Ṣaṭ-sandarbha
Sandarbha Six — Prīti: Love as the Goal6.50Jīva Gosvāmī
1018 / 1405
Linux
Turn pages
Ṣaṭ-sandarbha · 6.50
॥
Devanāgarī

अत एव विष्णुपुराणे तस्य श्रीमत्प्रह्लादस्य केवलप्रीतिवरयाच्ञापि नानेन विरुद्धा, यथा— नाथ योनिसहस्रेषु येषु येषु व्रजाम्य् अहम् । तेषु तेष्व् अच्युता भक्तिर् अच्युतेऽस्तु सदा त्वयि ॥ या प्रीतिर् अविवेकानां विषयेष्व् अनपायिनी । त्वाम् अनुस्मरतः सा मे हृदयान् मापसर्पतु ॥ कृतकृत्योऽस्मि भगवन् वरेणानेन यत् त्वयि । भवित्री त्वत्प्रसादेन भक्तिर् अव्यभिचारिणी ॥ धर्मार्थकामैः किं तस्य मुक्तिस् तस्य करे स्थिता । समस्तजगतां मूले यस्य भक्तिः स्थिरा त्वयि ॥ तत्र श्रीमत्परमेश्वरवाक्यम् अपि तथैव— यथा ते निश्चलं चेतो मयि भक्तिसमन्वितम् । तथा त्वं मत्प्रसादेन निर्वाणं परम् आप्स्यसि ॥ यथा येन प्रकारेण, तथा तेन प्रकारेणैव परं मदीयचरणसेवोचितत्वेन महद् इत्य् अर्थः, सेवानुरक्तमनसाम् अभवोऽपि फल्गुः इत्य् उक्तत्वात् । तथा वक्ष्यमाणाभिप्रायेणैवेतद् आह— अहं किल पुरानन्तं प्रजार्थो भुवि मुक्तिदम् । अपूजयं न मोक्षाय मोहितो देवमायया ॥ सुतपोनाम्ना निजांशेनाहम् अनन्तम् अन्यत्र मुक्तिदम् अपि तल्लक्षणप्रजाप्रयोजनक एवापूजयम्, न तु मोक्षायापूजयम् । यतो देवे तस्मिन् तद्दर्शनोत्थिता या माया कृपा पुत्रभावस् तेन मोहितः । माया दम्भे कृपायां च इति विश्वप्रकाशात् । किलेति सूतीगृहे श्रीकृष्णवाक्यम् अपि प्रमाणीकृतम् । अथ यथा विचित्रव्यसनात् इत्यादितद्वाक्यान्तरेषु च । व्यसनं श्रीकृष्णविच्छेदहेतुः । भयं भावितद्विच्छेदशङ्केति व्याख्येयम् । तत्र, मन्येऽकुतश्चित् इत्यादिश्रीनारदोदाहृतवाक्यम् उत्तरं गम्यम् । अत्र हि विश्वशब्दाद् उक्तभयनिवर्तनम् अपि प्रतिपद्यामहे । संवादान्ते त्वम् अप्य् एतान् इत्यादिद्वयं चातिदेशेन साक्षात् श्रीकृष्णप्राप्तिगमकम् एव तयोर् इति ।

Transliteration (IAST)

ata eva viṣṇu-purāṇe tasya śrīmat-prahlādasya kevala-prīti-vara-yācñāpi nānena viruddhā, yathā— nātha yoni-sahasreṣu yeṣu yeṣu vrajāmy aham | teṣu teṣv acyutā bhaktir acyute'stu sadā tvayi || yā prītir avivekānāṁ viṣayeṣv anapāyinī | tvām anusmarataḥ sā me hṛdayān māpasarpatu || kṛta-kṛtyo'smi bhagavan vareṇānena yat tvayi | bhavitrī tvat-prasādena bhaktir avyabhicāriṇī || dharmārtha-kāmaiḥ kiṁ tasya muktis tasya kare sthitā | samasta-jagatāṁ mūle yasya bhaktiḥ sthirā tvayi || tatra śrīmat-parameśvara-vākyam api tathaiva— yathā te niścalaṁ ceto mayi bhakti-samanvitam | tathā tvaṁ mat-prasādena nirvāṇaṁ param āpsyasi || yathā yena prakāreṇa, tathā tena prakāreṇaiva paraṁ madīya-caraṇa-sevocitatvena mahad ity arthaḥ, sevānurakta-manasām abhavo'pi phalguḥ ity uktatvāt | tathā vakṣyamāṇābhiprāyeṇaivetad āha— ahaṁ kila purānantaṁ prajārtho bhuvi mukti-dam | apūjayaṁ na mokṣāya mohito deva-māyayā || sutapo-nāmnā nijāṁśenāham anantam anyatra muktidam api tal-lakṣaṇa-prajā-prayojanaka evāpūjayam, na tu mokṣāyāpūjayam | yato deve tasmin tad-darśanotthitā yā māyā kṛpā putra-bhāvas tena mohitaḥ | māyā dambhe kṛpāyāṁ ca iti viśva-prakāśāt | kileti sūtī-gṛhe śrī-kṛṣṇa-vākyam api pramāṇīkṛtam | atha yathā vicitra-vyasanāt ity-ādi-tad-vākyāntareṣu ca | vyasanaṁ śrī-kṛṣṇa-viccheda-hetuḥ | bhayaṁ bhāvi-tad-viccheda-śaṅketi vyākhyeyam | tatra, manye'kutaścit ity-ādi-śrī-nāradodāhṛta-vākyam uttaraṁ gamyam | atra hi viśva-śabdād ukta-bhaya-nivartanam api pratipadyāmahe | saṁvādānte tvam apy etān ity-ādi-dvayaṁ cātideśena sākṣāt śrī-kṛṣṇa-prāpti-gamakam eva tayor iti |

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
अतataОттого
एवevaже
विष्णुviṣṇuв Вишну-
पुराणेpurāṇeпуране
तस्यtasyaего,
श्रीमत्śrīmatшримат
प्रह्लादस्यprahlādasyaПрахлады,
केवलkevalaодной лишь
प्रीतिprītiлюбви
वरvaraдара
याच्ञापिyācñāpiпрошение также
नानेनnānenaне этому
विरुद्धाviruddhāпротивно,
यथाyathāкак:
नाथnātha«о Владыка,
योनिyoniлон
सहस्रेषुsahasreṣuв тысячах,
येषुyeṣuв которых,
येषुyeṣuв которых
व्रजाम्य्vrajāmyиду
अहम्ahamя, —
तेषुteṣuв тех,
तेष्व्teṣvв тех
अच्युताacyutāнепоколебимая
भक्तिर्bhaktirбхакти
अच्युतेऽस्तुacyute'stuк Ачьюте да будет,
सदाsadāвсегда
त्वयिtvayiк тебе.
याyāКакая
प्रीतिर्prītirлюбовь
अविवेकानांavivekānāṁу неразличающих
विषयेष्व्viṣayeṣvк предметам,
अनपायिनीanapāyinīнеотступная, —
त्वाम्tvāmтебя
अनुस्मरतःanusmarataḥпомнящего
साsāона
मेmeу меня
हृदयान्hṛdayānиз сердца
मापसर्पतुmāpasarpatuда не ускользнёт.
कृतkṛtaДостигшим
कृत्योऽस्मिkṛtyo'smiдолжного я,
भगवन्bhagavanо Бхагаван,
वरेणानेनvareṇānenaдаром этим,
यत्yatчто
त्वयिtvayiк тебе
भवित्रीbhavitrīбудет
त्वत्tvatтвоею
प्रसादेनprasādenaмилостью
भक्तिर्bhaktirбхакти
अव्यभिचारिणीavyabhicāriṇīнеизменная.
धर्मार्थdharmārthaЗаконом, богатством,
कामैःkāmaiḥжеланием
किंkiṁчто
तस्यtasyaтому?
मुक्तिस्muktisОсвобождение
तस्यtasyaу того
करेkareв руке
स्थिताsthitāстоит,
समस्तsamastaвсех
जगतांjagatāṁмиров
मूलेmūleк корню,
यस्यyasyaу кого
भक्तिःbhaktiḥбхакти
स्थिराsthirāтвёрдая
त्वयिtvayiк тебе».
तत्रtatraТам
श्रीमत्śrīmatшримат
परमेश्वरparameśvaraвысшего Владыки
वाक्यम्vākyamречение
अपिapiтакже
तथैवtathaivaтак же:
यथाyathā«как
तेteу тебя
निश्चलंniścalaṁнеколебимое
चेतोcetoсознание,
मयिmayiко мне
भक्तिbhaktiбхакти
समन्वितम्samanvitamнаделённое, —
तथाtathāтак
त्वंtvaṁты
मत्matмоею
प्रसादेनprasādenaмилостью
निर्वाणंnirvāṇaṁугасание
परम्paramвысшее
आप्स्यसिāpsyasiобретёшь».
यथाyathā«Как» —
येनyenaкаким
प्रकारेणprakāreṇaобразом;
तथाtathā«так» —
तेनtenaтем
प्रकारेणैवprakāreṇaivaобразом же;
परंparaṁ«высшее» —
मदीयmadīyaмоих
चरणcaraṇaстоп
सेवोचितत्वेनsevocitatvenaслужению подобающим бытием
महद्mahadвеликое —
इत्य्ityтаков
अर्थःarthaḥсмысл,
सेवानुरक्तsevānurakta«служением увлечённый
मनसाम्manasāmум имеющим
अभवोऽपिabhavo'piнерождение даже
फल्गुःphalguḥничтожно»
इत्य्ityтак
उक्तत्वात्uktatvātсказанностью.
तथाtathāТак же
वक्ष्यमाणाभिप्रायेणैवेतद्vakṣyamāṇābhiprāyeṇaivetadдалее сказанного намерением же это
आहāhaговорит:
अहंahaṁ«я
किलkilaведь
पुरानन्तंpurānantaṁпрежде Ананту,
प्रजार्थोprajārthoпотомства ради,
भुविbhuviна земле
मुक्तिmuktiосвобождение
दम्damдающего,
अपूजयंapūjayaṁпочитал,
नnaне
मोक्षायmokṣāyaради освобождения,
मोहितोmohitoобольщённый
देवdevaбога
माययाmāyayāмайею».
सुतपोsutapoСутапою
नाम्नाnāmnāпо имени,
निजांशेनाहम्nijāṁśenāhamсвоею частью я
अनन्तम्anantamАнанту,
अन्यत्रanyatraв ином
मुक्तिदम्muktidamосвобождение дающего
अपिapiхотя,
तल्talтого
लक्षणlakṣaṇaпризнак имеющего
प्रजाprajāпотомства
प्रयोजनकprayojanakaцель имеющий
एवापूजयम्evāpūjayamже почитал,
नnaне
तुtuже
मोक्षायापूजयम्mokṣāyāpūjayamради освобождения почитал.
यतोyatoИбо
देवेdeveв боге
तस्मिन्tasminтом
तद्tadего
दर्शनोत्थिताdarśanotthitāвидением поднятая
याyāкакая
मायाmāyāмайя —
कृपाkṛpāмилость,
पुत्रputraсыновства
भावस्bhāvasнастроение, —
तेनtenaтем
मोहितःmohitaḥобольщён.
मायाmāyā«Майя —
दम्भेdambheв лицемерии
कृपायांkṛpāyāṁи в милости»
चcaже —
इतिitiтак
विश्वviśvaВишва-
प्रकाशात्prakāśātпракашею.
किलेतिkileti«Ведь» — так
सूतीsūtīв родильном
गृहेgṛheдоме
श्रीśrīшри
कृष्णkṛṣṇaКришны
वाक्यम्vākyamречение
अपिapiтакже
प्रमाणीकृतम्pramāṇīkṛtamсвидетельством сделано.
अथathaДалее,
यथाyathāкак
विचित्रvicitra«от разных
व्यसनात्vyasanātнапастей»
इत्य्ityтак
आदिādiи далее —
तद्tadтех
वाक्यान्तरेषुvākyāntareṣuречений иных
चcaже.
व्यसनंvyasanaṁ«Напасть» —
श्रीśrīшри
कृष्णkṛṣṇaКришны
विच्छेदvicchedaразлуки
हेतुःhetuḥпричина.
भयंbhayaṁ«Страх» —
भाविbhāviбудущей
तद्tadтой
विच्छेदvicchedaразлуки
शङ्केतिśaṅketiопасение — так
व्याख्येयम्vyākhyeyamда будет истолковано.
तत्रtatraТам
मन्येऽकुतश्चित्manye'kutaścit«полагаю, ниоткуда»
इत्य्ityтак
आदिādiи далее —
श्रीśrīшри
नारदोदाहृतnāradodāhṛtaНарадою приведённое
वाक्यम्vākyamречение —
उत्तरंuttaraṁответом
गम्यम्gamyamда будет понято.
अत्रatraЗдесь
हिhiведь
विश्वviśva«мир»
शब्दाद्śabdādсловом
उक्तuktaсказанного
भयbhayaстраха
निवर्तनम्nivartanamотвращение
अपिapiтакже
प्रतिपद्यामहेpratipadyāmaheпринимаем.
संवादान्तेsaṁvādānteВ беседы конце
त्वम्tvam«ты
अप्य्apyтакже
एतान्etānэтих»
इत्य्ityтак
आदिādiи далее —
द्वयंdvayaṁдвоица
चातिदेशेनcātideśenaже перенесением
साक्षात्sākṣātвоочию
श्रीśrīшри
कृष्णkṛṣṇaКришны
प्राप्तिprāptiобретение
गमकम्gamakamпоказующая
एवevaименно
तयोर्tayorу них двоих —
इतिitiтак.
Translation

Оттого и в Вишну-пуране прошение шримат Прахладою одного лишь дара любви не противно этому. Как: «О Владыка, в каких бы тысячах лон я ни оказался, да будет во всех них непоколебимая преданность тебе, Ачьюте, всегда. Та неотступная любовь, что у неразличающих — к предметам, да не ускользнёт она из сердца моего, помнящего тебя. Я достиг должного, о Бхагаван, этим даром: твоею милостью будет у меня неизменная преданность тебе. Что тому в законе, богатстве, желании? У того освобождение в руке, у кого твёрдая преданность тебе, корню всех миров».\n\nИ речение шримат высшего Владыки там же таково: «Как неколебимо твоё сознание, наделённое преданностью мне, — так ты моею милостью обретёшь высшее угасание». «Как» — каким образом; «так» — тем же самым образом; «высшее» — великое как подобающее служению моим стопам; таков смысл, ибо сказано: «у кого ум увлечён служением, тому ничтожно даже нерождение».\n\nТак же, с намерением того, что будет сказано далее, он говорит: «Я ведь прежде на земле почитал Ананту, дающего освобождение, ради потомства, а не ради освобождения, — обольщённый майею бога». То есть: я, своею частью по имени Сутапа, почитал Ананту, хотя в ином он и даёт освобождение, — имея целью потомство с тем самым признаком, а не ради освобождения. Ибо обольщён я тою майею, что поднялась в том боге от его видения, — милостью, настроением сыновства: «майя — и в лицемерии, и в милости», по Вишва-пракаше. Словом «ведь» и речение шри Кришны в родильном доме сделано свидетельством.\n\nДалее — и в иных его речениях, как «от разных напастей» и далее. «Напасть» — причина разлуки с шри Кришною; «страх» надо толковать как опасение будущей разлуки с ним. Ответом же там надо понимать речение, приведённое шри Нарадою: «полагаю, ниоткуда» и далее. Здесь по слову «мир» мы принимаем и отвращение сказанного страха. А двоица «ты также этих» и далее в конце беседы, по перенесению, прямо показывает обретение самого шри Кришны ими двоими.

Version

1d15bbb06d05 · published Sep 21, 2026, 4:24:47 PM UTC

Available inRU

Page between verses with