तद् एवं ज्ञानमिश्रां भक्तिम् उपदिश्य, तदनादरेणानुषङ्गसिद्धज्ञानगुणां शुद्धाम् एव भक्तिम् उपदिशति चतुर्भिः— यद्य् अनीशो धारयितुं मनो ब्रह्मणि निश्चलम् । मयि सर्वाणि कर्माणि निरपेक्षः समाचर ॥ यदीति निश्चये टीकायां, धत्ते पदं त्वम् अविता यदि विघ्नमूर्ध्नि इत्यादिवत् । अत्र खलु ज्ञानेच्छुर् एव प्रकृतः । श्रीमदुद्धवं प्रति च तादृशत्वम् आरोप्यैवेदम् उच्यते । ततश् च, श्रेयःसृतिं भक्तिम् उदस्य ते विभो, क्लिश्यन्ति ये केवलबोधलब्धये, तेषाम् असौ इत्यादिप्रमाणेन भक्तिं विना केवलज्ञानमार्गेण ब्रह्मणि मनो धारयितुं निश्चितम् एवानीशो भवसि । ततोऽपि स्वतो ज्ञानादिसर्वगुणसेवितं भक्तिमार्गम् एवाश्रयेति तत्सोपानम् उपदिशति—मयीत्यादिना ॥ अथवा, प्राक्तनभक्तिबलाभावाद् ब्रह्मज्ञानेच्छुर् यदि तत्र मनो धारयितुम् अनीशः स्यात्, तदाधुनाप्य् एवं कुर्व् इति योज्यम् । समाचर अर्पय । निरपेक्षो वाञ्छान्तररहितः ।
tad evaṁ jñāna-miśrāṁ bhaktim upadiśya, tad-anādareṇānuṣaṅga-siddha-jñāna-guṇāṁ śuddhām eva bhaktim upadiśati caturbhiḥ— yady anīśo dhārayituṁ mano brahmaṇi niścalam | mayi sarvāṇi karmāṇi nirapekṣaḥ samācara || yadīti niścaye ṭīkāyāṁ, dhatte padaṁ tvam avitā yadi vighna-mūrdhni ity-ādivat | atra khalu jñānecchur eva prakṛtaḥ | śrīmad-uddhavaṁ prati ca tādṛśatvam āropyaivedam ucyate | tataś ca, śreyaḥ-sṛtiṁ bhaktim udasya te vibho, kliśyanti ye kevala-bodha-labdhaye, teṣām asau ity-ādi-pramāṇena bhaktiṁ vinā kevala-jñāna-mārgeṇa brahmaṇi mano dhārayituṁ niścitam evānīśo bhavasi | tato'pi svato jñānādi-sarva-guṇa-sevitaṁ bhakti-mārgam evāśrayeti tat-sopānam upadiśati—mayīty-ādinā || athavā, prāktana-bhakti-balābhāvād brahma-jñānecchur yadi tatra mano dhārayitum anīśaḥ syāt, tadādhunāpy evaṁ kurv iti yojyam | samācara arpaya | nirapekṣo vāñchāntara-rahitaḥ |
Итак, преподав преданность, смешанную со знанием, он, пренебрегая ею, преподаёт четырьмя стихами преданность чистую — ту, у которой знание есть попутно достигаемое качество: «Если не способен удержать ум в Брахмане неподвижно, — совершай все деяния мне, ни на что не взирая». «Если» здесь, по тике, стоит в значении утверждения — как в «если ты защитник, он ставит стопу на голову препятствия» и подобном. Ведь здесь взят именно желающий знания; а шримад Уддхаве это говорится, приписав ему таковость.
И оттого: мерою «Кто, отвергнув преданность, стезю к благу, о вездесущий, мучится ради обретения одного лишь постижения, — тем остаётся…» и далее — ты определённо не способен удержать ум в Брахмане без преданности, путём одного лишь знания. А потому прими именно путь преданности, который сам собою сопровождается знанием и всеми прочими качествами; лестницу к нему он и преподаёт словами «мне» и далее.
Или же так: если за отсутствием силы прежней преданности желающий знания Брахмана не способен удержать там ум, то делай ныне вот что — так следует связать. «Совершай» — посвящай. «Ни на что не взирающий» — лишённый иного желания.
a61155f0c31e · published Sep 21, 2026, 12:52:07 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Слово «если» звучит не как уступка слабому, а как утверждение: без преданности ум в Брахмане не держится ни у кого.