ततः कलिप्रजानां परमभगवन्निष्ठतां श्रुत्वा तदर्थं कलाव् एव केवलं निजजन्म प्रार्थयन्त इत्य् आह— कृतादिषु प्रजा राजन् कलाव् इच्छन्ति सम्भवम् । कलौ खलु भविष्यन्ति नारायणपरायणाः ॥ तत्परायणत्वम् अत्र तदीयप्रेमातिशयवत्त्वम् । एतद् एव परमां शान्तिम् इत्य् अनेन कार्यद्वारा व्यञ्जितं, मुक्तानाम् अपि सिद्धानां नारायणपरायणः सुदुर्लभः प्रशान्तात्मा इत्य् अत्र यद्वत् । अत्र कलिसङ्गेन कीर्तनस्य गुणोत्कर्ष इति न वक्तव्यं, भक्तिमात्रे कालदेशनियमस्य निषिद्धत्वात्, विशेषतो नामोपलक्ष्य च विष्णुधर्मे च क्षत्रबन्धूपाख्याने— न देशनियमस् तत्र न कालनियमस् तथा । नोच्छिष्टादौ निषेधश् च हरेर् नामानि लुब्धक ॥ इति । स्कान्दे पाद्मवैशाखमाहात्म्ये विष्णुधर्मे च—चक्रायुधस्य नामानि सदा सर्वत्र कीर्तयेत् इति । स्कान्द एव च— न देशकालावस्थात्मशुद्ध्यादिकम् अपेक्षते । किन्तु स्वतन्त्रम् एवैतन् नाम कामितकामदम् ॥ इति । विष्णुधर्मे च— कलौ कृतयुगं तस्य कलिस् तस्य कृते युगे । यस्य चेतसि गोविन्दो हृदये यस्य नाच्युतः ॥ इति । न च कलाव् अन्यसाधनासमर्थत्वाद् एव तेनाल्पेनापि महत् फलं भवति, न तु तस्य गरीयस्त्वेनेति मन्तव्यम् । यस्मिन् न्यस्तमतिर् न याति नरकं स्वर्गोऽपि यच्चिन्तने विघ्नो यत्र निवेशितात्ममनसां ब्राह्मोऽपि लोकोऽल्पकः । मुक्तिं चेतसि यः स्थितोऽमलधियां पुंसां ददात्य् अव्ययः किं चित्रं यद् अघं प्रयाति विलयं तत्राच्युते कीर्तिते ॥ इति समाधिपर्यन्ताद् अपि स्मरणात् कैमुत्येन कीर्तनस्यैव गरीयस्त्वं श्रीविष्णुपुराणे दर्शितम् । अत एवोक्तम् एतन्निर्विद्यमानानां इत्यादि । तथा च— अघच्छित् स्मरणं विष्णोर् बह्वायासेन साध्यते । ओष्ठस्पन्दनमात्रेण कीर्तनं तु ततो वरम् ॥ इति वैष्णवचिन्तामणौ । येन जन्मशतैः पूर्वं वासुदेवः समर्चितः । तन्मुखे हरिनामानि सदा तिष्ठन्ति भारत ॥ इत्य् अन्यत्र । सर्वापराधकृद् अपि इत्यादिनामापराधभजनस्तोत्रे च । तस्मात् सर्वत्रैव युगे श्रीमत्कीर्तनस्य समानम् एव सामर्थ्यम् । कलौ च श्रीभगवता कृपया तद् ग्राह्यत इत्य् अपेक्षयैव तत्र तत्प्रशंसेति स्थितम् । अत एव यदन्यापि भक्तिः कलौ कर्तव्या, तदा तत्संयोगेनैवेत्य् उक्तम्—यज्ञैः सङ्कीर्तनप्रायैर् यजन्ति हि सुमेधसः इति । अत्र च स्वतन्त्रम् एव नामकीर्तनम् अत्यन्तप्रशस्तम्— हरेर् नाम हरेर् नाम हरेर् नामैव केवलम् । कलौ नास्त्य् एव नास्त्य् एव नास्त्य् एव गतिर् अन्यथा ॥ इत्यादौ । तस्मात् साधूक्तं कलिं सभाजयन्त्य् आर्या गुणज्ञाः इत्यादित्रयम् ॥ ॥
tataḥ kali-prajānāṁ parama-bhagavan-niṣṭhatāṁ śrutvā tad-arthaṁ kalāv eva kevalaṁ nija-janma prārthayanta ity āha— kṛtādiṣu prajā rājan kalāv icchanti sambhavam | kalau khalu bhaviṣyanti nārāyaṇa-parāyaṇāḥ || tat-parāyaṇatvam atra tadīya-premātiśayavattvam | etad eva paramāṁ śāntim ity anena kārya-dvārā vyañjitaṁ, muktānām api siddhānāṁ nārāyaṇa-parāyaṇaḥ sudurlabhaḥ praśāntātmā ity atra yadvat | atra kali-saṅgena kīrtanasya guṇotkarṣa iti na vaktavyaṁ, bhakti-mātre kāla-deśa-niyamasya niṣiddhatvāt, viśeṣato nāmopalakṣya ca viṣṇu-dharme ca kṣatrabandhūpākhyāne— na deśa-niyamas tatra na kāla-niyamas tathā | nocchiṣṭādau niṣedhaś ca harer nāmāni lubdhaka || iti | skānde pādma-vaiśākha-māhātmye viṣṇu-dharme ca—cakrāyudhasya nāmāni sadā sarvatra kīrtayet iti | skānda eva ca— na deśa-kālāvasthātma-śuddhy-ādikam apekṣate | kintu svatantram evaitan nāma kāmita-kāmadam || iti | viṣṇu-dharme ca— kalau kṛta-yugaṁ tasya kalis tasya kṛte yuge | yasya cetasi govindo hṛdaye yasya nācyutaḥ || iti | na ca kalāv anya-sādhanāsamarthatvād eva tenālpenāpi mahat phalaṁ bhavati, na tu tasya garīyastveneti mantavyam | yasmin nyasta-matir na yāti narakaṁ svargo'pi yac-cintane vighno yatra niveśitātma-manasāṁ brāhmo'pi loko'lpakaḥ | muktiṁ cetasi yaḥ sthito'mala-dhiyāṁ puṁsāṁ dadāty avyayaḥ kiṁ citraṁ yad aghaṁ prayāti vilayaṁ tatrācyute kīrtite || iti samādhi-paryantād api smaraṇāt kaimutyena kīrtanasyaiva garīyastvaṁ śrī-viṣṇu-purāṇe darśitam | ata evoktam etan-nirvidyamānānāṁ ity-ādi | tathā ca— aghacchit smaraṇaṁ viṣṇor bahv-āyāsena sādhyate | oṣṭha-spandana-mātreṇa kīrtanaṁ tu tato varam || iti vaiṣṇava-cintāmaṇau | yena janma-śataiḥ pūrvaṁ vāsudevaḥ samarcitaḥ | tan-mukhe hari-nāmāni sadā tiṣṭhanti bhārata || ity anyatra | sarvāparādha-kṛd api ity-ādi-nāmāparādha-bhajana-stotre ca | tasmāt sarvatraiva yuge śrīmat-kīrtanasya samānam eva sāmarthyam | kalau ca śrī-bhagavatā kṛpayā tad grāhyata ity apekṣayaiva tatra tat-praśaṁseti sthitam | ata eva yadanyāpi bhaktiḥ kalau kartavyā, tadā tat-saṁyogenaivety uktam—yajñaiḥ saṅkīrtana-prāyair yajanti hi sumedhasaḥ iti | atra ca svatantram eva nāma-kīrtanam atyanta-praśastam— harer nāma harer nāma harer nāmaiva kevalam | kalau nāsty eva nāsty eva nāsty eva gatir anyathā || ity-ādau | tasmāt sādhūktaṁ kaliṁ sabhājayanty āryā guṇajñāḥ ity-ādi-trayam || ||
Оттого, услышав о высшей стойкости людей кали в Бхагаване, они ради того просят себе рождения именно в кали: «Люди крита и прочих веков, о царь, желают родиться в кали: ведь в кали будут преданные Нараяне». Преданность Ему здесь — обладание преизбытком любви к Нему; это и явлено через следствие словами «высший покой», — как и в «И среди освобождённых, среди достигших весьма труднодостижим преданный Нараяне, чья душа глубоко спокойна». И не следует говорить, что достоинство воспевания превосходно от соприкосновения с кали: ибо для всякой преданности ограничение временем и местом запрещено, и особо об имени — в Вишну-дхарме, в сказании о кшатриевом отпрыске: «Нет там ограничения местом, нет ограничения временем, нет и запрета при нечистом и прочем, — имена Хари, о охотник». В Сканде, во славе вайшакхи из Падмы и в Вишну-дхарме: «Имена Держащего диск пусть воспевает всегда и повсюду». И в самой Сканде: «Не требует ни места, ни времени, ни состояния, ни очищения себя и прочего, — но это имя самостоятельно и даёт желаемое». И в Вишну-дхарме: «В кали — крита-век у того, в чьём сознании Говинда; и кали в крита-веке у того, в чьём сердце не Ачьюта».
И не надо мыслить, будто великий плод от этого малого бывает лишь потому, что в кали нет способности к иному средству, а не по весомости самого его. В шри Вишну-пуране показана весомость именно воспевания — через «что уж говорить», от памятования, доходящего до сосредоточения: «Тот, в ком сложивший мысль не идёт в ад, при помышлении о котором даже небо — помеха, для поместивших в кого себя и ум даже мир Брахмы мал; кто, пребывая в сознании людей с незамутнённым разумом, даёт освобождение, нетленный, — что дивного, если грех растворяется, когда этот Ачьюта воспет?» Оттого и сказано «Это — для отрешающихся» и далее. И так же в Вайшнава-чинтамани: «Рассекающее грех памятование Вишну достигается многим усилием; а воспевание — одним движением губ, и оно лучше того». И в ином месте: «Кем Васудева почтён прежде, за сотни рождений, у того в устах всегда пребывают имена Хари, о Бхарата»; и в гимне о почитании при оскорблениях имени — «даже совершитель всех оскорблений» и далее.
Потому во всяком веке способность шримат воспевания одна и та же. А в кали шри Бхагаван милостью сделал его принимаемым, — ввиду этого там и стоит его похвала; так установлено. Оттого и сказано, что если в кали должна твориться и иная преданность, то именно в соединении с ним: «Ведь благоразумные чтут жертвами, в которых преобладает санкиртана». И здесь крайне похвально самостоятельное воспевание имени: «Имя Хари, имя Хари, имя Хари — лишь оно; в кали нет, нет, нет иного пути» и далее. Потому хорошо сказана троица «Кали чествуют почтенные, знающие его достоинство» и далее.
6a34392e002f · published Sep 21, 2026, 12:52:07 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Сила имени не зависит от века — зависит только, возьмут ли его; и весь довод о кали держится на том, что здесь его наконец берут.