Ṣaṭ-sandarbha
Sandarbha Five — Bhakti: How He Is Reached5.186Jīva Gosvāmī
796 / 1405
Linux
Turn pages
Ṣaṭ-sandarbha · 5.186
॥
Devanāgarī

तद् एवं सत्सङ्ग एव तत्साम्मुख्ये द्वारम् इत्य् उक्तम् । ते च सन्तस् तत्सम्मुखा एवात्र गृह्यन्ते, न तु वैदिकाचारमात्रपराः, अनुपयोगित्वात् । तत्र यादृशः सत्सङ्गस् तादृशम् एव साम्मुख्यं भवतीति वक्तुं तेषु सत्सु ये महान्तस् तेषां द्वैविध्यम् आह सार्धेन— महान्तस् ते समचित्ताः प्रशान्ता विमन्यवः सुहृदः साधवो ये । ये वा मयीशे कृतसौहृदार्था जनेषु देहम्भरवार्तिकेषु ॥ गृहेषु जायात्मजरातिमत्सु न प्रीतियुक्ता यावदर्थाश् च लोके ॥ ये समचित्ता निर्विशेषब्रह्मनिष्ठाः, तेमहान्तः । तेषां शीलम् आह—प्रशान्ता इत्यादि । महद्विशेषम् आह—ये वा इति । वाशब्दः पक्षान्तरे । उत्तरपक्षत्वाद् अस्यैव श्रैष्ठ्यम् । मयि कृतं सिद्धं यत् सौहृदं प्रेम, तद् एव अर्थःपरमपुरुषार्थो येषां तथाभूता ये तेमहान्त इति पूर्वेणान्वयः । यतो मयिसौहृदार्थास् तत एव देहम्भरवार्त्तिकेषु विषयवार्तानिष्ठेषु जनेषु तथा गेहेषुजायात्मजबन्धुवर्गयुक्तेषु न प्रीतियुक्ताः, किन्तु यावदर्थः यावान् अर्थः श्रीभगवद्भजनानुरूपं प्रयोजनं, तावान् एवार्थो धनं येषां, तथाभूता इत्य् अर्थः । उभयोर् महत्त्वं च महाज्ञानित्वान् महाभागवतत्वाच् च, न तु द्वयोः साम्याभिप्रायेण, मुक्तानाम् अपि सिद्धानां नारायणपरायणः इत्याद्युक्तेः । अत्र ज्ञानमार्गे ब्रह्मानुभविनो महान्तो भक्तिमार्गे लब्धभगवत्प्रेमाणो महान्त इति लक्षणसामान्यम् इति ज्ञेयम् ॥ ॥

Transliteration (IAST)

tad evaṁ sat-saṅga eva tat-sāmmukhye dvāram ity uktam | te ca santas tat-sammukhā evātra gṛhyante, na tu vaidikācāra-mātra-parāḥ, anupayogitvāt | tatra yādṛśaḥ sat-saṅgas tādṛśam eva sāmmukhyaṁ bhavatīti vaktuṁ teṣu satsu ye mahāntas teṣāṁ dvaividhyam āha sārdhena— mahāntas te sama-cittāḥ praśāntā vimanyavaḥ suhṛdaḥ sādhavo ye | ye vā mayīśe kṛta-sauhṛdārthā janeṣu dehambhara-vārtikeṣu || gṛheṣu jāyātmaja-rātimatsu na prīti-yuktā yāvad-arthāś ca loke || ye sama-cittā nirviśeṣa-brahma-niṣṭhāḥ, temahāntaḥ | teṣāṁ śīlam āha—praśāntā ity-ādi | mahad-viśeṣam āha—ye vā iti | vā-śabdaḥ pakṣāntare | uttara-pakṣatvād asyaiva śraiṣṭhyam | mayi kṛtaṁ siddhaṁ yat sauhṛdaṁ prema, tad eva arthaḥparama-puruṣārtho yeṣāṁ tathā-bhūtā ye temahānta iti pūrveṇānvayaḥ | yato mayisauhṛdārthās tata eva dehambhara-vārttikeṣu viṣaya-vārtā-niṣṭheṣu janeṣu tathā geheṣujāyātmaja-bandhu-varga-yukteṣu na prīti-yuktāḥ, kintu yāvad-arthaḥ yāvān arthaḥ śrī-bhagavad-bhajanānurūpaṁ prayojanaṁ, tāvān evārtho dhanaṁ yeṣāṁ, tathābhūtā ity arthaḥ | ubhayor mahattvaṁ ca mahā-jñānitvān mahā-bhāgavatatvāc ca, na tu dvayoḥ sāmyābhiprāyeṇa, muktānām api siddhānāṁ nārāyaṇa-parāyaṇaḥ ity-ādy-ukteḥ | atra jñāna-mārge brahmānubhavino mahānto bhakti-mārge labdha-bhagavat-premāṇo mahānta iti lakṣaṇa-sāmānyam iti jñeyam || ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
तद्tadТо
एवंevaṁтак:
सत्satс благими
सङ्गsaṅgaобщение
एवevaименно
तत्tatк нему
साम्मुख्येsāmmukhyeв обращённости —
द्वारम्dvāramдверь —
इत्य्ityтак
उक्तम्uktamсказано.
तेteТе
चcaже
सन्तस्santasблагие —
तत्tatк нему
सम्मुखाsammukhāобращённые
एवात्रevātraименно здесь
गृह्यन्तेgṛhyanteберутся,
नnaне
तुtuже
वैदिकाचारvaidikācāraведического обычая
मात्रmātraодного
पराःparāḥдержащиеся, —
अनुपयोगित्वात्anupayogitvātнепригодностью.
तत्रtatraТам
यादृशःyādṛśaḥкаково
सत्satс благими
सङ्गस्saṅgasобщение,
तादृशम्tādṛśamтаковая
एवevaименно
साम्मुख्यंsāmmukhyaṁобращённость
भवतीतिbhavatītiбывает — так
वक्तुंvaktuṁсказать чтобы,
तेषुteṣuв тех
सत्सुsatsuблагих
येyeкоторые
महान्तस्mahāntasвеликие,
तेषांteṣāṁих
द्वैविध्यम्dvaividhyamдвоякость
आहāhaназывает
सार्धेनsārdhenaполуторным:
महान्तस्mahāntas«великие
तेteте —
समsamaравное
चित्ताःcittāḥсознание имеющие,
प्रशान्ताpraśāntāумиротворённые,
विमन्यवःvimanyavaḥбез гнева,
सुहृदःsuhṛdaḥдобрые,
साधवोsādhavoблагие
येyeкоторые;
येyeкоторые
वाvāили
मयीशेmayīśeво мне, Владыке,
कृतkṛtaсотворённую
सौहृदार्थाsauhṛdārthāдружбу целью имеющие, —
जनेषुjaneṣuк людям,
देहम्भरdehambharaтело набивающими
वार्तिकेषुvārtikeṣuпромыслами занятым,
गृहेषुgṛheṣuк домам,
जायात्मजjāyātmajaжену, детей,
रातिमत्सुrātimatsuбогатство имеющим,
नnaне
प्रीतिprītiлюбовью
युक्ताyuktāнаделённые,
यावद्yāvadсколько
अर्थाश्arthāśнужно имеющие
चcaже
लोकेlokeв мире».
येyeКоторые
समsamaравное
चित्ताcittāсознание имеющие —
निर्विशेषnirviśeṣaв безразличном
ब्रह्मbrahmaБрахмане
निष्ठाःniṣṭhāḥутверждённые, —
तेteте
महान्तःmahāntaḥвеликие.
तेषांteṣāṁИх
शीलम्śīlamнрав
आहāhaназывает:
प्रशान्ताpraśāntā«умиротворённые»
इत्य्ityтак
आदिādiи далее.
महद्mahadВеликих
विशेषम्viśeṣamособенность
आहāhaназывает:
येye«которые
वाvāили» —
इतिitiтак.
वाvā«Или»-
शब्दःśabdaḥслово —
पक्षान्तरेpakṣāntareоб иной стороне;
उत्तरuttaraпоследующею
पक्षत्वाद्pakṣatvādстороною бытием
अस्यैवasyaivaеё именно
श्रैष्ठ्यम्śraiṣṭhyamпревосходство.
मयिmayi«Во мне
कृतंkṛtaṁсотворённая» —
सिद्धंsiddhaṁдостигнутая
यत्yatкоторая
सौहृदंsauhṛdaṁдружба,
प्रेमpremaлюбовь, —
तद्tadона
एवevaименно
अर्थःarthaḥцель,
परमparamaвысшая
पुरुषार्थोpuruṣārthoцель человека
येषांyeṣāṁу которых,
तथाtathāтаковыми
भूताbhūtāставшие
येyeкоторые, —
तेteте
महान्तmahāntaвеликие —
इतिitiтак —
पूर्वेणान्वयःpūrveṇānvayaḥс прежним связь.
यतोyatoИбо
मयिmayiво мне
सौहृदार्थास्sauhṛdārthāsдружбу целью имеющие, —
ततtataоттого
एवevaименно
देहम्भरdehambharaтело набивающими
वार्त्तिकेषुvārttikeṣuпромыслами занятым —
विषयviṣayaпредметов
वार्ताvārtāвестях
निष्ठेषुniṣṭheṣuутверждённым —
जनेषुjaneṣuлюдям,
तथाtathāтак же
गेहेषुgeheṣuдомам —
जायात्मजjāyātmajaженою, детьми,
बन्धुbandhuродни
वर्गvargaсонмом
युक्तेषुyukteṣuнаделённым —
नnaне
प्रीतिprītiлюбовью
युक्ताःyuktāḥнаделённые;
किन्तुkintuно
यावद्yāvad«сколько
अर्थःarthaḥнужно» —
यावान्yāvānсколько
अर्थःarthaḥцели,
श्रीśrīшри
भगवद्bhagavadБхагавана
भजनानुरूपंbhajanānurūpaṁпочитанию сообразного
प्रयोजनंprayojanaṁназначения, —
तावान्tāvānстолько
एवार्थोevārthoименно достояния,
धनंdhanaṁбогатства
येषांyeṣāṁу которых,
तथाभूताtathābhūtāтакими ставшие —
इत्य्ityтаков
अर्थःarthaḥсмысл.
उभयोर्ubhayorОбоих
महत्त्वंmahattvaṁвеличие
चcaже —
महाmahāвеликим
ज्ञानित्वान्jñānitvānзнающим бытием
महाmahāи великим
भागवतत्वाच्bhāgavatatvācбхагаватою бытием
चcaже, —
नnaне
तुtuже
द्वयोःdvayoḥдвух
साम्याभिप्रायेणsāmyābhiprāyeṇaравенства разумением, —
मुक्तानाम्muktānām«освобождённых
अपिapiтакже,
सिद्धानांsiddhānāṁсовершенных, —
नारायणnārāyaṇaНараяне
परायणःparāyaṇaḥпредавшийся»
इत्य्ityтак
आद्य्ādyи далее
उक्तेःukteḥсказанностью.
अत्रatraЗдесь
ज्ञानjñānaзнания
मार्गेmārgeна пути
ब्रह्मानुभविनोbrahmānubhavinoБрахман испытавшие —
महान्तोmahāntoвеликие,
भक्तिbhaktiпреданности
मार्गेmārgeна пути
लब्धlabdhaобретшие
भगवत्bhagavatБхагавану
प्रेमाणोpremāṇoлюбовь —
महान्तmahāntaвеликие —
इतिitiтак —
लक्षणlakṣaṇaопределения
सामान्यम्sāmānyamобщность —
इतिitiтак
ज्ञेयम्jñeyamдолжно знать.
Translation

Итак, сказано, что дверь к обращённости к нему — именно общение с благими. И благими здесь берутся именно обращённые к нему, а не держащиеся одного лишь ведического обычая: те непригодны. И чтобы сказать, что какова там встреча с благими, такова и обращённость, он полуторным стихом называет двоякость тех из благих, кто велик: «Велики те, кто равен сознанием, умиротворён, без гнева, добр, благ; или же те, чья цель — дружба, обретённая во мне, Владыке: они не привязаны любовью ни к людям, занятым промыслами набивания тела, ни к домам с жёнами, детьми и богатством, и в мире имеют столько, сколько нужно».

Те, кто равен сознанием, то есть утверждён в безразличном Брахмане, — великие; их нрав он называет словами «умиротворённые» и далее. А особенность великих он называет: «или же те». Слово «или» — об иной стороне; и, будучи стороною последующей, она превосходнее. «Дружба, обретённая во мне» — та любовь, которая и есть их цель, высшая цель человека; кто таков — те великие; такова связь с прежним. И именно потому, что цель их — дружба во мне, они не привязаны любовью ни к людям, занятым промыслами набивания тела, то есть утверждённым в вестях о предметах, ни к домам с жёнами, детьми и роднёю; но «сколько нужно» — у них столько достояния, богатства, сколько нужно для цели, сообразной почитанию шри Бхагавана.

Величие же обоих — от великого знания и от великого бхагаватства, а не с разумением их равенства: ведь сказано «И среди освобождённых, среди совершенных предавшийся Нараяне» и далее. И надо знать, что здесь общность определения такова: на пути знания великие — испытавшие Брахман, на пути преданности великие — обретшие любовь Бхагавана.

Version

88cd1d79ee78 · published Sep 21, 2026, 12:52:07 AM UTC

Available inRU

Page between verses with