यान्य् अन्यानि सर्वाणि तत्र पुरुषार्थसाधनान्य् उच्यन्ते, तान्य् अपि तथैव भक्तिमूलान्य् एव । यथा— स्वर्गापवर्गयोः पुंसां रसायां भुवि सम्पदाम् । सर्वासाम् अपि सिद्धीनां मूलं त्वच्चरणार्चनम् ॥ मन्त्रतस् तन्त्रतश् छिद्रम् इत्यादिन्यायेन, मुखबाहूरुपादेभ्यः इत्याद्युक्तनित्यत्वेन च सर्वथा तद्बहिर्मुखानां तु तत्तदलाभ एव स्याद् इत्य् अर्थः । यथा स्कान्दे— विष्णुभक्तिविहीनानां श्रौताः स्मार्ताश् च याः क्रियाः । कायक्लेशः फलं तासां स्वैरिणीव्यभिचारवत् ॥ इति । तद् उक्तं श्रीयुधिष्ठिरेण— त्वत्पादुके अविरतं परि ये चरन्ति ध्यायन्त्य् अभद्रनशने शुचयो गृणन्ति । विन्दन्ति ते कमलनाभ भवापवर्गम् आशासते यदि त आशिष ईश नान्ये ॥ इति । अत उक्तं बृहन्नारदीये — यथा समस्तलोकानां जीवनं सलिलं स्मृतम् । तथा समस्तसिद्धीनां जीवनं भक्तिर् इष्यते ॥ इति । ॥
yāny anyāni sarvāṇi tatra puruṣārtha-sādhanāny ucyante, tāny api tathaiva bhakti-mūlāny eva | yathā— svargāpavargayoḥ puṁsāṁ rasāyāṁ bhuvi sampadām | sarvāsām api siddhīnāṁ mūlaṁ tvac-caraṇārcanam || mantratas tantrataś chidram ity-ādi-nyāyena, mukha-bāhūru-pādebhyaḥ ity-ādy-ukta-nityatvena ca sarvathā tad-bahirmukhānāṁ tu tat-tad-alābha eva syād ity arthaḥ | yathā skānde— viṣṇu-bhakti-vihīnānāṁ śrautāḥ smārtāś ca yāḥ kriyāḥ | kāya-kleśaḥ phalaṁ tāsāṁ svairiṇī-vyabhicāravat || iti | tad uktaṁ śrī-yudhiṣṭhireṇa— tvat-pāduke avirataṁ pari ye caranti dhyāyanty abhadra-naśane śucayo gṛṇanti | vindanti te kamala-nābha bhavāpavargam āśāsate yadi ta āśiṣa īśa nānye || iti | ata uktaṁ bṛhan-nāradīye — yathā samasta-lokānāṁ jīvanaṁ salilaṁ smṛtam | tathā samasta-siddhīnāṁ jīvanaṁ bhaktir iṣyate || iti | ||
И все иные средства, что называются там средствами цели человека, — и они точно так же имеют корнем именно преданность. Как: «Корень рая и избавления, богатств людей в преисподней и на земле, всех совершенств — почитание твоих стоп». А по правилу «Изъян бывает и в мантре, и в обряде» и прочему, и по вечности, высказанной в «из уст, рук, бёдер и стоп» и далее, — тем, кто всячески отвратился от него, не достаётся ни того, ни этого. Вот смысл.
Как в Сканде: «У лишённых преданности Вишну все действия, по шрути и по смрити, плодом имеют утомление тела — как прелюбодеяние распутницы». О том сказано шри Юдхиштхирою: «Кто непрестанно обходит кругом твои сандалии, созерцает их, губящие неблагое, чистый, воспевает, — те обретают избавление от бытия, о имеющий лотос на пупе; а если желают благословений, то, о Владыка, не иного». Оттого и сказано в большой Нарадии: «Как жизнью всех миров помнится вода, так жизнью всех совершенств признаётся преданность».
67f34ac414d7 · published Sep 21, 2026, 12:52:07 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Сравнение с водой точнее, чем с наградой: вода не прибавляется к жизни извне — без неё просто нечему жить.