तद् एवम् अवान्तरतात्पर्येण भक्तेर् एवाभिधेयत्वं षड्विधैर् अपि लिङ्गैर् अवगम्यते । तत्रोपक्रमोपसंहारयोर् एक्तवेन, यथा—जन्माद्य् अस्य यतः इत्यादाव् उपक्रमपद्ये सत्यं परं धीमहि इति । अत्र श्रीगीतासु, एवं सततयुक्ता ये भक्तास् त्वां पर्युपासते इत्यादौ श्रीभगवत्य् एव ध्यानस्याकष्टार्थत्वेन तद्ध्यानिनो युक्ततमत्वेन चोक्तत्वात् । मत्तः परतरं नान्यत् किञ्चित् इत्यादौ, ब्रह्मणो हि प्रतिष्ठाहम् इत्यादौ च परत्वस्य श्रीभगवद्रूप एव पर्यवसानात्, तस्यैव सर्वज्ञत्वसर्वशक्तित्वाभ्यां जगज्जन्मादिहेतुत्वात् तत्र श्रीभगवत्य् एव ध्यानम् अभिधीयते । तथैव हि तत् पद्यं परमात्मसन्दर्भे विवृतम् अस्ति । कस्मै येन विभाषितोऽयम् अतुलो ज्ञानप्रदीपः पुरा इत्यादाव् उपसंहारपद्येऽपि सत्यं परं धीमहि इति । अत एव स्पष्टम् एवास्य श्रीभगवत्त्वं श्रीभागवतवक्तृत्वात् । पूर्वं च तेने ब्रह्म हृदा य आदिकवये इत्य् उक्तम् । अभ्यासेनोदाहरणं पूर्वं दर्शितम् अदर्शितं चानेकविधम् एव । अपूर्वतया फलेन च दर्शितं श्रीव्याससमाधौ अनर्थोपशमं साक्षात् इत्यादि । प्रशंसालक्षणेनार्थवादेन चाभ्यासवद् बहुविधम् एव तत्रास्ति । उपपत्त्या च—भयं द्वितीयाभिनिवेशतः स्यात् इत्याद्य् अनेकम् इति । अत्र गतिसामान्येन च इदं हि पुंसस् तपसः श्रुतस्य वा इत्यादि । तथाह— मुनिर् विवक्षुर् भगवद्गुणानां सखापि ते भारतम् आह कृष्णः ॥ इत्यादि । स्पष्टम् ॥ ॥
tad evam avāntara-tātparyeṇa bhakter evābhidheyatvaṁ ṣaḍ-vidhair api liṅgair avagamyate | tatropakramopasaṁhārayor ektavena, yathā—janmādy asya yataḥ ity-ādāv upakrama-padye satyaṁ paraṁ dhīmahi iti | atra śrī-gītāsu, evaṁ satata-yuktā ye bhaktās tvāṁ paryupāsate ity-ādau śrī-bhagavaty eva dhyānasyākaṣṭārthatvena tad-dhyānino yuktatamatvena coktatvāt | mattaḥ parataraṁ nānyat kiñcit ity-ādau, brahmaṇo hi pratiṣṭhāham ity-ādau ca paratvasya śrī-bhagavad-rūpa eva paryavasānāt, tasyaiva sarvajñatva-sarva-śaktitvābhyāṁ jagaj-janmādi-hetutvāt tatra śrī-bhagavaty eva dhyānam abhidhīyate | tathaiva hi tat padyaṁ paramātma-sandarbhe vivṛtam asti | kasmai yena vibhāṣito'yam atulo jñāna-pradīpaḥ purā ity-ādāv upasaṁhāra-padye'pi satyaṁ paraṁ dhīmahi iti | ata eva spaṣṭam evāsya śrī-bhagavattvaṁ śrī-bhāgavata-vaktṛtvāt | pūrvaṁ ca tene brahma hṛdā ya ādi-kavaye ity uktam | abhyāsenodāharaṇaṁ pūrvaṁ darśitam adarśitaṁ cāneka-vidham eva | apūrvatayā phalena ca darśitaṁ śrī-vyāsa-samādhau anarthopaśamaṁ sākṣāt ity-ādi | praśaṁsā-lakṣaṇenārtha-vādena cābhyāsavad bahu-vidham eva tatrāsti | upapattyā ca—bhayaṁ dvitīyābhiniveśataḥ syāt ity-ādy anekam iti | atra gati-sāmānyena ca idaṁ hi puṁsas tapasaḥ śrutasya vā ity-ādi | tathāha— munir vivakṣur bhagavad-guṇānāṁ sakhāpi te bhāratam āha kṛṣṇaḥ || ity-ādi | spaṣṭam || ||
Итак, по внутренней устремлённости то, что предметом является именно преданность, постигается и шестью родами признаков. Единством зачина и заключения — как: в зачинном стихе «Откуда рождение и прочее этого» и далее — «да созерцаем высшую истину». Здесь, в шри Гитах, в «Те преданные, что, постоянно сопряжённые, почитают тебя» и далее, сказано, что созерцание именно шри Бхагавана нетрудно и что созерцающий его наисопряжённейший; а поскольку в «Нет ничего выше меня» и далее и в «Ведь я основание Брахмана» и далее высшесть завершается именно в облике шри Бхагавана, и поскольку именно он всеведением и всемогуществом есть причина рождения мира и прочего, — там названо созерцание именно шри Бхагавана. Так же тот стих и раскрыт в Параматма-сандарбхе. И в заключительном стихе «Кому и кем возвещён был встарь этот несравненный светильник знания» и далее — «да созерцаем высшую истину». Оттого и ясно, что он — шри Бхагаван: ибо он изрекатель шри Бхагаваты; и прежде сказано: «кто сердцем передал Брахман первому поэту».
Приведение примера повторением показано прежде, и непоказанного — многих родов. Небывалостью и плодом показано в самадхи шри Вьясы: «непосредственное утишение бедствий» и далее. Изъяснением смысла, имеющим облик похвалы, там есть многое — как и повторением. Обоснованием же: «Страх возникает от погружённости во второе» и далее, и многое иное. И общностью хода: «Это ведь у человека подвижничества или слушания» и далее. Так же говорит: «Молчальник, желая возвестить качества Бхагавана, — и друг твой Кришна изрёк Бхарату» и далее. Ясно.
9c4ab067af75 · published Sep 21, 2026, 12:52:07 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Шесть признаков — приём разбора, а не риторика: если зачин, заключение, повторы, плод, доводы и общий ход текста указывают на одно, спор о предмете книги закончен.