तथा श्रीपट्टमहिष्यादीनां श्रीयादवादीनां च गतिस् तथैव सङ्गमितास्ति—एते हि यादवाः सर्वे मद्गणा एव भामिनि इत्यादि, रेमे रमाभिर् निजकामसम्प्लुतः इत्यादिवचनबलेन । जयति जननिवासः इत्यादिस्फुटार्थदर्शनेन लीलान्तरस्यैन्द्रजालिकत्वात् । कूर्मपुराणगतसाक्षात्सीताहरणप्रत्याख्यायिमायिकसीताहरणाख्यानतुल्यत्वस्थापनाय च । तथैव तदीयनित्यगणविशेषाणां श्रीमत्पाण्डवानाम् अपि गतिर् व्याख्येया । तत्र श्रीमदर्जुनस्य, यथा— एवं चिन्तयतो जिष्णोः कृष्णपादसरोरुहम् । सौहार्देनातिगाढेन शान्तासीद् विमला मतिः ॥ वासुदेवाङ्घ्र्यनुध्यानपरिबृंहितरंहसा । भक्त्या निर्मथिताशेषकषायधिषणोऽर्जुनः ॥ गीतं भगवता ज्ञानं यत् तत् सङ्ग्राममूर्धनि । कालकर्मतमोरुद्धं पुनर् अध्यगमत् प्रभुः ॥ विशोको ब्रह्मसम्पत्त्या सञ्छिन्नद्वैतसंशयः । लीनप्रकृतिनैर्गुण्याद् अलिङ्गत्वाद् असम्भवः ॥ शान्ता चेतसि चक्षुषीव भगवदाविर्भावेन दुःखरहिता । अत एव विमला तद्वृत्तिभूता ये कालुषविशेषास् तैर् अपि रहिता । वासुदेवेत्यादिनोत्तरपद्यद्वयेन तस्यैव विवरणम् । तत्र अनुध्यानं पूर्वोक्ता चिन्तैव । कषायः पूर्वोक्तं मलम् एव । गीतं "माम् एवैष्यसि" इत्यन्तम् । कालो भगवल्लीलेच्छामयः । कर्म तल्लीला । तमस् तल्लीलावेशेन तदननुसन्धानम् । अध्यगमत् तन्महाविच्छेदस्य तस्यान्तेऽपि तथा तत्प्राप्तः पुनर् "माम् एवैष्यसि" इत्य् एतद्वाक्यं यथार्थत्वेनानुभूतवान् । ततश् च कृतार्थोऽभवद् इत्य् आह—विशोक इत्यादि । ब्रह्मसम्पत्त्या श्रीमन्नराकारपरब्रह्मसाक्षात्कारेण । संछिन्न इयं मम चेतसि स्फूर्तिर् एव, साक्षात्कारस् त्व् अन्य इति द्वैते संशयो येन सः । तदा भगवत्प्राप्तौ नान्यवज् जन्मान्तरप्राप्तिकालसन्धिर् अप्य् अन्तरायोऽभवद् इत्य् आह—लीनेति । लीना पलायिता प्रकृतिर् गुणकारणं यस्माद् एवम्भूतं यन् नैर्गुण्यं, तस्माद् धेतोः, गुणतत्कारणातीतत्वाद् इत्य् अर्थः । तथैव अलिङ्गत्वात् प्राकृतशरीररहितत्वाच् च । असम्भवो जन्मान्तररहितः । तस्माद् अनन्तरं चक्षुष्य् आविर्भवतीत्य् एव विशेष इति भावः । अतः कलिं प्रति श्रीपरीक्षिद्वचनं चाग्रे—यस् त्वं दूरं गते कृष्णे सह गाण्डीवधन्वना इति । एवं—येऽध्यासनं राजकिरीटजुष्टं सद्यो जहुर् भगवत्पार्श्वकामाः इति श्रीमुनिवृन्दवाक्यं च । तस्मात् सर्वेषां पाण्डवानां तदीयानां च सैव गतिः व्याख्येया । श्रीविदुरादीनां यमलोकादिगतिश् च तत्तदंशेनैव स्वस्वाधिकारपालनार्थं लीलया कायव्यूहेनेति ज्ञेयम् । तद् इत्थम् एव श्रीभागवतभारतयोर् अविरोधः स्याद् इति ॥
tathā śrī-paṭṭa-mahiṣy-ādīnāṁ śrī-yādavādīnāṁ ca gatis tathaiva saṅgamitāsti—ete hi yādavāḥ sarve mad-gaṇā eva bhāmini ity-ādi, reme ramābhir nija-kāma-samplutaḥ ity-ādi-vacana-balena | jayati jananivāsaḥ ity-ādi-sphuṭārtha-darśanena līlāntarasyaindrajālikatvāt | kūrma-purāṇa-gata-sākṣāt-sītā-haraṇa-pratyākhyāyi-māyika-sītā-haraṇākhyāna-tulyatva-sthāpanāya ca | tathaiva tadīya-nitya-gaṇa-viśeṣāṇāṁ śrīmat-pāṇḍavānām api gatir vyākhyeyā | tatra śrīmad-arjunasya, yathā— evaṁ cintayato jiṣṇoḥ kṛṣṇa-pāda-saroruham | sauhārdenātigāḍhena śāntāsīd vimalā matiḥ || vāsudevāṅghry-anudhyāna-paribṛṁhita-raṁhasā | bhaktyā nirmathitāśeṣa-kaṣāya-dhiṣaṇo'rjunaḥ || gītaṁ bhagavatā jñānaṁ yat tat saṅgrāma-mūrdhani | kāla-karma-tamo-ruddhaṁ punar adhyagamat prabhuḥ || viśoko brahma-sampattyā sañchinna-dvaita-saṁśayaḥ | līna-prakṛti-nairguṇyād aliṅgatvād asambhavaḥ || śāntā cetasi cakṣuṣīva bhagavad-āvirbhāvena duḥkha-rahitā | ata eva vimalā tad-vṛtti-bhūtā ye kāluṣa-viśeṣās tair api rahitā | vāsudevety-ādinottara-padya-dvayena tasyaiva vivaraṇam | tatra anudhyānaṁ pūrvoktā cintaiva | kaṣāyaḥ pūrvoktaṁ malam eva | gītaṁ "mām evaiṣyasi" ity-antam | kālo bhagaval-līlecchā-mayaḥ | karma tal-līlā | tamas tal-līlāveśena tad-ananusandhānam | adhyagamat tan-mahā-vicchedasya tasyānte'pi tathā tat-prāptaḥ punar "mām evaiṣyasi" ity etad-vākyaṁ yathārthatvenānubhūtavān | tataś ca kṛtārtho'bhavad ity āha—viśoka ity-ādi | brahma-sampattyā śrīman-narākāra-para-brahma-sākṣātkāreṇa | saṁchinna iyaṁ mama cetasi sphūrtir eva, sākṣātkāras tv anya iti dvaite saṁśayo yena saḥ | tadā bhagavat-prāptau nānyavaj janmāntara-prāpti-kāla-sandhir apy antarāyo'bhavad ity āha—līneti | līnā palāyitā prakṛtir guṇa-kāraṇaṁ yasmād evambhūtaṁ yan nairguṇyaṁ, tasmād dhetoḥ, guṇa-tat-kāraṇātītatvād ity arthaḥ | tathaiva aliṅgatvāt prākṛta-śarīra-rahitatvāc ca | asambhavo janmāntara-rahitaḥ | tasmād anantaraṁ cakṣuṣy āvirbhavatīty eva viśeṣa iti bhāvaḥ | ataḥ kaliṁ prati śrī-parīkṣid-vacanaṁ cāgre—yas tvaṁ dūraṁ gate kṛṣṇe saha gāṇḍīva-dhanvanā iti | evaṁ—ye'dhyāsanaṁ rāja-kirīṭa-juṣṭaṁ sadyo jahur bhagavat-pārśva-kāmāḥ iti śrī-muni-vṛnda-vākyaṁ ca | tasmāt sarveṣāṁ pāṇḍavānāṁ tadīyānāṁ ca saiva gatiḥ vyākhyeyā | śrī-vidurādīnāṁ yama-lokādi-gatiś ca tat-tad-aṁśenaiva sva-svādhikāra-pālanārthaṁ līlayā kāya-vyūheneti jñeyam | tad ittham eva śrī-bhāgavata-bhāratayor avirodhaḥ syād iti ||
Так же согласован и путь шри главных цариц и прочих, шри Ядавов и прочих — силою речений «Все эти Ядавы — именно моя свита, о пылкая» и далее и «услаждался с Рамами, затопленный собственным желанием» и далее; и видением явного смысла в «Побеждает обитель существ» и далее, ибо иная игра есть волшебство; и ради установления равенства со сказанием Курма-пураны о майической Сите, которое отвергает похищение Ситы настоящей.\n\nТак же надо истолковать и путь особых из его вечной свиты — шримат Пандавов. Там о шримат Арджуне: «Так у Джишну, размышляющего о лотосе стоп Кришны, от весьма крепкой дружбы мысль стала умиротворённой и чистой. Преданностью, чья стремительность усилена созерцанием стоп Васудевы, Арджуна всецело перемолол нечистоты своего разума. И знание, воспетое Бхагаваном во главе битвы, запертое временем, деянием и тьмою, владыка постиг снова. Беспечальный от обретения Брахмана, с рассечённым сомнением о двойственности, он не рождается вновь — по бескачественности растворившейся природы и по безобразности».\n\n«Умиротворённою» — в сознании, как бы в глазу, проявлением Бхагавана лишённою страдания. Оттого же «чистою» — лишённою и тех особых мутей, что были его деятельностью. Двумя последующими стихами, «Васудевы» и далее, — разъяснение того же. Там «созерцание» — прежде сказанное размышление; «нечистота» — прежде сказанная грязь; «воспетое» — вплоть до «меня и достигнешь». «Время» — полное воли к игре Бхагавана; «деяние» — та игра; «тьма» — то, что от охваченности тою игрою он его не отыскивал. «Постиг» — то есть, и в конце той великой разлуки так его достигнув, он снова пережил речение «меня и достигнешь» как истинное.\n\nИ оттого он стал достигшим цели, о чём говорит «беспечальный» и далее. «Обретением Брахмана» — узрением воочию высшего Брахмана в шриман человеческом облике. «Рассечённое» — у кого рассечено сомнение о двойственности: будто это в сознании у меня лишь явление, а узрение воочию — иное. И тогда, в отличие от прочих, в обретении Бхагавана даже промежуток времени до иного рождения не стал помехою, о чём говорит «растворённой». «Растворённая» — убежавшая природа, причина гун; бескачественность, при которой это так; от той причины, то есть превзойдя и гуны, и их причину; таков смысл. Так же и «безобразностью» — лишённостью природного тела. «Нерождающийся» — лишённый иного рождения. Потому смысл тот, что вся особенность — в том, что сразу вслед он проявляется в глазу.\n\nОттого и речение шри Парикшита к Кали далее: «который ты, когда Кришна ушёл далеко вместе с тем, у кого лук Гандива». И речение сонма шри молчальников: «которые тотчас оставили престол, почтённый царским венцом, желая близости Бхагавана». Потому и у всех Пандавов и их близких надо истолковать тот же путь. А уход шри Видуры и прочих в мир Ямы и прочее надо понимать так: тою или иною частью, игрою, распространением тел, ради исполнения собственного дела. Лишь так и будет непротиворечия между шри Бхагаватам и Бхаратою.
02a4bb150a35 · publicado 21 sept 2026, 16:24:47 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Арджуна вспоминает не забытое учение: сказано прямо, что тьма была не невежеством, а поглощённостью самой игрой. Забывают не от слабости — от того, что заняты.\n\nИ то, что обычно считают смертью героев, разобрано как исполнение должности: уход в мир Ямы отдан части, а не лицу.