Ṣaṭ-sandarbha
Sandarbha Five — Bhakti: How He Is Reached5.303Jīva Gosvāmī
919 / 1405
Linux
Turn pages
Ṣaṭ-sandarbha · 5.303
॥
Devanāgarī

अथ तथापि प्रामादिके भगवदपराधे पुनर् भगवत्प्रसादनानि कर्तव्यानि । यथा स्कान्दे अवन्तीखण्डे श्रीव्यासोक्तौ— अहन्य् अहनि यो मर्त्यो गीताध्यायं पठेत् तु वै । द्वात्रिंशदपराधांस् तु क्षमते तस्य केशवः ॥ इति । तत्रैव द्वारकामाहात्म्ये— सहस्रनाममाहात्म्यं यः पठेच् छृणुयाद् अपि । अपराधसहस्रेण न स लिप्येत् कदाचन ॥ इति । तत्रैव रेवाखण्डे— द्वादश्यां जागरे विष्णोर् यः पठेत् तुलसीस्तवम् । द्वात्रिंशदपराधानि क्षमते तस्य केशवः ॥ इति । तत्रैवान्यत्र— तुलस्या रोपणं कार्यं श्रावणेषु विशेषतः । अपराधसहस्राणि क्षमते पुरुषोत्तमः ॥ इति । तत्रैवान्यत्र कार्त्तिकमाहात्म्ये— तुलस्या कुरुते यस् तु शालग्रामशिलार्चनम् । द्वात्रिंशदपराधांश् च क्षमते तस्य केशवः ॥ इति । अन्यत्र— यः करोति हरेः पूजां कृष्णशस्त्राङ्कितो नरः । अपराधसहस्राणि नित्यं हरति केशवः ॥ इति । आदिवाराहे— संवत्सरस्य मध्ये तु तीर्थे शौकरके मम । कृतोपवासः स्नानेन गङ्गायां शुद्धिम् आप्नुयात् ॥ मथुरायां तथाप्य् एवं सापराधः शुचिर् भवेत् । अनयोस् तीर्थयोर् एकं यः सेवेत सुकृती नरः ॥ सहस्रजन्मजनितान् अपराधान् जहाति सः ॥ इति । शौकरके शूकरक्षेत्राख्ये । महदपराधस् तु चाटुकारादिना वा, तत्प्रीत्यर्थकृतेन निरन्तरदीर्घकालीनभगवन्नामकीर्तनेन वा तं प्रसाद्य क्षमापनीय इत्य् अवोचामैव । तत्प्रसादं विना तदसिद्धेः । अत एवोक्तं श्रीशिवं दक्षेण— योऽसौ मयाविदिततत्त्वदृशा सभायां क्षिप्तो दुरुक्तिविशिखैर् विगणय्य तन् माम् । अर्वाक् पतन्तम् अर्हत्तमनिन्दयापाद् दृष्ट्यार्द्रया स भगवान् स्वकृतेन तुष्येत् ॥ इति । एवम् उत्तरत्रापि ज्ञेयम् । अथ वन्दनम् । तच् च यद्यप्य् अर्चनाङ्गत्वेनापि वर्तते, तथापि कीर्तनस्मरणवत् स्वातन्त्र्येणापीत्य् अभिप्रेत्य पृथग् विधीयते । एवम् अन्यत्रापि ज्ञेयम् । वन्दनस्य पृथग्विधानं चानन्तगुणैश्वर्यश्रवणात् तद्गुणानुसन्धानपादसेवादौ विधृतदैन्यानां नमस्कारमात्रे कृताध्यवसायानाम् अर्थे । स एव नमस्कारस् तस्यार्चनत्वेनाप्य् अतिदिष्टः । यथा नारसिंहे— नमस्कारः स्मृतो यज्ञः सर्वयज्ञेषु चोत्तमः । नमस्कारेण चैकेन साष्टाङ्गेन हरिं व्रजेत् ॥ इति । तद् एतद्वन्दनं यथा— तत् तेऽनुकम्पां सुसमीक्षमाणो भुञ्जान एवात्मकृतं विपाकम् । हृद्वाग्वपुर्भिर् विदधन् नमस् ते जीवेत यो मुक्तिपदे स दायभाक् ॥ यस्माद् गुणात्मनस् तेऽपि गुणान् विमातुम् इत्यादिना तादृशत्वम् उच्यते । तत् तस्मात् । नमो नमस्कारम् । मुक्तिपदे नवमपदार्थस्य मुक्तेर् अप्य् आश्रये परिपूर्णदशमपदार्थे । यद् वा, मुक्तिर् इह पञ्चमस्थगद्यानुसारेण प्रेमैव, तत्पदे तद्विषये परिपूर्णभगवल्लक्षणे त्वयि दायभाग् भवति । भ्रातृवण्टन इव त्वं तस्य दायत्वेन वर्तस इत्य् अर्थः, त्वं तस्य सुवशो भवसीत्य् अर्थः । मुक्तिमात्रं तु सकृन् नमस्कारेणैवासन्नं स्यात् । यथा विष्णुधर्मे— दुर्गसंसारकान्तारम् अपारम् अभिधावताम् । एकः कृष्णे नमस्कारो मुक्तितीरस्य दैशिकः ॥ इति । तत् ते इत्य् अत्र सुसमीक्षमाणःप्रतीक्षमाणः इति टीका । यद् वा, प्रतिक्षणं निरुपाधिकृपयैव प्रभुणा तथा तथा क्रियमाणाम् अनुकम्पां सुष्ठुरूपाम् ईक्षमाणस् तत्रानन्दीभवन् तां सम्यक् पश्यन् विभावयन्, तथा हृदा, यद् वावाचा, यद् वावपुषानमो विदधज् जन इत्यादि व्याख्या ज्ञेया । नमस्कारेऽप्य् अपराधाश् चैते परिहर्तव्याः विष्णुस्मृत्यादिदृष्ट्या । ये खलु एकहस्तकृतत्ववस्त्रावृतदेहत्वभगवदग्रपृष्ठवामभागात्यन्तनिकटगर्भमन्दिरगतत्वादिमयाः । ॥

Transliteration (IAST)

atha tathāpi prāmādike bhagavad-aparādhe punar bhagavat-prasādanāni kartavyāni | yathā skānde avantī-khaṇḍe śrī-vyāsoktau— ahany ahani yo martyo gītādhyāyaṁ paṭhet tu vai | dvātriṁśad-aparādhāṁs tu kṣamate tasya keśavaḥ || iti | tatraiva dvārakā-māhātmye— sahasra-nāma-māhātmyaṁ yaḥ paṭhec chṛṇuyād api | aparādha-sahasreṇa na sa lipyet kadācana || iti | tatraiva revā-khaṇḍe— dvādaśyāṁ jāgare viṣṇor yaḥ paṭhet tulasī-stavam | dvātriṁśad-aparādhāni kṣamate tasya keśavaḥ || iti | tatraivānyatra— tulasyā ropaṇaṁ kāryaṁ śrāvaṇeṣu viśeṣataḥ | aparādha-sahasrāṇi kṣamate puruṣottamaḥ || iti | tatraivānyatra kārttika-māhātmye— tulasyā kurute yas tu śālagrāma-śilārcanam | dvātriṁśad-aparādhāṁś ca kṣamate tasya keśavaḥ || iti | anyatra— yaḥ karoti hareḥ pūjāṁ kṛṣṇa-śastrāṅkito naraḥ | aparādha-sahasrāṇi nityaṁ harati keśavaḥ || iti | ādi-vārāhe— saṁvatsarasya madhye tu tīrthe śaukarake mama | kṛtopavāsaḥ snānena gaṅgāyāṁ śuddhim āpnuyāt || mathurāyāṁ tathāpy evaṁ sāparādhaḥ śucir bhavet | anayos tīrthayor ekaṁ yaḥ seveta sukṛtī naraḥ || sahasra-janma-janitān aparādhān jahāti saḥ || iti | śaukarake śūkara-kṣetrākhye | mahad-aparādhas tu cāṭukārādinā vā, tat-prīty-artha-kṛtena nirantara-dīrgha-kālīna-bhagavan-nāma-kīrtanena vā taṁ prasādya kṣamāpanīya ity avocāmaiva | tat-prasādaṁ vinā tad-asiddheḥ | ata evoktaṁ śrī-śivaṁ dakṣeṇa— yo'sau mayāvidita-tattva-dṛśā sabhāyāṁ kṣipto durukti-viśikhair vigaṇayya tan mām | arvāk patantam arhattama-nindayāpād dṛṣṭyārdrayā sa bhagavān sva-kṛtena tuṣyet || iti | evam uttaratrāpi jñeyam | atha vandanam | tac ca yadyapy arcanāṅgatvenāpi vartate, tathāpi kīrtana-smaraṇavat svātantryeṇāpīty abhipretya pṛthag vidhīyate | evam anyatrāpi jñeyam | vandanasya pṛthag-vidhānaṁ cānanta-guṇaiśvarya-śravaṇāt tad-guṇānusandhāna-pāda-sevādau vidhṛta-dainyānāṁ namaskāra-mātre kṛtādhyavasāyānām arthe | sa eva namaskāras tasyārcanatvenāpy atidiṣṭaḥ | yathā nārasiṁhe— namaskāraḥ smṛto yajñaḥ sarva-yajñeṣu cottamaḥ | namaskāreṇa caikena sāṣṭāṅgena hariṁ vrajet || iti | tad etad-vandanaṁ yathā— tat te'nukampāṁ susamīkṣamāṇo bhuñjāna evātma-kṛtaṁ vipākam | hṛd-vāg-vapurbhir vidadhan namas te jīveta yo mukti-pade sa dāya-bhāk || yasmād guṇātmanas te'pi guṇān vimātum ity-ādinā tādṛśatvam ucyate | tat tasmāt | namo namaskāram | mukti-pade navama-padārthasya mukter apy āśraye paripūrṇa-daśama-padārthe | yad vā, muktir iha pañcama-stha-gadyānusāreṇa premaiva, tat-pade tad-viṣaye paripūrṇa-bhagaval-lakṣaṇe tvayi dāya-bhāg bhavati | bhrātṛ-vaṇṭana iva tvaṁ tasya dāyatvena vartasa ity arthaḥ, tvaṁ tasya suvaśo bhavasīty arthaḥ | mukti-mātraṁ tu sakṛn namaskāreṇaivāsannaṁ syāt | yathā viṣṇu-dharme— durga-saṁsāra-kāntāram apāram abhidhāvatām | ekaḥ kṛṣṇe namaskāro mukti-tīrasya daiśikaḥ || iti | tat te ity atra susamīkṣamāṇaḥpratīkṣamāṇaḥ iti ṭīkā | yad vā, pratikṣaṇaṁ nirupādhi-kṛpayaiva prabhuṇā tathā tathā kriyamāṇām anukampāṁ suṣṭhu-rūpām īkṣamāṇas tatrānandībhavan tāṁ samyak paśyan vibhāvayan, tathā hṛdā, yad vāvācā, yad vāvapuṣānamo vidadhaj jana ity-ādi vyākhyā jñeyā | namaskāre'py aparādhāś caite parihartavyāḥ viṣṇu-smṛty-ādi-dṛṣṭyā | ye khalu eka-hasta-kṛtatva-vastrāvṛta-dehatva-bhagavad-agra-pṛṣṭha-vāma-bhāgātyanta-nikaṭa-garbha-mandira-gatatvādi-mayāḥ | ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
अथathaЗатем,
तथापिtathāpiвсё же,
प्रामादिकेprāmādikeпри нечаянном
भगवद्bhagavadБхагавану
अपराधेaparādheоскорблении
पुनर्punarснова
भगवत्bhagavatБхагавана
प्रसादनानिprasādanāniумилостивления
कर्तव्यानिkartavyāniдолжны твориться.
यथाyathāКак
स्कान्देskāndeв Сканде,
अवन्तीavantīв Аванти-
खण्डेkhaṇḍeкханде,
श्रीśrīшри
व्यासोक्तौvyāsoktauВьясою сказанном:
अहन्य्ahany«день
अहनिahaniза днём
योyoкоторый
मर्त्योmartyoсмертный
गीताध्यायंgītādhyāyaṁГиты главу
पठेत्paṭhetчитал бы
तुtuже
वैvaiвоистину, —
द्वात्रिंशद्dvātriṁśadтридцать два
अपराधांस्aparādhāṁsоскорбления
तुtuже
क्षमतेkṣamateпрощает
तस्यtasyaему
केशवःkeśavaḥКешава»
इतिitiтак.
तत्रैवtatraivaТам же именно,
द्वारकाdvārakāДвараки
माहात्म्येmāhātmyeво славе:
सहस्रsahasra«тысячи
नामnāmaимён
माहात्म्यंmāhātmyaṁславу
यःyaḥкто
पठेच्paṭhecчитал бы,
छृणुयाद्chṛṇuyādслушал бы
अपिapiтакже, —
अपराधaparādhaоскорблений
सहस्रेणsahasreṇaтысячею
नnaне
सsaон
लिप्येत्lipyetзапятнался бы
कदाचनkadācanaкогда-либо»
इतिitiтак.
तत्रैवtatraivaТам же именно,
रेवाrevāв Рева-
खण्डेkhaṇḍeкханде:
द्वादश्यांdvādaśyāṁ«в двадаши,
जागरेjāgareпри бодрствовании
विष्णोर्viṣṇorВишну,
यःyaḥкто
पठेत्paṭhetчитал бы
तुलसीtulasīтуласи
स्तवम्stavamгимн, —
द्वात्रिंशद्dvātriṁśadтридцать два
अपराधानिaparādhāniоскорбления
क्षमतेkṣamateпрощает
तस्यtasyaему
केशवःkeśavaḥКешава»
इतिitiтак.
तत्रैवान्यत्रtatraivānyatraТам же именно, в ином месте:
तुलस्याtulasyā«туласи
रोपणंropaṇaṁнасаждение
कार्यंkāryaṁдолжно твориться
श्रावणेषुśrāvaṇeṣuв шраваны
विशेषतःviśeṣataḥособо, —
अपराधaparādhaоскорблений
सहस्राणिsahasrāṇiтысячи
क्षमतेkṣamateпрощает
पुरुषोत्तमःpuruṣottamaḥПурушоттама»
इतिitiтак.
तत्रैवान्यत्रtatraivānyatraТам же именно, в ином месте,
कार्त्तिकkārttikaкартики
माहात्म्येmāhātmyeво славе:
तुलस्याtulasyā«туласи
कुरुतेkuruteтворит
यस्yasкто
तुtuже
शालग्रामśālagrāmaшалаграмы-
शिलार्चनम्śilārcanamкамня почитание, —
द्वात्रिंशद्dvātriṁśadтридцать два
अपराधांश्aparādhāṁśоскорбления
चcaже
क्षमतेkṣamateпрощает
तस्यtasyaему
केशवःkeśavaḥКешава»
इतिitiтак.
अन्यत्रanyatraВ ином месте:
यःyaḥ«кто
करोतिkarotiтворит
हरेःhareḥХари
पूजांpūjāṁпочитание,
कृष्णkṛṣṇaКришны
शस्त्राङ्कितोśastrāṅkitoоружием помеченный
नरःnaraḥчеловек, —
अपराधaparādhaоскорблений
सहस्राणिsahasrāṇiтысячи
नित्यंnityaṁвсегда
हरतिharatiуносит
केशवःkeśavaḥКешава»
इतिitiтак.
आदिādiВ Ади-
वाराहेvārāheварахе:
संवत्सरस्यsaṁvatsarasya«года
मध्येmadhyeв середине
तुtuже
तीर्थेtīrtheв святыне
शौकरकेśaukarakeШаукараке
ममmamaмоей,
कृतोपवासःkṛtopavāsaḥсовершивший пост,
स्नानेनsnānenaомовением
गङ्गायांgaṅgāyāṁв Ганге
शुद्धिम्śuddhimчистоту
आप्नुयात्āpnuyātобрёл бы.
मथुरायांmathurāyāṁВ Матхуре
तथाप्य्tathāpyтакже
एवंevaṁтак
सापराधःsāparādhaḥс оскорблением
शुचिर्śucirчистым
भवेत्bhavetстал бы.
अनयोस्anayosИз этих
तीर्थयोर्tīrthayorсвятынь
एकंekaṁодной
यःyaḥкто
सेवेतsevetaслужил бы,
सुकृतीsukṛtīблагодеятельный
नरःnaraḥчеловек, —
सहस्रsahasraтысячею
जन्मjanmaрождений
जनितान्janitānрождённые
अपराधान्aparādhānоскорбления
जहातिjahātiоставляет
सःsaḥон»
इतिitiтак.
शौकरकेśaukarake«В Шаукараке» —
शूकरśūkaraШукара-
क्षेत्राख्येkṣetrākhyeкшетрою зовомой.
महद्mahadВеликое
अपराधस्aparādhasоскорбление
तुtuже —
चाटुकारादिनाcāṭukārādināумилостивлением и прочим
वाvāили,
तत्tatего
प्रीत्य्prītyлюбви
अर्थarthaради
कृतेनkṛtenaсовершаемым
निरन्तरnirantaraнепрестанным,
दीर्घdīrghaдолго-
कालीनkālīnaвременным
भगवन्bhagavanБхагавана
नामnāmaимени
कीर्तनेनkīrtanenaвоспеванием
वाvāили,
तंtaṁего
प्रसाद्यprasādyaумилостивив,
क्षमापनीयkṣamāpanīyaдолжно быть испрошено прощение —
इत्य्ityтак
अवोचामैवavocāmaivaсказали мы именно.
तत्tatЕго
प्रसादंprasādaṁмилости
विनाvināбез
तद्tadтого
असिद्धेःasiddheḥнедостижением.
अतataОттого
एवोक्तंevoktaṁименно сказано
श्रीśrīшри
शिवंśivaṁШиве
दक्षेणdakṣeṇaДакшею:
योऽसौyo'sau«который этот
मयाविदितmayāviditaмною, не знавшим
तत्त्वtattvaистину
दृशाdṛśāвидением,
सभायांsabhāyāṁв собрании
क्षिप्तोkṣiptoпоражён
दुरुक्तिduruktiдурных речей
विशिखैर्viśikhairстрелами,
विगणय्यvigaṇayyaпрезрев
तन्tanто,
माम्māmменя,
अर्वाक्arvākвниз
पतन्तम्patantamпадающего
अर्हत्तमarhattamaдостойнейшего
निन्दयापाद्nindayāpādпоношением, поднял
दृष्ट्यार्द्रयाdṛṣṭyārdrayāвзглядом влажным, —
सsaтот
भगवान्bhagavānбхагаван
स्वsvaсобою
कृतेनkṛtenaсотворённым
तुष्येत्tuṣyetда будет доволен»
इतिitiтак.
एवम्evamТак
उत्तरत्रापिuttaratrāpiи далее также
ज्ञेयम्jñeyamдолжно знать.
अथathaЗатем
वन्दनम्vandanamпоклонение.
तच्tacОно
चcaже,
यद्यप्य्yadyapyхотя
अर्चनाङ्गत्वेनापिarcanāṅgatvenāpiпочитания членом также
वर्ततेvartateпребывает, —
तथापिtathāpiвсё же,
कीर्तनkīrtanaвоспеванию,
स्मरणवत्smaraṇavatпамятованию подобно,
स्वातन्त्र्येणापीत्य्svātantryeṇāpītyсамостоятельно также — так
अभिप्रेत्यabhipretyaимея в виду,
पृथग्pṛthagотдельно
विधीयतेvidhīyateпредписывается.
एवम्evamТак
अन्यत्रापिanyatrāpiи в ином также
ज्ञेयम्jñeyamдолжно знать.
वन्दनस्यvandanasyaПоклонения
पृथग्pṛthagотдельное
विधानंvidhānaṁпредписание
चानन्तcānantaже — бесконечных
गुणैश्वर्यguṇaiśvaryaкачеств, владычества
श्रवणात्śravaṇātслушанием
तद्tadтех
गुणानुसन्धानguṇānusandhānaкачеств исследовании,
पादpādaстопам
सेवादौsevādauслужении и прочем
विधृतvidhṛtaудержавших
दैन्यानांdainyānāṁсмирение имеющих,
नमस्कारnamaskāraпоклона
मात्रेmātreодного
कृताध्यवसायानाम्kṛtādhyavasāyānāmрешимость сотворивших
अर्थेartheради.
सsaТот
एवevaсамый
नमस्कारस्namaskārasпоклон
तस्यार्चनत्वेनाप्य्tasyārcanatvenāpyего почитанием также
अतिदिष्टःatidiṣṭaḥпереносно назван.
यथाyathāКак
नारसिंहेnārasiṁheв Нарасимхе:
नमस्कारःnamaskāraḥ«поклон
स्मृतोsmṛtoназван
यज्ञःyajñaḥжертвою,
सर्वsarvaвсех
यज्ञेषुyajñeṣuжертв
चोत्तमःcottamaḥже высшею;
नमस्कारेणnamaskāreṇaпоклоном
चैकेनcaikenaже одним,
साष्टाङ्गेनsāṣṭāṅgenaвосемью членами,
हरिंhariṁк Хари
व्रजेत्vrajetпошёл бы»
इतिitiтак.
तद्tadТо
एतद्etadэто
वन्दनंvandanaṁпоклонение,
यथाyathāкак:
तत्tat«потому
तेऽनुकम्पांte'nukampāṁтвою милость
सुसमीक्षमाणोsusamīkṣamāṇoхорошо прозревающий,
भुञ्जानbhuñjānaвкушающий
एवात्मevātmaименно собою
कृतंkṛtaṁсотворённое
विपाकम्vipākamсозревание,
हृद्hṛdсердцем,
वाग्vāgречью,
वपुर्भिर्vapurbhirтелом
विदधन्vidadhanтворящий
नमस्namasпоклон
तेteтебе,
जीवेतjīvetaжил бы
योyoкто, —
मुक्तिmuktiосвобождения
पदेpadeв обители
सsaтот
दायdāyaдоли
भाक्bhākучастник».
यस्माद्yasmād«Поскольку
गुणात्मनस्guṇātmanasкачеств суть имеющего
तेऽपिte'piтебя также
गुणान्guṇānкачества
विमातुम्vimātumизмерить»
इत्य्ityтак
आदिनाādināи прочим
तादृशत्वम्tādṛśatvamтаковость
उच्यतेucyateназывается.
तत्tat«Потому» —
तस्मात्tasmātоттого.
नमोnamo«Поклон» —
नमस्कारम्namaskāramпоклонение.
मुक्तिmukti«Освобождения
पदेpadeв обители» —
नवमnavamaдевятого
पदार्थस्यpadārthasyaпредмета,
मुक्तेर्mukterосвобождения,
अप्य्apyтакже
आश्रयेāśrayeв прибежище,
परिपूर्णparipūrṇaв совершенно полном
दशमdaśamaдесятом
पदार्थेpadārtheпредмете.
यद्yadИли
वाvāже:
मुक्तिर्muktirосвобождение
इहihaздесь,
पञ्चमpañcamaв пятой
स्थsthaстоящему
गद्यानुसारेणgadyānusāreṇaпрозаическому следованием, —
प्रेमैवpremaivaлюбовь именно;
तत्tatеё
पदेpadeв обители,
तद्tadеё
विषयेviṣayeпредмете,
परिपूर्णparipūrṇaсовершенно полного
भगवल्bhagavalБхагавана
लक्षणेlakṣaṇeпризнак имеющем,
त्वयिtvayiв тебе
दायdāyaдоли
भाग्bhāgучастником
भवतिbhavatiбывает.
भ्रातृbhrātṛбратьев
वण्टनvaṇṭanaразделу
इवivaкак,
त्वंtvaṁты
तस्यtasyaего
दायत्वेनdāyatvenaдолею
वर्तसvartasaпребываешь —
इत्य्ityтаков
अर्थःarthaḥсмысл;
त्वंtvaṁты
तस्यtasyaему
सुवशोsuvaśoвполне подвластен
भवसीत्य्bhavasītyбываешь — таков
अर्थःarthaḥсмысл.
मुक्तिmuktiОсвобождение
मात्रंmātraṁодно
तुtuже
सकृन्sakṛnоднажды
नमस्कारेणैवासन्नंnamaskāreṇaivāsannaṁпоклоном именно близким
स्यात्syātбыло бы.
यथाyathāКак
विष्णुviṣṇuв Вишну-
धर्मेdharmeдхарме:
दुर्गdurga«труднопроходимую
संसारsaṁsāraкруговорота
कान्तारम्kāntāramчащу,
अपारम्apāramбезбрежную,
अभिधावताम्abhidhāvatāmу бегущих, —
एकःekaḥодин
कृष्णेkṛṣṇeКришне
नमस्कारोnamaskāroпоклон —
मुक्तिmuktiосвобождения
तीरस्यtīrasyaберега
दैशिकःdaiśikaḥуказатель»
इतिitiтак.
तत्tat«Потому
तेteтвою»
इत्य्ityтак
अत्रatraздесь —
सुसमीक्षमाणःsusamīkṣamāṇaḥ«хорошо прозревающий» —
प्रतीक्षमाणःpratīkṣamāṇaḥожидающий —
इतिitiтак
टीकाṭīkāтика.
यद्yadИли
वाvāже:
प्रतिक्षणंpratikṣaṇaṁежемгновенно
निरुपाधिnirupādhiбезусловною
कृपयैवkṛpayaivaмилостью именно
प्रभुणाprabhuṇāвладыкою
तथाtathāтак
तथाtathāи так
क्रियमाणाम्kriyamāṇāmтворимую
अनुकम्पांanukampāṁмилость,
सुष्ठुsuṣṭhuпрекрасный
रूपाम्rūpāmоблик имеющую,
ईक्षमाणस्īkṣamāṇasзрящий,
तत्रानन्दीभवन्tatrānandībhavanтам блаженствующий,
तांtāṁеё
सम्यक्samyakвполне
पश्यन्paśyanвидящий,
विभावयन्vibhāvayanвоображающий, —
तथाtathāтак
हृदाhṛdāсердцем,
यद्yadили
वाvāже
वाचाvācāречью,
यद्yadили
वाvāже
वपुषाvapuṣāтелом
नमोnamoпоклон
विदधज्vidadhajтворящий
जनjanaчеловек»
इत्य्ityтак
आदिādiи далее —
व्याख्याvyākhyāтолкование
ज्ञेयाjñeyāдолжно быть знаемо.
नमस्कारेऽप्य्namaskāre'pyВ поклоне также
अपराधाश्aparādhāśоскорбления
चैतेcaiteже эти
परिहर्तव्याःparihartavyāḥдолжны быть отвергнуты
विष्णुviṣṇuВишну-
स्मृत्य्smṛtyсмрити
आदिādiи прочего
दृष्ट्याdṛṣṭyāвзглядом,
येyeкоторые
खलुkhaluведь
एकekaодною
हस्तhastaрукою
कृतत्वkṛtatvaсовершённость,
वस्त्रावृतvastrāvṛtaодеждою покрытого
देहत्वdehatvaтела бытие,
भगवद्bhagavadБхагавана
अग्रagraспереди,
पृष्ठpṛṣṭhaсзади,
वामvāmaс левой
भागात्यन्तbhāgātyantaстороны, крайне
निकटnikaṭaблизко,
गर्भgarbhaво внутреннем
मन्दिरmandiraсвятилище
गतत्वादिgatatvādiнахождение и прочим
मयाःmayāḥсостоят.
Translation

Затем, если оскорбление Бхагавану случилось по нечаянности, должно снова творить умилостивления Бхагавана. Как в Сканде, в Аванти-кханде, в сказанном шри Вьясою: «Смертному, который день за днём читает главу Гиты, Кешава прощает тридцать два оскорбления». Там же, во славе Двараки: «Кто читает или слушает славу тысячи имён, тот никогда не запятнался бы и тысячею оскорблений». Там же, в Рева-кханде: «Кто в двадаши, при бодрствовании Вишну, читает гимн туласи, — тому Кешава прощает тридцать два оскорбления». Там же, в ином месте: «Насаждение туласи должно твориться, особенно в шраваны: Пурушоттама прощает тысячи оскорблений». Там же, в ином месте, во славе картики: «Кто творит почитание шалаграмы-камня туласи, — тому Кешава прощает тридцать два оскорбления». В ином месте: «Кто, помеченный оружием Кришны, творит почитание Хари, — у того Кешава всегда уносит тысячи оскорблений». В Ади-варахе: «В середине года, постясь в моей святыне Шаукараке, он обрёл бы чистоту омовением в Ганге; так же и в Матхуре повинный в оскорблении стал бы чистым. Кто, благодеятельный человек, служит одной из этих двух святынь, тот оставляет оскорбления, рождённые тысячею рождений». «В Шаукараке» — в зовомой Шукара-кшетрою.

А великое оскорбление, как мы уже сказали, надо загладить, умилостивив его самого — умилостивлением и прочим или непрестанным, долговременным воспеванием имени Бхагавана, совершаемым ради его любви, — и испросив прощения: ибо без его милости это не достигается. Оттого и сказано Дакшею шри Шиве: «Тот, кого я, не видевший истины, поразил в собрании стрелами дурных речей, — и он, презрев то, поднял меня, падавшего вниз от поношения достойнейшего, влажным взглядом; пусть тот бхагаван будет доволен сотворённым им самим». Так надо знать и далее.

Затем поклонение. И хотя оно пребывает также как член почитания, всё же, подобно воспеванию и памятованию, предписывается отдельно — с намерением, что бывает и самостоятельно; так надо знать и в ином. А отдельное предписание поклонения — ради тех, кто от слушания о бесконечных качествах и владычестве удержал смирение при исследовании тех качеств, служении стопам и прочем и решился на один лишь поклон. И тот самый поклон переносно назван даже Его почитанием. Как в Нарасимхе: «Поклон назван жертвою и высшею из всех жертв; и одним поклоном, восемью членами, он пошёл бы к Хари».

А само это поклонение таково: «Потому тот, кто живёт, хорошо прозревая твою милость, вкушая созревание, сотворённое им самим, и творя тебе поклон сердцем, речью и телом, — тот участник доли в обители освобождения». Таковость его названа словами «Поскольку и тебя, чья суть качества, измерить качества…» и далее. «Потому» — оттого. «Поклон» — поклонение. «В обители освобождения» — в прибежище девятого предмета, освобождения, в совершенно полном десятом предмете. Или же: освобождение здесь, вслед прозаическому месту в пятой, есть сама любовь; и в её обители, в её предмете, в тебе, имеющем признак совершенно полного Бхагавана, он становится участником доли: как при разделе между братьями ты пребываешь его долею; таков смысл — то есть ты становишься ему вполне подвластен. А одно лишь освобождение стало бы близким и от однократного поклона. Как в Вишну-дхарме: «У бегущих сквозь труднопроходимую, безбрежную чащу круговорота один поклон Кришне — указатель берега освобождения». В «потому твою» тика толкует «хорошо прозревающий» как «ожидающий». Или же надо знать такое толкование: ежемгновенно зрящий милость, творимую владыкою так и так по одной лишь безусловной милости, прекрасную обликом, блаженствующий в ней, вполне видящий и воображающий её, — и так творящий поклон сердцем, или речью, или телом человек, и далее. А в поклоне надо отвергнуть, по взгляду Вишну-смрити и прочего, и вот эти оскорбления: совершение его одною рукою, с телом, покрытым одеждою, спереди Бхагавана, сзади, с левой стороны, крайне близко, во внутреннем святилище и прочее.

Version

852917ed7e3b · published Sep 21, 2026, 12:52:07 AM UTC

Available inRU

Page between verses with