अत एव तत्तन्मार्गसिद्धमुनीनाम् अप्य् अनादरः— अह्न्य् आपृतार्तकरणा निशि निःशयाना नानामनोरथधिया क्षणभग्ननिद्राः । दैवाहतार्थरचना मुनयोऽपि देव युष्मत्प्रसङ्गविमुखा इह संसरन्ति ॥ अह्न्यापृतार्तैत्यादि । स्वभावात् युष्मद्भजनविमुखाः संसारिणो भवन्ति । किं बहुना, तत्तन्मार्गसिद्धा मुनयोऽपियुष्मत्प्रसङ्गविमुखाश् चेद् इह जगति तद्वद् एव संसरन्ति । अथवा, मुनयोऽपि त्वद्विमुखाश् चेत् तर्हि संसरन्त्य् एव । कथम्भूताः सन्तः संसरन्ति? तत्राह—अह्न्य् आपृतेत्यादि, आरुह्य कृच्छ्रेण परं पदम् इत्यादेः । अत उक्तं श्रीधर्मेण— धर्मं तु साक्षाद् भगवत्प्रणीतं न वै विदुर् ऋषयो नापि देवाः । न सिद्धमुख्या असुरा मनुष्याः कुतो नु विद्याधरचारणादयः ॥ स्वयम्भूर् नारदः शम्भुः कुमारः कपिलो मनुः । प्रह्लादो जनको भीष्मो बलिर् वैयासकिर् वयम् ॥ द्वादशैते विजानीमो धर्मं भागवतं भटाः । गुह्यं विशुद्धं दुर्बोधं यं ज्ञात्वामृतम् अश्नुते ॥ एतावान् एव लोकेऽस्मिन् पुंसां धर्मः परः स्मृतः । भक्तियोगो भगवति तन्नामग्रहणादिभिः ॥ एते धर्मप्रवर्तका विजानीम एव, न तु स्वस्मृत्यादिषु प्रायेणोपदिशाम इत्य् अर्थः । यतो गुह्यम् अप्रकाश्यं दुर्बोधम् अन्यैस् तथा ग्रहीतुम् अशक्यं च । गुह्यत्वे हेतुः—यं ज्ञात्वा इति । अमृतं परमं फलम्— ब्रह्मानन्दो भवेद् एष चेत् परार्द्धगुणीकृतः । नैति भक्तिसुखाम्भोधेः परमाणुतुलाम् अपि ॥ इत्यादौ सूचितं परमत्वम् । विक्रीडितं व्रजवधूभिर् इदं च विष्णोः इत्यादौ, भक्तिं पराम् इत्यादिनोक्तम् । कृष्णाधरामृतास्वादसिद्धिर् अत्र इत्यादौ किञ्चिद् विशदितम् अश्नुते । अत एव वक्ष्यते—प्रायेण वेद तद् इदं न महाजनोऽयम् इत्यादि । अत्रमहाजनो द्वादशभ्यस् तदनुगृहीतसम्प्रदायिभ्यश् चान्यो महागुणयुक्तोऽपीत्य् अर्थः । तस्मात् साधूक्तम्—अह्न्य् आपृतार्तैत्यादि ॥ ॥
ata eva tat-tan-mārga-siddha-munīnām apy anādaraḥ— ahny āpṛtārta-karaṇā niśi niḥśayānā nānā-manoratha-dhiyā kṣaṇa-bhagna-nidrāḥ | daivāhatārtha-racanā munayo'pi deva yuṣmat-prasaṅga-vimukhā iha saṁsaranti || ahnyāpṛtārta-ity-ādi | svabhāvāt yuṣmad-bhajana-vimukhāḥ saṁsāriṇo bhavanti | kiṁ bahunā, tat-tan-mārga-siddhā munayo'piyuṣmat-prasaṅga-vimukhāś ced iha jagati tadvad eva saṁsaranti | athavā, munayo'pi tvad-vimukhāś cet tarhi saṁsaranty eva | katham-bhūtāḥ santaḥ saṁsaranti? tatrāha—ahny āpṛtety-ādi, āruhya kṛcchreṇa paraṁ padam ity-ādeḥ | ata uktaṁ śrī-dharmeṇa— dharmaṁ tu sākṣād bhagavat-praṇītaṁ na vai vidur ṛṣayo nāpi devāḥ | na siddha-mukhyā asurā manuṣyāḥ kuto nu vidyādhara-cāraṇādayaḥ || svayambhūr nāradaḥ śambhuḥ kumāraḥ kapilo manuḥ | prahlādo janako bhīṣmo balir vaiyāsakir vayam || dvādaśaite vijānīmo dharmaṁ bhāgavataṁ bhaṭāḥ | guhyaṁ viśuddhaṁ durbodhaṁ yaṁ jñātvāmṛtam aśnute || etāvān eva loke'smin puṁsāṁ dharmaḥ paraḥ smṛtaḥ | bhakti-yogo bhagavati tan-nāma-grahaṇādibhiḥ || ete dharma-pravartakā vijānīma eva, na tu sva-smṛty-ādiṣu prāyeṇopadiśāma ity arthaḥ | yato guhyam aprakāśyaṁ durbodham anyais tathā grahītum aśakyaṁ ca | guhyatve hetuḥ—yaṁ jñātvā iti | amṛtaṁ paramaṁ phalam— brahmānando bhaved eṣa cet parārddha-guṇīkṛtaḥ | naiti bhakti-sukhāmbhodheḥ paramāṇu-tulām api || ity-ādau sūcitaṁ paramatvam | vikrīḍitaṁ vraja-vadhūbhir idaṁ ca viṣṇoḥ ity-ādau, bhaktiṁ parām ity-ādinoktam | kṛṣṇādharāmṛtāsvāda-siddhir atra ity-ādau kiñcid viśaditam aśnute | ata eva vakṣyate—prāyeṇa veda tad idaṁ na mahājano'yam ity-ādi | atramahājano dvādaśabhyas tad-anugṛhīta-sampradāyibhyaś cānyo mahāguṇa-yukto'pīty arthaḥ | tasmāt sādhūktam—ahny āpṛtārta-ity-ādi || ||
Оттого — небрежение даже к молчальникам, ставшим совершенными тем или иным путём: «Днём занятые, измученные чувствами, ночью не спящие, чей сон мгновенно разбивает разум с его разными мечтаниями, чьи замыслы разбиты судьбою, — даже молчальники, о бог, отвратившиеся от общения с вами, вращаются здесь». То есть: по самой природе отвратившиеся от почитания вас оказываются вращающимися в самсаре. Что много говорить: даже молчальники, совершенные тем или иным путём, если отвратились от общения с вами, — так же вращаются здесь, в мире. Или же: даже молчальники, если отвратились от тебя, — вращаются непременно. А каковы они при этом? На то он говорит: «днём занятые» и далее — и «взойдя с трудом на высшее место» и прочее.
Оттого сказано шри Дхармою: «Закона, установленного непосредственно Бхагаваном, не ведают ни риши, ни боги, ни главные из совершенных, ни асуры, ни люди — что уж говорить о видьядхарах, чаранах и прочих. Самосущий, Нарада, Шамбху, Кумара, Капила, Ману, Прахлада, Джанака, Бхишма, Бали, сын Вьясы и мы — вот двенадцать, кто ведает бхагаватский закон, о слуги: тайный, вполне чистый, труднопостижимый, познав который вкушают бессмертие. Столько, и только столько, помнится в этом мире высшим законом людей: сопряжение с преданностью Бхагавану произнесением его имени и прочим».
Эти установители закона говорят «ведаем» — но в своих смрити и прочем большею частью его не преподают. Вот смысл. Ибо «тайный» — не подлежащий оглашению, а «труднопостижимый» — такой, что иным его и воспринять невозможно. Причина тайности: «познав который». «Бессмертие» — высший плод; на его высшесть указано в «Если бы блаженство Брахмана умножить на парардху, оно не сравнялось бы и с мельчайшей частицей океана счастья преданности» и далее, а сказано оно в «И эта игра Вишну с жёнами Враджа» и далее, в «преданность высшую» и прочем; и несколько прояснено это «вкушают» в «Здесь достигается вкушение нектара уст Кришны» и далее. Оттого и будет сказано: «Большею частью не ведает этого и великий народ» и далее. «Великий народ» здесь — всякий иной, помимо двенадцати и облагодетельствованных ими преемств, будь он даже наделён великими качествами. Потому хорошо сказано: «Днём занятые, измученные» и далее.
b95c1186d62a · published Sep 21, 2026, 12:52:07 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Список из двенадцати назван не как ряд авторитетов, а как объяснение тайны: закон этот знают немногие и сами не оглашают его в своих книгах — потому и «великий народ» его большею частью не ведает.