तच् च त्रिधाविर्भावयुक्तम् एव तत्त्वं भक्त्यैव साक्षाद् अपि क्रियत इत्य् आह— तच् छ्रद्दधाना मुनयो ज्ञानवैराग्ययुक्तया । पश्यन्त्य् आत्मनि चात्मानं भक्त्या श्रुतगृहीतया ॥ भक्त्या तत्कथारुचेर् एव परावस्थारूपया प्रेमलक्षणया । तत्पूर्वम् एवोक्तं तत्त्वम्। आत्मनि शुद्धे चेतसि पश्यन्तिच । ज्ञानमात्रस्य का वार्ता? साक्षाद् अपि कुर्वन्तीत्य् अर्थः । कीदृशं तत्? आत्मानं स्वरूपाख्यजीवाख्यमायाख्यशक्तीनाम् आश्रयम् । ज्ञानवैराग्ययुक्तया स्वात्मजाभ्यां ताभ्यां सेवितया । अत एव च ते मुनयः पृथक् च विशिष्टं च स्वेच्छया पश्यन्तीत्य् आयाति । तद् एवं "श्रुतगृहीतया""मुनयः""श्रद्दधाना"इति पदत्रयेण तस्या एव भक्तेर् दौर्लभ्यं दर्शितम् । सद्गुरोः सकाशाद् वेदान्ताद्यखिलशास्त्रार्थविचारश्रवणद्वारा यदि सा आवश्यकपरमकर्तव्यत्वेन ज्ञायते, पुनश् च— भगवान् ब्रह्म कार्त्स्न्येन त्रिर् अन्वीक्ष्य मनीषया । तद् अध्यवस्यत् कूटस्थो रतिर् आत्मन् यतो भवेत् ॥ इतिवद् यदि विपरीतभावनात्याजकौ मननयोग्यतामननाभिनिवेशौ स्यातां, ततः श्रद्दधानैश् च सा भक्तिर् उपासनद्वारा लभ्यते इति । अतः श्रुतिर् अपि तदर्थम् आगृह्णाति—आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निदिध्यासितव्यः इति । अत्र निदिध्यासनम् उपासनम् । दर्शनं साक्षात्कार उच्यते ॥
tac ca tridhāvirbhāva-yuktam eva tattvaṁ bhaktyaiva sākṣād api kriyata ity āha— tac chraddadhānā munayo jñāna-vairāgya-yuktayā | paśyanty ātmani cātmānaṁ bhaktyā śruta-gṛhītayā || bhaktyā tat-kathā-rucer eva parāvasthā-rūpayā prema-lakṣaṇayā | tatpūrvam evoktaṁ tattvam| ātmani śuddhe cetasi paśyantica | jñāna-mātrasya kā vārtā? sākṣād api kurvantīty arthaḥ | kīdṛśaṁ tat? ātmānaṁ svarūpākhya-jīvākhya-māyākhya-śaktīnām āśrayam | jñāna-vairāgya-yuktayā svātmajābhyāṁ tābhyāṁ sevitayā | ata eva ca te munayaḥ pṛthak ca viśiṣṭaṁ ca svecchayā paśyantīty āyāti | tad evaṁ "śruta-gṛhītayā""munayaḥ""śraddadhānā"iti pada-trayeṇa tasyā eva bhakter daurlabhyaṁ darśitam | sad-guroḥ sakāśād vedāntādy-akhila-śāstrārtha-vicāra-śravaṇa-dvārā yadi sā āvaśyaka-parama-kartavyatvena jñāyate, punaś ca— bhagavān brahma kārtsnyena trir anvīkṣya manīṣayā | tad adhyavasyat kūṭa-stho ratir ātman yato bhavet || itivad yadi viparīta-bhāvanā-tyājakau manana-yogyatā-mananābhiniveśau syātāṁ, tataḥ śraddadhānaiś ca sā bhaktir upāsana-dvārā labhyate iti | ataḥ śrutir api tad-artham āgṛhṇāti—ātmā vā are draṣṭavyaḥ śrotavyo mantavyo nididhyāsitavyaḥ iti | atra nididhyāsanam upāsanam | darśanaṁ sākṣātkāra ucyate ||
И ту истину, снабжённую троякою явленностью, именно преданностью делают и воочию видимой, — о чём он говорит: «Верующие в неё мудрецы видят Атмана в себе — преданностью, снабжённою знанием и отрешённостью, принятою через слушание».
«Преданностью» — той, что есть высшее состояние самого вкуса к сказаниям о нём и отличаема как любовь. «В неё» — в ту истину, названную прежде. «В себе» — в чистом сознании; «видят», и не только: что уж говорить о простом знании — они делают это и воочию. Каков же он? «Атмана» — прибежище сил, зовомых своеобразием, дживою и майей. «Снабжённою знанием и отрешённостью» — той, которой служат эти двое, рождённые ею же самой. Оттого и выходит, что те мудрецы видят по собственной воле и отдельно, и в определённости.
Итак, тремя словами — «принятою через слушание», «мудрецы», «верующие» — показана труднодостижимость самой этой преданности. Если она познана как необходимый и высший долг — через слушание разбора смысла веданты и всех шастр от благого гуру; и если далее явятся пригодность к размышлению и сосредоточенность в нём, оставляющие превратное помышление, — как в «Бхагаван Брахма, трижды целиком рассмотрев это разумением, заключил, стоя на вершине: откуда быть влечению к Атману», — тогда верующие обретают ту преданность вратами почитания. Оттого и шрути ради этого настаивает: «Атмана, о, должно видеть, слышать, мыслить, созерцать». Созерцание здесь — почитание; а видением зовётся непосредственное узрение.
df7248edda64 · published Sep 21, 2026, 12:52:07 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Три слова стиха читаются как три ступени, и ни одна не пропускается: услышать, довериться, стать муни — и только потом увидеть.