अथ ताम् एव कैमुत्येनाप्य् आह— यो यो मयि परे धर्मः कल्प्यते निष्फलाय चेत् । तत्रायासोऽनिरर्थः स्याद् भयादेर् इव सत्तम ॥ मयि मदर्पितत्वेन कृतो यो यो धर्मो वेदविहितः, स स यदि निष्फलाय फलाभावाय कल्प्यते, फलकामनया नार्प्यत इत्य् अर्थः, तदा तत्र तत्रायासः श्रान्तिर् अनिरर्थः स्यात्, व्यर्थो न भवति । निष्फलायेति विशेषणं फलभोगादिरूपतद्भक्त्यन्तरायाभावेन अनिरर्थतातिशयतात्पर्यम् । तत्रानिरर्थत्वे कैमुत्येन श्रीकृष्णलक्षणस्य स्वस्यासाधारणभजनीयताव्यञ्जको दृष्टान्तः—भयादेर् इव इति । यथा कंसादौ मत्सम्बन्धमात्रेण भयादेर् अप्य् आयासो निरर्थो न भवति, मोक्षसम्पादकत्वाद् इत्य् अर्थः ॥
atha tām eva kaimutyenāpy āha— yo yo mayi pare dharmaḥ kalpyate niṣphalāya cet | tatrāyāso'nirarthaḥ syād bhayāder iva sattama || mayi mad-arpitatvena kṛto yo yo dharmo veda-vihitaḥ, sa sa yadi niṣphalāya phalābhāvāya kalpyate, phala-kāmanayā nārpyata ity arthaḥ, tadā tatra tatrāyāsaḥ śrāntir anirarthaḥ syāt, vyartho na bhavati | niṣphalāyeti viśeṣaṇaṁ phala-bhogādi-rūpa-tad-bhakty-antarāyābhāvena anirarthatātiśaya-tātparyam | tatrānirarthatve kaimutyena śrī-kṛṣṇa-lakṣaṇasya svasyāsādhāraṇa-bhajanīyatā-vyañjako dṛṣṭāntaḥ—bhayāder iva iti | yathā kaṁsādau mat-sambandha-mātreṇa bhayāder apy āyāso nirartho na bhavati, mokṣa-sampādakatvād ity arthaḥ ||
Теперь то же самое он говорит и доводом «тем более»: «Какой бы закон ни был назначен ко мне, высшему, для бесплодия — усилие в нём да будет небесплодным, как даже страх и прочее, о лучший из благих».\n\n«Ко мне» — какой бы предписанный Ведою закон ни был совершён с посвящением его мне; и если он назначается «для бесплодия», то есть для отсутствия плода — не посвящается с желанием плода, таков смысл, — тогда усилие, утомление в нём да будет небесплодным, не бывает тщетным. Определение «для бесплодия» имеет в виду превосходство этой небесплодности: ведь вкушение плода и прочее — помеха бхакти, а её тут нет. А в самой этой небесплодности пример, являющий доводом «тем более» необычайную почитаемость Его, имеющего признак шри Кришны, — «как даже страх и прочее». Как у Камсы и прочих от одной лишь связи со мною даже усилие страха не бывает тщетным, ибо доставляет освобождение; таков смысл.
d9a03ae5e9d3 · published Sep 21, 2026, 12:52:07 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Плод, если его ждут, сам и съедает труд: он кончается вместе с вкушением. Отказ от плода не обедняет дело, а снимает с него потолок.