एवं भक्तिरूपायास् तच्छक्तेर् जीवेऽभिव्यक्तौ भगवान् एव कारणम् । तत्तदिन्द्रियादिप्रवृत्तौ च स एवेति तस्मिंस् तया जीवस्योपकारकाभासत्वम् एव । तथापि भक्तानुरज्यदात्मत्वे भगवतः स्वकृपाप्राबल्यम् एव कारणम् इति वदन् पूर्वार्थम् एव साधयति— किं वर्णये तव विभो यदुदीरितोऽसुः संस्पन्दते तम् अनु वाङ्मनैन्द्रियाणि । स्पन्दन्ति वै तनुभृताम् अजशर्वयोश् च स्वस्याप्य् अथापि भजताम् असि भावबन्धुः ॥ हे विभो!तव किम् अहं वर्णये? त्वत्कृपालुतायाः कियन्तम् अंशं वर्णयेयम्? इत्य् अर्थः । यतो येन त्वयैव उदीरितः प्रेरितोऽसुः प्राणः संस्पन्दन्ते प्रवर्तते, तम् असुम् अनु च वागादयः स्पन्दन्ति। तत्र हेतुः—वै अन्वयव्यतिरेकाभ्यां श्रोत्रस्य श्रोत्रम् इत्यादिश्रुतिभ्यश् च तत्प्रसिद्धम् इत्य् अर्थः । न केवलं प्राकृतानां तनुभृतां किन्तु अजशर्वयोश् च । अतः स्वस्य ममापि तथैव । एवं यद्यपि न क्वचिद् अपि कस्यापि स्वातन्त्र्यम्, तथापि दारुयन्त्रवत् प्रवर्तितैर् अपि वागादिभिर् भजतां पुंसां भावेन स्वदत्तयैव भक्त्या बन्धुर् असि इति ॥ ॥
evaṁ bhakti-rūpāyās tac-chakter jīve'bhivyaktau bhagavān eva kāraṇam | tat-tad-indriyādi-pravṛttau ca sa eveti tasmiṁs tayā jīvasyopakārakābhāsatvam eva | tathāpi bhaktānurajyad-ātmatve bhagavataḥ sva-kṛpā-prābalyam eva kāraṇam iti vadan pūrvārtham eva sādhayati— kiṁ varṇaye tava vibho yad-udīrito'suḥ saṁspandate tam anu vāṅ-mana-indriyāṇi | spandanti vai tanu-bhṛtām aja-śarvayoś ca svasyāpy athāpi bhajatām asi bhāva-bandhuḥ || he vibho!tava kim ahaṁ varṇaye? tvat-kṛpālutāyāḥ kiyantam aṁśaṁ varṇayeyam? ity arthaḥ | yato yena tvayaiva udīritaḥ prerito'suḥ prāṇaḥ saṁspandante pravartate, tam asum anu ca vāg-ādayaḥ spandanti| tatra hetuḥ—vai anvaya-vyatirekābhyāṁ śrotrasya śrotram ity-ādi-śrutibhyaś ca tatprasiddham ity arthaḥ | na kevalaṁ prākṛtānāṁ tanu-bhṛtāṁ kintu aja-śarvayoś ca | ataḥ svasya mamāpi tathaiva | evaṁ yadyapi na kvacid api kasyāpi svātantryam, tathāpi dāru-yantravat pravartitair api vāg-ādibhir bhajatāṁ puṁsāṁ bhāvena sva-dattayaiva bhaktyā bandhur asi iti || ||
Итак, в явлении его силы, имеющей облик преданности, в живом причина — именно Бхагаван; и в действии тех и этих чувств и прочего — тоже он; так что живой в нём лишь кажется благодетелем. И всё же, говоря, что причиною того, что он становится привязывающимся к преданным, служит именно мощь его собственной милости, он доказывает прежнее: «Что мне описать из твоего, о вездесущий? Кем подвигнуто дыхание — движется; за ним движутся речь, ум и чувства у носящих тело, и у Нерождённого с Шарвою, и у меня самого; и всё же чтущим тебя ты по чувству родич».
О вездесущий! Что мне описать из твоего? Какую часть твоей милостивости опишу я? Вот смысл. Ибо именно тобою подвигнуто, побуждено дыхание, прана, — и оно движется, действует; а вслед за тем дыханием движутся речь и прочие. Причина тому — частица «же»: это известно и согласием с различием, и из шрути «слух слуха» и прочих. И не только у природных существ, носящих тело, но и у Нерождённого с Шарвою; оттого и у меня самого так же. Итак, хотя нигде и ни у кого нет самостоятельности, — всё же, когда люди чтут тебя речью и прочим, приводимым в действие, как деревянное устройство, ты по их чувству, по преданности, тобою же и данной, оказываешься им родичем.
2e7bee2cc44e · published Sep 21, 2026, 12:52:07 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Самостоятельности ни у кого нет — и именно потому отзыв Его назван милостью: чувство, которым Его берут, Им же и вложено.