एवं श्रीपट्टमहिषीषु दास्यमिश्रः कान्तभावः । श्रीमद्व्रजदेवीषु सख्यमिश्र इत्यादिकं ज्ञेयम् । अथ तत्तद्भावाभिमानौ विना तु या प्रीतिः सा सामान्या तादृशत्वायोग्यानां भवति । यथा मिथिलाप्रयाणे— आनर्तधन्वकुरुजाङ्गलकङ्कमत्स्य पाञ्चालकुन्तिमधुकेकयकोशलार्णाः । अन्ये च तन्मुखसरोजम् उदारहास स्निग्धेक्षणं नृप पपुर् दृशिभिर् नृनार्यः ॥ इत्य् अत्र केषांचित् । एते च निर्ममा ज्ञेयाः । किं च तेष्व् एतेषु भगवत्प्रियेषु सामान्यशान्तौ तटस्थाख्यौ । अनयोः प्रीतिश् च तटस्थाख्या । ताभ्याम् अन्ये परिकराः । तेषां प्रीतिश् च ममतप्राचुर्यान् ममताख्या । तेषु च पाल्यभृत्यौ अनुगतौ । तयोर् भक्तिश् च सम्भ्रमप्रीत्याख्या । लाल्यादयस् तु बान्धवाः । तेषां प्रीतिश् च बान्धवताख्या ज्ञेया । तैर् एतैः प्रीतिभेदैः प्रियभेदान् प्रति स्वस्य भजनीयताभेदा उक्ताः—येषाम् अहं प्रिय आत्मा सुतश् च सखा गुरुः सुहृदो दैवम् इष्टम् इति । प्रियः कान्तः । आत्मा परमात्मा । सुतः पुत्रभ्रातृजादिरूपः अनुजरूपश् च । सखा प्रणयपूर्वकः सह खेलति यः । गुरुः पित्रादिरूपः । सुहृदो द्विविधाः सम्बन्धिनो निरुपाधिहितकारिणश् च । तत्र पूर्वेषां प्रियत्वादौ प्रवेशाद् उत्तरे गृह्यन्ते । दैवम् इष्टम् आश्रयणीयः सेव्यश् चेत्य् अर्थः । एतान् भावांश् च विना सामान्यप्रीतिविषय इति भावः । अथ पूर्वोक्ता रत्यादिभावा उदाह्रियन्ते । तत्र रतिम् आह— तत्रान्वहं कृष्णकथाः प्रगायताम् अनुग्रहेणाशृणवं मनोहराः । ताः श्रद्धया मेऽनुपदं विशृण्वतः प्रियश्रवस्य् अङ्ग ममाभवद् रुचिः ॥ तस्मिंस् तदा लब्धरुचेर् महामते प्रियश्रवस्य् अस्खलिता मतिर् मम । ययाहम् एतत् सदसत् स्वमायया पश्ये मयि ब्रह्मणि कल्पितं परे ॥ मयि शुद्धजीवे व्यष्टिरूपं परे ब्रह्मणि च समष्टिरूपम् अध्यारोपितम् ।
evaṁ śrī-paṭṭa-mahiṣīṣu dāsya-miśraḥ kānta-bhāvaḥ | śrīmad-vraja-devīṣu sakhya-miśra ity-ādikaṁ jñeyam | atha tat-tad-bhāvābhimānau vinā tu yā prītiḥ sā sāmānyā tādṛśatvāyogyānāṁ bhavati | yathā mithilā-prayāṇe— ānarta-dhanva-kuru-jāṅgala-kaṅka-matsya- pāñcāla-kunti-madhu-kekaya-kośalārṇāḥ | anye ca tan-mukha-sarojam udāra-hāsa- snigdhekṣaṇaṁ nṛpa papur dṛśibhir nṛ-nāryaḥ || ity atra keṣāṁcit | ete ca nirmamā jñeyāḥ | kiṁ ca teṣv eteṣu bhagavat-priyeṣu sāmānya-śāntau taṭasthākhyau | anayoḥ prītiś ca taṭasthākhyā | tābhyām anye parikarāḥ | teṣāṁ prītiś ca mamata-prācuryān mamatākhyā | teṣu ca pālya-bhṛtyau anugatau | tayor bhaktiś ca sambhrama-prīty-ākhyā | lālyādayas tu bāndhavāḥ | teṣāṁ prītiś ca bāndhavatākhyā jñeyā | tair etaiḥ prīti-bhedaiḥ priya-bhedān prati svasya bhajanīyatā-bhedā uktāḥ—yeṣām ahaṁ priya ātmā sutaś ca sakhā guruḥ suhṛdo daivam iṣṭam iti | priyaḥ kāntaḥ | ātmā paramātmā | sutaḥ putra-bhrātṛjādi-rūpaḥ anuja-rūpaś ca | sakhā praṇaya-pūrvakaḥ saha khelati yaḥ | guruḥ pitrādi-rūpaḥ | suhṛdo dvividhāḥ sambandhino nirupādhi-hita-kāriṇaś ca | tatra pūrveṣāṁ priyatvādau praveśād uttare gṛhyante | daivam iṣṭam āśrayaṇīyaḥ sevyaś cety arthaḥ | etān bhāvāṁś ca vinā sāmānya-prīti-viṣaya iti bhāvaḥ | atha pūrvoktā raty-ādi-bhāvā udāhriyante | tatra ratim āha— tatrānvahaṁ kṛṣṇa-kathāḥ pragāyatām anugraheṇāśṛṇavaṁ manoharāḥ | tāḥ śraddhayā me'nupadaṁ viśṛṇvataḥ priyaśravasy aṅga mamābhavad ruciḥ || tasmiṁs tadā labdha-rucer mahā-mate priyaśravasy askhalitā matir mama | yayāham etat sad-asat sva-māyayā paśye mayi brahmaṇi kalpitaṁ pare || mayi śuddha-jīve vyaṣṭi-rūpaṁ pare brahmaṇi ca samaṣṭi-rūpam adhyāropitam |
Так у шри главных цариц — чувство возлюбленного, смешанное со служением; у шримат богинь Враджа — смешанное с сакхьею; и так далее. А любовь без того или иного чувства и самосознания — общая; она бывает у тех, кто к такому не пригоден. Как в путешествии в Митхилу: «Анарты, жители пустынь, куру, джангалы, канки, матсьи, панчалы, кунти, мадху, кекайи, кошалы, арны и иные мужи и жёны пили глазами лотос его лица со щедрою улыбкою и нежным взглядом, о царь» — так здесь у некоторых. Их надо разуметь как не имеющих чувства «моё».\n\nБолее того: среди этих дорогих Бхагавану общие и шанты зовутся побочными, и любовь их зовётся побочною. Иные, кроме этих двух, — его окружение; их любовь, по обилию чувства «моё», зовётся «мамата». Среди них хранимые и слуги — последователи; их преданность зовётся благоговейною любовью. А лелеемые и прочие — родня; их любовь надо разуметь как «роднёй» именуемую.\n\nЭтими различиями любви сказаны и различия его собственной почитаемости для различных дорогих ему: «у которых я и дорогой, и душа, и сын, и товарищ, и старший, и благодетель, и желанное божество». «Дорогой» — возлюбленный. «Душа» — Параматма. «Сын» — в облике сына, племянника и прочих, а также младшего брата. «Товарищ» — тот, кто играет вместе, и прежде того — любит. «Старший» — в облике отца и прочих. «Благодетели» двояки: родственники и те, кто творит благо безусловно; первые входят в дорогость и прочее, поэтому берутся вторые. «Желанное божество» — принимаемый прибежищем и почитаемый; таков смысл. А без этих чувств — предмет общей любви; таков смысл.\n\nТеперь приводятся прежде названные чувства — рати и прочие. О рати он говорит: «Там изо дня в день я милостью тех, кто воспевал сказания о Кришне, слушал их, похищающие ум; и у меня, с верою внимавшего им шаг за шагом, возник вкус к тому, чьё слушание дорого, о милый. Тогда у меня, обретшего вкус, мысль о нём, чьё слушание дорого, стала неколебимой, о великий разумом, — та, которою я вижу это сущее и не-сущее, измышлённое своею майею во мне и в высшем Брахмане». «Во мне» — в чистой дживе, в единичном облике, а в высшем Брахмане — в совокупном, наложенное.
e2820662c877 · published Sep 21, 2026, 4:24:47 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Толпа, пившая глазами лицо в Митхиле, разобрана отдельно: любовь у них настоящая, но безымянная — им нечего сказать после слова «мой».\n\nИ рассказ Нарады о себе начинается не с видения и не с откровения, а с того, что он слушал чужие разговоры и постепенно распробовал.