इदम् अत्र तत्त्वम् । परमानन्दरूपे तस्मिन् गुणादिसम्पल्लक्षणानन्तशक्तिवृत्तिका स्वरूपशक्तिर् द्विधा विराजते । तदन्तरेऽनभिव्यक्तनिजमूर्तित्वेन तद्बहिर् अप्य् अभिव्यक्तलक्ष्म्याख्यमूर्तित्वेन । इयं च मूर्तिर् मती सती सर्वगुणसम्पदधिष्ठात्री भवति । ततः स्वस्मिन् परमानन्दत्वस्य सर्वगुणसम्पत्तेश् च स्वरूपसिद्धपरमपूर्णत्वाद् उभयथापि न तां पृथग्भूय स्थितां मूर्तिमतीम् अपेक्षते यथा खल्व् अन्यः । किन्तु भक्तवश्यतास्वभावेन तां प्रेमवतीम् अपेक्षत एवेति प्रकरणं निगमयति— एवं विमृश्याव्यभिचारिसद्गुणैर् वरं निजैकाश्रयतयागुणाश्रयम् । वव्रे वरं सर्वगुणैर् अपेक्षितं रमा मुकुन्दं निरपेक्षम् ईप्सितम् ॥ मुकुन्दः वरं वव्र इत्य् अन्वयः । तं विशिनष्टि—अव्यभिचारिभिः सद्भिर् निर्दोषैश् च गुणैर् वरं सर्वोत्तमम् । निजैकाश्रयतया अन्यनिरपेक्षत्वेनैव च गुणाश्रयं स्वरूपसिद्धतत्तद्गुणम् इत्य् अर्थः । अत एव तेषां गुणानां प्रकृतिसम्बन्धित्वम् अपि खण्डितम् । स्वतः परमानन्दघनरूपत्वात् सर्वगुणैर् अपेक्षितं स्वयं निरपेक्षम् । अत एव निजाभीप्सितम् इति ।
idam atra tattvam | paramānanda-rūpe tasmin guṇādi-sampal-lakṣaṇānanta-śakti-vṛttikā svarūpa-śaktir dvidhā virājate | tad-antare'nabhivyakta-nija-mūrtitvena tad-bahir apy abhivyakta-lakṣmy-ākhya-mūrtitvena | iyaṁ ca mūrtir matī satī sarva-guṇa-sampad-adhiṣṭhātrī bhavati | tataḥ svasmin paramānandatvasya sarva-guṇa-sampatteś ca svarūpa-siddha-parama-pūrṇatvād ubhayathāpi na tāṁ pṛthag-bhūya sthitāṁ mūrtimatīm apekṣate yathā khalv anyaḥ | kintu bhakta-vaśyatā-svabhāvena tāṁ premavatīm apekṣata eveti prakaraṇaṁ nigamayati— evaṁ vimṛśyāvyabhicāri-sad-guṇair varaṁ nijaikāśrayatayāguṇāśrayam | vavre varaṁ sarva-guṇair apekṣitaṁ ramā mukundaṁ nirapekṣam īpsitam || mukundaḥ varaṁ vavra ity anvayaḥ | taṁ viśinaṣṭi—avyabhicāribhiḥ sadbhir nirdoṣaiś ca guṇair varaṁ sarvottamam | nijaikāśrayatayā anya-nirapekṣatvenaiva ca guṇāśrayaṁ svarūpa-siddha-tat-tad-guṇam ity arthaḥ | ata eva teṣāṁ guṇānāṁ prakṛti-sambandhitvam api khaṇḍitam | svataḥ paramānanda-ghana-rūpatvāt sarva-guṇair apekṣitaṁ svayaṁ nirapekṣam | ata eva nijābhīpsitam iti |
Вот здесь суть. В нём, чей облик — высшее блаженство, сила собственного облика, действующая бесконечными силами, что определяются богатством качеств и прочего, сияет двояко: внутри него — непроявленным собственным образом, вне его — проявленным образом, зовущимся Лакшми. И образ этот, будучи разумным, становится правительницею богатства всех качеств. А поскольку и высшее блаженство, и богатство всех качеств в нём самом установлены собственным его обликом и высшей полнотою, он ни в том, ни в другом не ожидает её, стоящей отдельно и воплощённой, — как ожидает иной. Но по природе своей покорности преданному он именно ожидает её, имеющую прему, — и этим он заключает раздел:\n\n«Так рассудив, Рама избрала женихом Мукунду — лучшего по неуклонным благим качествам, вместилище качеств по единственной опоре на себя, ожидаемого всеми качествами, сам ни в чём не нуждающегося, желанного». Строй речи: «избрала Мукунду женихом». Определяет его: «лучший» — высший из всех по качествам неуклонным, благим и безызъянным; «вместилище качеств по единственной опоре на себя» — то есть по одной лишь независимости от иного, ибо те и те качества установлены его собственным обликом. Этим же разбито и то, будто качества его связаны с природой. Сам по себе он облик сгустка высшего блаженства, и потому ожидаем всеми качествами, а сам не нуждается ни в чём, — и потому желанен ей.
aab83d1b6ccb · publicado 21 sept 2026, 16:24:47 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Выбор Лакшми описан не как выбор сильнейшего, а как выбор того, кто ни в чём не нуждается, — включая её саму. Именно ненужда и делает его желанным: любить того, кому ты необходим, проще, но там любят нужду.\n\nИ оговорка тут же снимает холод такого вывода: по природе своей покорности любящему он всё-таки ждёт её — не потому, что неполон, а потому, что любим.