एवम् एवाह— नैवात्मनः प्रभुर् अयं निजलाभपूर्णो मानं जनाद् अविदुषः करुणो वृणीते । यद् यज् जनो भगवते विदधीत मानं तच् चात्मने प्रतिमुखस्य यथा मुखश्रीः ॥ अयं प्रभुर् आत्मनो मानंपूजां जनान् निजभक्तान् नवृणीते नेच्छति । तत्र हेतुः—निजस्य भक्तस्यैव लाभेन पूर्णः परमसन्तुष्टः । हेत्वन्तरं—करुणः पूजार्थं तत्प्रयासादाव् असहिष्णुः । कथम्भूताज् जनात्? अविदुषः, पितुर् अग्रे बालकवत् तस्याग्रे न किञ्चिद् अपि जानतः । एषा स्वस्य जनैकवर्गत्वेन दैन्योक्तिः । यद् वा, तदावेशेनान्यत् किञ्चिद् अपि न जानत इत्य् अर्थः । उभयत्र पक्षेऽपि तच् च तस्य कारुण्यहेतुर् इति भावः । तर्हि किं जनस् तस्य पूजां न कुरुते? इत्य् आशङ्क्याह—यद् इति । स च जनोयद् यद् यं यं मानं भगवते विदधीत सम्पादयति, स सर्वोऽप्य् आत्मार्थम् एव । तत्सम्मानमात्रेणैव स्वसम्माननाभिमननात् सुखं मन्यमानस् तन्मानं करोत्य् एवेत्य् अर्थः । तत्सम्मानमात्रेण स्वसम्मानश् च तदेकजीवनस्य तज्जनस्य युक्त एवेति दृष्टान्तम् आह—यथा मुखे या शोभा क्रियते, तन्मात्रम् एव प्रतिमुखस्य शोभायैभवति, नान्यद् इति ॥ ॥
evam evāha— naivātmanaḥ prabhur ayaṁ nija-lābha-pūrṇo mānaṁ janād aviduṣaḥ karuṇo vṛṇīte | yad yaj jano bhagavate vidadhīta mānaṁ tac cātmane prati-mukhasya yathā mukha-śrīḥ || ayaṁ prabhur ātmano mānaṁpūjāṁ janān nija-bhaktān navṛṇīte necchati | tatra hetuḥ—nijasya bhaktasyaiva lābhena pūrṇaḥ parama-santuṣṭaḥ | hetv-antaraṁ—karuṇaḥ pūjārthaṁ tat-prayāsādāv asahiṣṇuḥ | kathambhūtāj janāt? aviduṣaḥ, pitur agre bālakavat tasyāgre na kiñcid api jānataḥ | eṣā svasya janaika-vargatvena dainyoktiḥ | yad vā, tad-āveśenānyat kiñcid api na jānata ity arthaḥ | ubhayatra pakṣe'pi tac ca tasya kāruṇya-hetur iti bhāvaḥ | tarhi kiṁ janas tasya pūjāṁ na kurute? ity āśaṅkyāha—yad iti | sa ca janoyad yad yaṁ yaṁ mānaṁ bhagavate vidadhīta sampādayati, sa sarvo'py ātmārtham eva | tat-sammāna-mātreṇaiva sva-sammānanābhimananāt sukhaṁ manyamānas tan-mānaṁ karoty evety arthaḥ | tat-sammāna-mātreṇa sva-sammānaś ca tad-eka-jīvanasya taj-janasya yukta eveti dṛṣṭāntam āha—yathā mukhe yā śobhā kriyate, tan-mātram eva pratimukhasya śobhāyaibhavati, nānyad iti || ||
Так он и говорит: «Вовсе не себе избирает этот владыка почесть от незнающего человека — полный своим обретением, сострадательный; а какую бы почесть ни воздал человек Бхагавану, она — и ему самому, как краса лица красит и отражение». То есть: этот владыка не избирает, не желает почести и почитания себе от людей — от своих преданных. Причина: он полон обретением самого своего преданного, довольный высшим довольством. Другая причина: «сострадательный» — не выносящий его усилий и прочего ради почитания. А каков человек? «Незнающий» — как дитя перед отцом, ничего перед ним не знающий; это речь смирения, которою он причисляет себя к людям вообще. Или же: не знающий ничего иного, поглощённый им. При обоих толкованиях и это — причина его сострадания.
«Тогда разве человек не совершает ему почитания?» — усомнившись, он говорит: «какую». И тот человек, какую бы почесть ни воздал Бхагавану, — всё это ради себя самого: считая счастьем самое почитание его и мня его своим собственным почитанием, он и воздаёт ему почесть. Вот смысл. А что у того, кто живёт им одним, почитание его и есть его собственное почитание, — уместно; и он приводит пример: какая краса делается лицу, та самая, и никакая иная, красит и отражение.
4184f030d9e3 · published Sep 21, 2026, 12:52:07 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Отражение не украшают отдельно. Потому и почесть, воздаваемая Ему, возвращается воздающему — не в награду, а по устройству.