अथ व्यतिरेकेण कर्मानादरेणाह—तत्र कर्मणः फलप्राप्ताव् अनिश्चयवत्त्वं दुःखरूपत्वं च, भक्तेस् तु तस्याम् आवश्यकत्वं, साधकदशायाम् अपि सुखरूपत्वं चेत्य् आह— कर्मण्य् अस्मिन्न् अनाश्वासे धूमधूम्रात्मनां भवान् । आपाययति गोविन्दपादपद्मासवं मधु ॥ अस्मिन् कर्मणि सत्रेऽनाश्वासेऽविश्वसनीये, वैगुण्यबाहुल्येन कृषिवत् फलनिश्चयाभावात् । अनेन भक्तेर् विश्वसनीयत्वं ध्वनितम् । धूमेन धूम्रौ विरञ्जितौ आत्मानौ शरीरचित्ते येषां, कर्मणि षष्ठी, तान् अस्मान् इत्य् अर्थः । पादपद्मस्य यशोरूपम् आसवं मकरन्दं मधु मधुरम् । अत्र सत्रवत् कर्मान्तरंयशःश्रवणवद् भक्त्यन्तरं चेति ज्ञेयम् । तद् एवं भक्तिविनाभूतानां कर्मादिभिर् अस्माकं दुःखम् एवासीद् इति व्यतिरेकत्वम् अत्र गम्यते । तद् उक्तं—यशःश्रियाम् एव परिश्रमः परः इत्यादि, अतो वै कवयो नित्यम् इत्यादि च । ब्रह्मवैवर्ते च शिवं प्रति श्रीविष्णुवाक्यम्— यदि मां प्राप्तुम् इच्छन्ति प्राप्नुवन्त्य् एव नान्यथा । कलौ कलुषचित्तानां वृथायुःप्रभृतीनि च । भवन्ति वर्णाश्रमिणां न तु मच्छरणार्थिनाम् ॥ इति । ॥
atha vyatirekeṇa karmānādareṇāha—tatra karmaṇaḥ phala-prāptāv aniścayavattvaṁ duḥkha-rūpatvaṁ ca, bhaktes tu tasyām āvaśyakatvaṁ, sādhaka-daśāyām api sukha-rūpatvaṁ cety āha— karmaṇy asminn anāśvāse dhūma-dhūmrātmanāṁ bhavān | āpāyayati govinda-pāda-padmāsavaṁ madhu || asmin karmaṇi satre'nāśvāse'viśvasanīye, vaiguṇya-bāhulyena kṛṣivat phala-niścayābhāvāt | anena bhakter viśvasanīyatvaṁ dhvanitam | dhūmena dhūmrau virañjitau ātmānau śarīra-citte yeṣāṁ, karmaṇi ṣaṣṭhī, tān asmān ity arthaḥ | pāda-padmasya yaśo-rūpam āsavaṁ makarandaṁ madhu madhuram | atra satravat karmāntaraṁyaśaḥ-śravaṇavad bhakty-antaraṁ ceti jñeyam | tad evaṁ bhakti-vinā-bhūtānāṁ karmādibhir asmākaṁ duḥkham evāsīd iti vyatirekatvam atra gamyate | tad uktaṁ—yaśaḥ-śriyām eva pariśramaḥ paraḥ ity-ādi, ato vai kavayo nityam ity-ādi ca | brahma-vaivarte ca śivaṁ prati śrī-viṣṇu-vākyam— yadi māṁ prāptum icchanti prāpnuvanty eva nānyathā | kalau kaluṣa-cittānāṁ vṛthāyuḥ-prabhṛtīni ca | bhavanti varṇāśramiṇāṁ na tu mac-charaṇārthinām || iti | ||
Затем — от противного, пренебрегая деянием; он говорит, что у деяния обретение плода ненадёжно и само оно есть страдание, а у преданности плод непременен и она даже в состоянии достигающего есть счастье: «При этом ненадёжном деянии ты поишь нас, закопчённых дымом, настоем лотосных стоп Говинды, мёдом».
«При этом деянии» — при жертвоприношении; «ненадёжном» — недостойном доверия, ибо изъянов много и уверенности в плоде нет, как в земледелии. Этим подразумевается, что преданность доверия достойна. «Закопчённых дымом» — тех, у кого оба существа, тело и сознание, закопчены, окрашены дымом; «при деянии» стоит в родительном; то есть нас, таких. Настой лотоса стоп — его мёд, имеющий облик славы; «мадху» — сладостный. Здесь надо понимать: подобно жертвоприношению — иное деяние, а подобно слушанию славы — иная преданность.
Итак, здесь постигается от противного: у нас, бывших без преданности, от деяний и прочего было одно страдание. О том сказано: «Великое усилие — лишь ради славы и богатства» и далее, и «Оттого мудрые всегда» и далее. И в Брахма-вайварте речение шри Вишну к Шиве: «Если желают обрести меня — обретают непременно, и не иначе. В Кали у тех, чьё сознание замутнено, жизнь тщетна и прочее — у держащихся варн и ашрамов, но не у ищущих прибежища у меня».
713849d68851 · published Sep 21, 2026, 12:52:07 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Сравнение с земледелием честно: посеяно верно, а урожай зависит не от сеятеля. Преданность названа надёжной по этому же признаку — не по лёгкости, а по тому, что плод её не отнимается.