reṇu-juṣām ity-ādinā, vṛndāvanaṁ sakhi bhuvo vitanoti kīrtiṁ ity-ādinā ca | ata eva śrī-kṛṣṇasyāpi tatrasthāḥ prakāśā līlāś ca parama-varīyāṁsaḥ | yathā trailokya-saṁmohana-tantre tadīya-śrīmad-aṣṭādaśākṣara-prastāve— santi tasya mahā-bhāgā avatārāḥ sahasraśaḥ | teṣāṁ madhye'vatārāṇāṁ bālatvam atidurlabham || iti | bālyaṁ ca ṣoḍaśa-varṣa-paryantam iti prasiddham | tathā hari-līlā-ṭīkāyām udāhṛtā smṛtiḥ— garbhastha-sadṛśo jñeya āṣṭamād vatsarāc chiśuḥ | bālaś cāṣoḍaśād varṣāt paugaṇḍaś ceti procyate || iti | anyatra ca ślāghitam— nandaḥ kim akarod brahman śreya evaṁ mahodayam | yaśodā ca mahā-bhāgā papau yasyāḥ stanaṁ hariḥ || pitarau nānvavindetāṁ kṛṣṇodārārbhakehitam | gāyanty adyāpi kavayo yal loka-śamalāpaham || ata eva ekādaśe sarva-śrī-kṛṣṇa-carita-kathānte sāmānyataḥ śrī-kṛṣṇa-caritasya bhakty-uddīpanatvam uktvā vaiśiṣṭya-vivakṣayā bālya-caritasya pṛthag-uktiḥ— itthaṁ harer bhagavato rucirāvatāra- vīryāṇi bāla-caritāni ca śantamāni | anyatra ceha ca śrutāni gṛṇan manuṣyo bhaktiṁ parāṁ paramahaṁsa-gatau labheta || iti | so'yaṁ ca tat-prakāśa-līlānām utkarṣo bahu-vidhaḥ | aiśvarya-gatas tāvat satya-jñānānantānanda-mātraika-rasa-mūrti-brahmāṇḍa-koṭīśvara-darśanādau | kāruṇya-gataś ca pūtanāyām api sākṣān mātṛ-gati-dāne | mādhurya-gatas tu tāv aṅghri-yugmam anukṛṣya sarīsṛpantau ity-ādau, vatsān muñcan kvacid asamaye ity-ādau, gopībhiḥ stobhito'nṛtyat ity-ādau, kvacid vādayato veṇum ity-ādau, kvacid vināśāya mano dadhad vrajāt ity-ādau, kvacid gāyati gāyatsu ity-ādau, taṁ go-rajaś churita-kuntala-baddha-barha- ity-ādau, kṛṣṇasya nṛtyataḥ kecid ity-ādau, dhenavo manda-gāminyaḥ ity-ādau, akṣaṇvatāṁ phalam ity-ādau, śyāmaṁ hiraṇya-paridhim ity-ādau, bhagavān api tā rātrīḥ ity-ādau, vāma-bāhu-kṛta-vāma-kapolaḥ ity-ādau ca | kiṁ bahunā, sarvatraiva sahṛdayaiḥ sarva evāvagantavyaḥ | atha anubhāvās tu citta-stha-bhāvānām avabodhakāḥ | te dvividhāḥ—udbhāsvarākhyāḥ sāttvikākhyāś ca | tatra bhāvajā api bahiś-ceṣṭā-prāya-sādhyā udbhāsvarāḥ | te coktāḥ— nṛtyaṁ viluṭhitaṁ gītaṁ krośanaṁ tanu-moṭanam | huṅkāro jṛmbhaṇaṁ śvāsa-bhūmā lokānapekṣitā |
Итак, возжигающие указаны. Из них превосходны связанные с шри Вриндаваном. О, ведь о нём слышно, что он — вместилище высшей любви даже для шри Кришны, единственного вместилища высшей любви для всех: «Вриндаван, Говардхан» и далее. И восхвалён он им самим: «О, эти деревья, чтимые лучшими из богов и бессмертными» и далее; и его высшими преданными: «то великое счастье — рождение здесь» и далее; «о, этих, причастных пыли его стоп» и далее; «Вриндаван, подруга, распространяет славу земли» и далее. Оттого и проявления и игры шри Кришны, там пребывающие, превосходнее всех.\n\nКак в «Трайлокья-саммохана-тантре», при изложении его шримад восемнадцатисложной: «Есть у него, о многосчастливый, нисхождения тысячами; но среди этих нисхождений детскость крайне редкостна». А детство, как известно, длится до шестнадцати лет. Так же в «Хари-лила-тике» приведена смрити: «До восьмого года младенца да считают подобным сущему во чреве; отроком — до шестнадцатого года, и это зовётся паугандою». И в ином месте восхвалено: «Какое же столь великовосходящее благо совершил Нанда, о брахман? И многосчастливая Яшода, чью грудь пил Хари? Родители не обрели щедрых детских деяний Кришны, которые доныне поют поэты и которые уносят скверну мира». Оттого и в одиннадцатой, в конце сказания обо всём деянии шри Кришны, сказав вообще, что деяние шри Кришны возжигает преданность, он, желая высказать особость, говорит о детском деянии отдельно: «Так, возглашая услышанные в ином месте и здесь подвиги прекрасных нисхождений Хари, Бхагавана, и благотворнейшие детские деяния его, человек обретёт высшую преданность на пути парамахамс».\n\nИ это превосходство его проявлений и игр многовидно. Касающееся величия — в показании образа, единая раса которого есть бытие, знание и бесконечное блаженство, владыки мириадов мирозданий, и прочем. Касающееся сострадания — в том, что даже Путане дана была прямо участь матери. Касающееся сладости — в «те двое, подтягивая пару стоп, ползали» и далее; «иногда не вовремя отпуская телят» и далее; «понукаемый пастушками, плясал» и далее; «иногда играющего на флейте» и далее; «иногда, приложив ум к погибели, из Враджа» и далее; «иногда поёт, когда поют» и далее; «его, с кудрями, усыпанными коровьей пылью, с повязанным пером» и далее; «пляшущего Кришну некоторые» и далее; «коровы, идущие медленно» и далее; «плод имеющих очи» и далее; «тёмного, в золотом одеянии» и далее; «и Бхагаван те ночи» и далее; «левая щека, подпёртая левою рукою» и далее. Да что много: всё это повсюду да будет разумеемо сердечными.\n\nДалее, анубхавы — обнаружители чувств, стоящих в уме. Они двояки: зовущиеся «удбхасвара» и зовущиеся «саттвика». Удбхасвары — рождённые чувством, но достигаемые большею частью внешним действием. Они названы: «Пляска, катание, пение, вопль, потягивание тела, рык, зевота, обилие вздохов, невнимание к людям…»
7ae769689582 · publicado 21 sept 2026, 16:24:47 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Из тысяч нисхождений редчайшим названо детство — и редкость тут не в числе, а в том, что даётся: место, где его можно не почитать.\n\nПеречень внешних признаков читается почти как список неприличий: катание по земле, вопль, зевота, невнимание к окружающим. Ни одно из них не выбирают.