यत् करोषि यद् अश्नासि यज् जुहोषि ददासि यत् । यत् तपस्यसि कौन्तेय तत् कुरुष्व मदर्पणम् ॥ एवं भक्त्याभासेषु भक्त्याभासापराधेष्व् अपि अजामिलमूषिकादयो दृष्टान्ता गम्याः । सर्वेषु कार्येषु यथा— यस्य स्मृत्या च नामोक्त्या तपोयज्ञक्रियादिषु । नूनं सम्पूर्णतां याति सद्यो वन्दे तम् अच्युतम् ॥ इति । सर्वफलेषु यथा—अकामः सर्वकामो वा मोक्षकाम उदारधीः इत्यादि । तथा, यथा तरोर् मूलनिषेचनेन इत्यादिवाक्येन हरिपरिचर्यायां क्रियमाणायां सर्वेषाम् अन्येषाम् अपि देवादीनाम् उपासना स्वत एव सिध्यतीत्य् अतोऽपि सार्वत्रिकता । यथोक्तं स्कान्दे ब्रह्मनारदसंवादे— अर्चिते देवदेवेश शङ्खचक्रगदाधरे । अर्चिताः सर्वदेवाः स्युर् यतः सर्वगतो हरिः ॥ इति । एवं यो भक्तिं करोति, यद् गवादिकं भगवते दीयते, येन द्वारभूतेन भक्तिः क्रियते, यस्मै श्रीभगवत्प्रीणनार्थं दीयते, यस्माद् गवादिकात् पयआदिकम् आदाय भगवते निवेद्यते, यस्मिन् देशादौ कुले वा कश्चिद् भक्तिम् अनुतिष्ठति, तेषाम् अपि कृतार्थत्वं पुराणेषु दृश्यते इति कारकगतापि । एवं सार्वत्रिकत्वं साधितम् । सदातनत्वम् आह—सर्वदेति । तत्र सर्गादौ यथा—कालेन नष्टा प्रलये वाणीयं वेदसंज्ञिता इत्यादि, सर्गमध्ये बहुत्रैव । चतुर्विधप्रलयेष्व् अपि—तत्रेमं क उपासीरन् क उ स्विद् अनुशेरते इति विदुरप्रश्ने । सर्वेषु युगेषु— कृते यद् ध्यायतो विष्णुं त्रेतायां यजतो मखैः । द्वापरे परिचर्यायां कलौ तद् धरिकीर्तनात् ॥ इति । किं बहुना?— सा हानिस् तन् महच् छिद्रं स मोहः स च विभ्रमः । यन्मुहूर्तं क्षणं वापि वासुदेवो न चिन्त्यते ॥ इति वैष्णवे । सर्वावस्थास्व् अपि—गर्भे श्रीनारदकारितश्रवणे प्रह्लादे प्रसिद्धम् । बाल्ये श्रीध्रुवादिषु । यौवने श्रीमदम्बरीषादिषु । वार्धक्ये धृतराष्ट्रादिषु । मरणेऽजामिलादिषु । स्वर्गितायां श्रीचित्रकेत्वादिषु । नारकितायाम् अपि— यथा यथा हरेर् नाम कीर्तयन्ति स्म नारकाः । तथा तथा हरौ भक्तिम् उद्वहन्तो दिवं ययुः ॥ इति श्रीनृसिंहपुराणात् । अत एवोक्तं दुर्वाससा—मुच्येत यन्नाम्न्य् उदिते नारकोऽपि इति । यथा— एतन् निर्विद्यमानानाम् इच्छताम् अकुतोभयम् । योगिनां नृप निर्णीतं हरेर् नामानुकीर्तनम् ॥ इत्य् अत्रापि । अथ तत्र तत्र व्यतिरेकोदाहरणानि च कियन्ति दर्श्यन्ते— किं वेदैः किम् उ शास्त्रैर् वा किं वा तीर्थनिषेवणैः । विष्णुभक्तिविहीनानां किं तपोभिः किम् अध्वरैः ॥ इति ।
yat karoṣi yad aśnāsi yaj juhoṣi dadāsi yat | yat tapasyasi kaunteya tat kuruṣva mad-arpaṇam || evaṁ bhakty-ābhāseṣu bhakty-ābhāsāparādheṣv api ajāmila-mūṣikādayo dṛṣṭāntā gamyāḥ | sarveṣu kāryeṣu yathā— yasya smṛtyā ca nāmoktyā tapo-yajña-kriyādiṣu | nūnaṁ sampūrṇatāṁ yāti sadyo vande tam acyutam || iti | sarva-phaleṣu yathā—akāmaḥ sarva-kāmo vā mokṣa-kāma udāra-dhīḥ ity-ādi | tathā, yathā taror mūla-niṣecanena ity-ādi-vākyena hari-paricaryāyāṁ kriyamāṇāyāṁ sarveṣām anyeṣām api devādīnām upāsanā svata eva sidhyatīty ato'pi sārvatrikatā | yathoktaṁ skānde brahma-nārada-saṁvāde— arcite deva-deveśa śaṅkha-cakra-gadādhare | arcitāḥ sarva-devāḥ syur yataḥ sarva-gato hariḥ || iti | evaṁ yo bhaktiṁ karoti, yad gavādikaṁ bhagavate dīyate, yena dvāra-bhūtena bhaktiḥ kriyate, yasmai śrī-bhagavat-prīṇanārthaṁ dīyate, yasmād gavādikāt paya-ādikam ādāya bhagavate nivedyate, yasmin deśādau kule vā kaścid bhaktim anutiṣṭhati, teṣām api kṛtārthatvaṁ purāṇeṣu dṛśyate iti kāraka-gatāpi | evaṁ sārvatrikatvaṁ sādhitam | sadātanatvam āha—sarvadeti | tatra sargādau yathā—kālena naṣṭā pralaye vāṇīyaṁ veda-saṁjñitā ity-ādi, sarga-madhye bahutraiva | caturvidha-pralayeṣv api—tatremaṁ ka upāsīran ka u svid anuśerate iti vidura-praśne | sarveṣu yugeṣu— kṛte yad dhyāyato viṣṇuṁ tretāyāṁ yajato makhaiḥ | dvāpare paricaryāyāṁ kalau tad dhari-kīrtanāt || iti | kiṁ bahunā?— sā hānis tan mahac chidraṁ sa mohaḥ sa ca vibhramaḥ | yan-muhūrtaṁ kṣaṇaṁ vāpi vāsudevo na cintyate || iti vaiṣṇave | sarvāvasthāsv api—garbhe śrī-nārada-kārita-śravaṇe prahlāde prasiddham | bālye śrī-dhruvādiṣu | yauvane śrīmad-ambarīṣādiṣu | vārdhakye dhṛtarāṣṭrādiṣu | maraṇe'jāmilādiṣu | svargitāyāṁ śrī-citraketv-ādiṣu | nārakitāyām api— yathā yathā harer nāma kīrtayanti sma nārakāḥ | tathā tathā harau bhaktim udvahanto divaṁ yayuḥ || iti śrī-nṛsiṁha-purāṇāt | ata evoktaṁ durvāsasā—mucyeta yan-nāmny udite nārako'pi iti | yathā— etan nirvidyamānānām icchatām akuto-bhayam | yogināṁ nṛpa nirṇītaṁ harer nāmānukīrtanam || ity atrāpi | atha tatra tatra vyatirekodāharaṇāni ca kiyanti darśyante— kiṁ vedaiḥ kim u śāstrair vā kiṁ vā tīrtha-niṣevaṇaiḥ | viṣṇu-bhakti-vihīnānāṁ kiṁ tapobhiḥ kim adhvaraiḥ || iti |
«Что делаешь, что вкушаешь, что возливаешь, что даёшь, чем подвизаешься, о Каунтея, — то соверши как посвящение мне». Так же и в подобиях преданности, и даже в оскорблениях подобия преданности, примерами служат Аджамила, мышь и прочие.
Во всех следствиях — как: «Чьим памятованием и произнесением имени подвижничество, жертва, обряды и прочее непременно достигают полноты, — того Ачьюту тотчас чту». Во всех плодах — как: «Безжеланный, или полный всех желаний, или желающий освобождения, широкий разумом» и далее. И по речению «Как поливанием корня дерева» и далее: когда совершается служение Хари, почитание всех иных богов и прочих достигается само собою, — оттого и здесь повсюдность. Как сказано в Сканде, в беседе Брахмы и Нарады: «Когда почтён владыка владык богов, держащий раковину, диск и палицу, да будут почтены все боги, ибо Хари сущий везде».
И так же: кто совершает преданность; что — корова и прочее — даётся Бхагавану; кто, став дверью, через кого совершается преданность; кому даётся ради удовлетворения шри Бхагавана; от кого — от коровы и прочего — взяв молоко и прочее, подносят Бхагавану; в каком месте и прочем или в каком роду кто-нибудь совершает преданность, — у всех них в пуранах видна исполненность; так она идёт и по всем падежам. Так доказана повсюдность.
Всегдашность он называет словом «всегда». В начале творения — как: «Утраченная временем при растворении, эта речь, именуемая Ведою» и далее; посреди творения — во многих местах. И в растворениях всех четырёх родов — в вопросе Видуры: «Кто там его почитает, кто же возлежит вместе с ним?» Во всех веках: «Что в Крите — созерцающему Вишну, в Трете — жертвующему жертвами, в Двапаре — в служении, то в Кали — воспеванием Хари». Что много говорить: «То убыток, то великая прореха, то помрачение, то смятение, когда хоть мухурту, хоть мгновение не помышляется Васудева» — так в Вайшнаве.
Во всех состояниях: во чреве — известно у Прахлады, слушавшего шри Нараду; в детстве — у шри Дхрувы и прочих; в юности — у шримад Амбариши и прочих; в старости — у Дхритараштры и прочих; в смерти — у Аджамилы и прочих; в райском состоянии — у шри Читракету и прочих; и в адском состоянии — из шри Нрисимха-пураны: «По мере того как обитатели ада воспевали имя Хари, они, вознося преданность Хари, ушли на небо». Оттого и сказано Дурвасою: «Освободился бы, при произнесении чьего имени, даже адский». И здесь же: «Это определено, о царь, для отвращающихся, для желающих, для йогинов — воспевание имени Хари, ниоткуда не знающее страха».
Затем кое-где показываются и примеры от противного: «Что в Ведах, что в шастрах, что в посещении святынь, что в подвижничествах, что в жертвах — тем, кто лишён преданности Вишну?»
98098f4de5b8 · published Sep 21, 2026, 12:52:07 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Список состояний не оставляет лазейки: чрево, детство, старость, смертный час, рай и даже ад. Довод строится не на достоинстве положения, а на том, что имя действует в любом.