अथ दास्यम् । तच् च श्रीविष्णोर् दासंमन्यत्वम् । जन्मान्तरसहस्रेषु यस्य स्यान् मतिर् ईदृशी । दासोऽहं वासुदेवस्य सर्वान् लोकान् समुद्धरेत् ॥ इत्य् उक्तलक्षणम् । अस्तु तावत् तद्भजनप्रयासः केवलतादृशत्वाभिमानेनापि सिद्धिर् भवतीत्य् अभिप्रेत्यैवोत्तरत्र निर्देशश् च तस्य । यथोक्तं जन्मान्तरैत्य् एतत्पद्यस्यैवान्ते किं पुनस् तद्गतप्राणाः पुरुषाः संयतेन्द्रियाः इति । श्रीप्रह्लादस्तुतौ तत् तेऽर्हत्तम इत्यादिपद्ये तु नमस्तुतिसर्वकर्मार्पणपरिचर्याचरणस्मृतिकथाश्रवणात्मकं दास्यं टीकायां सम्मतम् । श्रीमदुद्धववाक्ये च— त्वयोपभुक्तस्रग्गन्धवासोऽलङ्कारचर्चिताः । उच्छिष्टभोजिनो दासास् तव मायां जयेम हि ॥ इति । तत्र तत्र च कार्यद्वारैव निर्दिष्टम् । उदाहरणं तु— स वै मनः कृष्णपदारविन्दयोः इत्यादौ, कामं च दास्ये न तु कामकाम्यया इति । चकारः पूर्वेणान्वयः । कामं सङ्कल्पं च दास्ये निमित्ते एव । चकाराद् दासोऽहं तस्य दास्यम् एतत् करोमीत्य् एवं सङ्कल्पितवान् इत्य् अर्थः, न तु कामकाम्यया स्वर्गादिभोगेच्छया तं चकारेति वासनान्तरव्यवच्छेदः ॥ ॥
atha dāsyam | tac ca śrī-viṣṇor dāsaṁ-manyatvam | janmāntara-sahasreṣu yasya syān matir īdṛśī | dāso'haṁ vāsudevasya sarvān lokān samuddharet || ity ukta-lakṣaṇam | astu tāvat tad-bhajana-prayāsaḥ kevala-tādṛśatvābhimānenāpi siddhir bhavatīty abhipretyaivottaratra nirdeśaś ca tasya | yathoktaṁ janmāntara-ity etat-padyasyaivānte kiṁ punas tad-gata-prāṇāḥ puruṣāḥ saṁyatendriyāḥ iti | śrī-prahlāda-stutau tat te'rhattama ity-ādi-padye tu nama-stuti-sarva-karmārpaṇa-paricaryā-caraṇa-smṛti-kathā-śravaṇātmakaṁ dāsyaṁ ṭīkāyāṁ sammatam | śrīmad-uddhava-vākye ca— tvayopabhukta-srag-gandha-vāso'laṅkāra-carcitāḥ | ucchiṣṭa-bhojino dāsās tava māyāṁ jayema hi || iti | tatra tatra ca kārya-dvāraiva nirdiṣṭam | udāharaṇaṁ tu— sa vai manaḥ kṛṣṇa-padāravindayoḥ ity-ādau, kāmaṁ ca dāsye na tu kāma-kāmyayā iti | ca-kāraḥ pūrveṇānvayaḥ | kāmaṁ saṅkalpaṁ ca dāsye nimitte eva | ca-kārād dāso'haṁ tasya dāsyam etat karomīty evaṁ saṅkalpitavān ity arthaḥ, na tu kāma-kāmyayā svargādi-bhogecchayā taṁ cakāreti vāsanāntara-vyavacchedaḥ || ||
Затем рабство. Оно есть мнение о себе как о рабе шри Вишну, признак которого сказан так: «Кто в тысячах иных рождений имел бы такую мысль: „я раб Васудевы“, — тот извлёк бы все миры». Пусть сперва будет усилие почитания Его, — но и одним таким мнением достижение бывает; имея это в виду, о нём и указано далее. Как сказано в конце того же стиха «в тысячах иных рождений»: «Что уж говорить о людях, чьи жизни ушли к Нему и чьи чувства обузданы». А в хвале шри Прахлады, в стихе «Потому тебе, достойнейший» и далее, тика одобряет рабство, суть которого — поклон, хвала, поднесение всех деяний, прислуживание, памятование стоп и слушание сказаний. И в речении шримад Уддхавы: «Умащённые вкушёнными тобою гирляндою, благовониями, одеждою и украшениями, вкушающие остатки рабы твои, — да победим мы майю». Там и там это указано через следствие. А пример — «Он воистину ум на стопах-лотосах Кришны» и далее: «намерение — в рабстве, а не из желания желаемого». Частица «же» связывает с предыдущим. «Намерение» — замысел, и именно в побуждении к рабству. Частицею «же» сказано: он замыслил так — «я раб, творю это его рабство»; таков смысл, а не сотворил его из желания желаемого, из желания вкусить небо и прочее; так отсечена иная склонность.
e0918512cefb · published Sep 21, 2026, 12:52:07 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Рабство здесь — не положение, а замысел: важно не то, что он делает, а то, кем себя при этом считает.