Ṣaṭ-sandarbha
Sandarbha Five — Bhakti: How He Is Reached5.84Jīva Gosvāmī
680 / 1405
Linux
Turn pages
Ṣaṭ-sandarbha · 5.84
॥
Devanāgarī

पृथक् पृथक् ज्ञानादिफलेऽपि साध्ये नास्तीत्य् आह— यत् कर्मभिर् यत् तपसा ज्ञानवैराग्यतश् च यत् । योगेन दामधर्मेण श्रेयोभिर् इतरैर् अपि ॥ सर्वं मद्भक्तियोगेन मद्भक्तो लभतेऽञ्जसा । स्वर्गापवर्गं मद्धाम कथञ्चिद् यदि वाञ्छति ॥ इतरैस् तीर्थयात्राव्रतादिभिर् अपि यद् भाव्यं, तत् सर्वं मद्भक्तियोगेन मद्भक्तो लभते । तत्राप्य् अञ्जसा अनायासेनैव । किं तत् सर्वम्? तद् आह—स्वर्गापवर्गम् इति । स्वर्गः प्रापञ्चिकसुखं, सत्त्वशुद्ध्यादिक्रमेण अपवर्गो मोक्षसुखं च । तदतिक्रमिसुखं च भवतीत्य् आह—मद्धाम वैकुण्ठं चेति । कथञ्चिद् भक्त्युपकरणत्वेनैव यदि वाञ्छति कश्चित्, तत्र श्रीचित्रकेत्वादिवत् स्वर्गवाञ्छा । तस्य भक्त्युपकरणत्वं चोक्तं—स लक्षं वर्षलक्षाणा अव्याहतबलेन्द्रियः , रेमे विद्याधरस्त्रीभिर् गापयन् हरिम् ईश्वरम् इति । श्रीशुकादिवदपवर्गवाञ्छा । तत्प्रार्थनयाश्रीकृष्णेन दूरीकृतायां मायायां मातृगर्भाद् बहिर्बभूव इति ब्रह्मवैवर्तीयकथा । तत्र च भक्त्युपकरणत्वं ब्रह्मभूतः प्रसन्नात्मा इत्यादिश्रीगीतावचनात् । तथा प्राप्तभगवत्पार्षदपदतदीयवृन्दविशेषवद् वैकुण्ठेच्छा । ते हि प्रेम्णा साक्षात् श्रीभगवच्चरणारविन्दसेवेच्छयैव तत्प्रार्थ्यं प्राप्तवन्तः, यच् च व्रजन्त्य् अनिमिषामृषभानुवृत्त्या इत्यादिवत् ॥ ॥

Transliteration (IAST)

pṛthak pṛthak jñānādi-phale'pi sādhye nāstīty āha— yat karmabhir yat tapasā jñāna-vairāgyataś ca yat | yogena dāma-dharmeṇa śreyobhir itarair api || sarvaṁ mad-bhakti-yogena mad-bhakto labhate'ñjasā | svargāpavargaṁ mad-dhāma kathañcid yadi vāñchati || itarais tīrtha-yātrā-vratādibhir api yad bhāvyaṁ, tat sarvaṁ mad-bhakti-yogena mad-bhakto labhate | tatrāpy añjasā anāyāsenaiva | kiṁ tat sarvam? tad āha—svargāpavargam iti | svargaḥ prāpañcika-sukhaṁ, sattva-śuddhy-ādi-krameṇa apavargo mokṣa-sukhaṁ ca | tad-atikrami-sukhaṁ ca bhavatīty āha—mad-dhāma vaikuṇṭhaṁ ceti | kathañcid bhakty-upakaraṇatvenaiva yadi vāñchati kaścit, tatra śrī-citraketv-ādivat svarga-vāñchā | tasya bhakty-upakaraṇatvaṁ coktaṁ—sa lakṣaṁ varṣa-lakṣāṇā avyāhata-balendriyaḥ , reme vidyādhara-strībhir gāpayan harim īśvaram iti | śrī-śukādivadapavarga-vāñchā | tat-prārthanayāśrī-kṛṣṇena dūrīkṛtāyāṁ māyāyāṁ mātṛ-garbhād bahirbabhūva iti brahma-vaivartīya-kathā | tatra ca bhakty-upakaraṇatvaṁ brahma-bhūtaḥ prasannātmā ity-ādi-śrī-gītā-vacanāt | tathā prāpta-bhagavat-pārṣada-pada-tadīya-vṛnda-viśeṣavad vaikuṇṭhecchā | te hi premṇā sākṣāt śrī-bhagavac-caraṇāravinda-sevecchayaiva tat-prārthyaṁ prāptavantaḥ, yac ca vrajanty animiṣāmṛṣabhānu-vṛttyā ity-ādivat || ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
पृथक्pṛthak«По отдельности,
पृथक्pṛthakпо отдельности» —
ज्ञानादिjñānādiзнания и прочего
फलेऽपिphale'piпри плоде также
साध्येsādhyeдостижимом
नास्तीत्य्nāstītyнет — так
आहāhaговорит:
यत्yat«что
कर्मभिर्karmabhirдеяниями,
यत्yatчто
तपसाtapasāподвижничеством,
ज्ञानjñānaзнанием
वैराग्यतश्vairāgyataśи бесстрастием
चcaже
यत्yatчто,
योगेनyogenaйогою,
दामdāmaобузданием,
धर्मेणdharmeṇaзаконом,
श्रेयोभिर्śreyobhirблагами
इतरैर्itarairиными
अपिapiтакже, —
सर्वंsarvaṁвсё
मद्madмоей
भक्तिbhaktiпреданности
योगेनyogenaсопряжением
मद्madмой
भक्तोbhaktoпреданный
लभतेऽञ्जसाlabhate'ñjasāобретает легко:
स्वर्गापवर्गंsvargāpavargaṁрай, избавление,
मद्madмою
धामdhāmaобитель, —
कथञ्चिद्kathañcidкак-нибудь
यदिyadiесли
वाञ्छतिvāñchatiжелает».
इतरैस्itarais«Иными» —
तीर्थtīrthaк святым местам
यात्राyātrāхождением,
व्रतादिभिर्vratādibhirобетами и прочим
अपिapiтакже
यद्yadчто
भाव्यंbhāvyaṁдостижимо, —
तत्tatто
सर्वंsarvaṁвсё
मद्madмоей
भक्तिbhaktiпреданности
योगेनyogenaсопряжением
मद्madмой
भक्तोbhaktoпреданный
लभतेlabhateобретает.
तत्राप्य्tatrāpyТам также
अञ्जसाañjasā«легко» —
अनायासेनैवanāyāsenaivaбез усилия именно.
किंkiṁЧто
तत्tatто
सर्वम्sarvamвсё?
तद्tadТо
आहāhaговорит:
स्वर्गापवर्गम्svargāpavargam«рай, избавление» —
इतिitiтак.
स्वर्गःsvargaḥРай —
प्रापञ्चिकprāpañcikaмирское
सुखंsukhaṁсчастье;
सत्त्वsattvaбытия
शुद्ध्य्śuddhyочищения
आदिādiи прочего
क्रमेणkrameṇaпорядком
अपवर्गोapavargoизбавление —
मोक्षmokṣaосвобождения
सुखंsukhaṁсчастье
चcaи.
तद्tadТо
अतिक्रमिatikramiпревосходящее
सुखंsukhaṁсчастье
चcaже
भवतीत्य्bhavatītyбывает — так
आहāhaговорит:
मद्mad«мою
धामdhāmaобитель» —
वैकुण्ठंvaikuṇṭhaṁВайкунтху
चेतिcetiи — так.
कथञ्चिद्kathañcid«Как-нибудь» —
भक्त्य्bhaktyпреданности
उपकरणत्वेनैवupakaraṇatvenaivaвспоможением именно,
यदिyadiесли
वाञ्छतिvāñchatiжелает
कश्चित्kaścitкто-нибудь.
तत्रtatraТам
श्रीśrīшри
चित्रकेत्व्citraketvЧитракету
आदिवत्ādivatи прочим подобно —
स्वर्गsvargaрая
वाञ्छाvāñchāжелание.
तस्यtasyaЕго
भक्त्य्bhaktyпреданности
उपकरणत्वंupakaraṇatvaṁвспоможением бытие
चोक्तंcoktaṁи сказано:
सsa«он
लक्षंlakṣaṁсто тысяч
वर्षvarṣaлет
लक्षाणाlakṣāṇāсотен тысяч,
अव्याहतavyāhataнеослабные
बलेन्द्रियःbalendriyaḥсилу и чувства имеющий,
रेमेremeнаслаждался
विद्याधरvidyādharaвидьядхаров
स्त्रीभिर्strībhirс жёнами,
गापयन्gāpayanпобуждая петь
हरिम्harimо Хари,
ईश्वरम्īśvaramВладыке»
इतिitiтак.
श्रीśrīШри
शुकादिवद्śukādivadШуке и прочим подобно —
अपवर्गapavargaизбавления
वाञ्छाvāñchāжелание.
तत्tatЕго
प्रार्थनयाprārthanayāмолением
श्रीśrīшри
कृष्णेनkṛṣṇenaКришною
दूरीकृतायांdūrīkṛtāyāṁудалённой при
मायायांmāyāyāṁмайе
मातृmātṛматери
गर्भाद्garbhādиз чрева
बहिर्bahirнаружу
बभूवbabhūvaвышел —
इतिitiтак —
ब्रह्मbrahmaБрахма-
वैवर्तीयvaivartīyaвайварты
कथाkathāсказание.
तत्रtatraТам
चcaже
भक्त्य्bhaktyпреданности
उपकरणत्वंupakaraṇatvaṁвспоможением бытие —
ब्रह्मbrahma«Брахманом
भूतःbhūtaḥставший,
प्रसन्नात्माprasannātmāпросветлённый духом»
इत्य्ityтак
आदिādiи прочего
श्रीśrīшри
गीताgītāГиты
वचनात्vacanātречением.
तथाtathāТак же
प्राप्तprāptaобретших
भगवत्bhagavatБхагавана
पार्षदpārṣadaспутника
पदpadaположение,
तदीयtadīyaего
वृन्दvṛndaсонма
विशेषवद्viśeṣavadособым подобно, —
वैकुण्ठेच्छाvaikuṇṭhecchāВайкунтхи желание.
तेteОни
हिhiведь
प्रेम्णाpremṇāлюбовью,
साक्षात्sākṣātнепосредственно
श्रीśrīшри
भगवच्bhagavacБхагавана
चरणारविन्दcaraṇāravindaлотосным стопам
सेवेच्छयैवsevecchayaivaслужения желанием именно,
तत्tatто
प्रार्थ्यंprārthyaṁвымаливаемое
प्राप्तवन्तःprāptavantaḥобрели, —
यच्yac«что
चcaже
व्रजन्त्य्vrajantyидут
अनिमिषाम्animiṣāmнемигающих
ऋषभानुṛṣabhānuза быком их
वृत्त्याvṛttyāследуя»
इत्य्ityтак
आदिवत्ādivatи прочему подобно.
Translation

А что при плоде знания и прочего, достигаемом по отдельности, нет ничего такого, он говорит: «Что деяниями, что подвижничеством, что знанием и бесстрастием, что йогою, обузданием, законом и иными благами, — всё это мой преданный легко обретает сопряжением с преданностью мне: рай, избавление, мою обитель, — если чего-нибудь из этого как-нибудь пожелает».

«Иными» — то, что достижимо хождением по святым местам, обетами и прочим; всё это мой преданный обретает сопряжением с преданностью мне. И притом «легко» — без всякого усилия. Что же это — всё? О том он говорит: «рай, избавление». Рай — мирское счастье; избавление — счастье освобождения, приходящее порядком очищения бытия и прочего. А бывает и счастье, превосходящее то, — о нём он говорит: «мою обитель», то есть Вайкунтху.

«Как-нибудь» — если кто-нибудь пожелает этого именно как вспоможения преданности. Таково, как у шри Читракету и подобных, желание рая; и о том, что оно было ему вспоможением преданности, сказано: «Сто тысяч раз по сто тысяч лет он, с неослабными силою и чувствами, наслаждался с жёнами видьядхаров, побуждая их петь о Хари, Владыке». Таково, как у шри Шуки и подобных, желание избавления: по его молению шри Кришна удалил майю, и он вышел из материнского чрева — так гласит сказание Брахма-вайварты; а что и это было вспоможением преданности, видно из речения шри Гиты «Ставший Брахманом, просветлённый духом» и далее. И таково, как у тех особых, что обрели положение спутников Бхагавана и вошли в его сонм, желание Вайкунтхи: они ведь обрели вымаливаемое любовью, одним лишь желанием служить лотосным стопам шри Бхагавана, — как в «что идут они за быком немигающих, следуя ему» и подобном.

Version

a619f8467929 · published Sep 21, 2026, 12:52:07 AM UTC

Available inRU

Page between verses with