Ṣaṭ-sandarbha
Sandarbha Six — Prīti: Love as the Goal6.69Jīva Gosvāmī
1038 / 1405
Linux
Turn pages
Ṣaṭ-sandarbha · 6.69
॥
Devanāgarī

तद् एवं प्रीतेर् लक्षणं चित्तद्रवस् तस्य च श्रीरोमहर्षादिकम् । कथञ्चिज्जातेऽपि चित्तद्रवे रोमहर्षादिके वा न चेद् आशयशुद्धिस् तदापि न भक्तेः सम्यगाविर्भाव इति ज्ञापितम् । आशयशुद्धिर् नाम चान्यतात्पर्यपरित्यागः प्रीतितात्पर्यं च । अत एव अनिमित्ता स्वाभाविकी च इति तद्विशेषणम् । यथाहाक्रूरम् उद्दिश्य– देहंभृताम् इयान् अर्थो हित्वा दम्भं भियं शुचम् । सन्देशाद् यो हरेर् लिङ्ग दर्शनश्रवणादिभिः ॥ टीका च—ननु किमर्थम् एवं व्यलुठत्? नास्ति प्रेमसंरम्भे फलोद्देश इत्य् आह—देहंभृताम् इति । देहभाजाम् एतावान् एव पुरुषार्थः, कंसस्य सन्देशाद् आरभ्य हरेर् लिङ्गदर्शनश्रवणादिभिर् योऽयम् अक्रूरस्य वर्णितः इत्य् एषा । अत्र दम्भं शुचं भयं हित्वा योऽयं जात इति योजनिकया चैवं गम्यते । यथाक्रूरस्य तत्र दम्भो नासीत्, न मय्य् उपैष्यत्य् अरिबुद्धिम् अच्युत इत्यादिचिन्तनात् । तथान्तःसुखान्तरतात्पर्यलक्षणो यदि दम्भो न स्यात्, यथा च कंसप्रतापितो यो बन्धुवर्गः, तत्प्रतापयितव्यश् च यः, तस्य तस्य हेतोर् निजकुलरक्षावतीर्णश्रीकृष्णपुरतो व्यञ्जितः शोको भीश् च तादृशावेशे हेतुर् नासीत्, तद्दर्शनाह्लाद इत्याद्युक्तेः, प्रेमविभिन्नधैर्यः इत्याद्युक्तेश् च । तथा यदि निजदुःखहानितात्पर्यं न स्यात्, तदाक्रूरस्य योऽयं प्रेमावेशो जातः, स इयान् एतावान् अपि देहिनाम् अर्थः परमपुरुषार्थः स्यात्, किम् उत ततोऽपि भूयान् इति ॥

Transliteration (IAST)

tad evaṁ prīter lakṣaṇaṁ citta-dravas tasya ca śrī-romaharṣādikam | kathañcij-jāte'pi citta-drave romaharṣādike vā na ced āśaya-śuddhis tadāpi na bhakteḥ samyag-āvirbhāva iti jñāpitam | āśaya-śuddhir nāma cānya-tātparya-parityāgaḥ prīti-tātparyaṁ ca | ata eva animittā svābhāvikī ca iti tad-viśeṣaṇam | yathāhākrūram uddiśya– dehaṁ-bhṛtām iyān artho hitvā dambhaṁ bhiyaṁ śucam | sandeśād yo harer liṅga- darśana-śravaṇādibhiḥ || ṭīkā ca—nanu kim-artham evaṁ vyaluṭhat? nāsti prema-saṁrambhe phaloddeśa ity āha—dehaṁ-bhṛtām iti | deha-bhājām etāvān eva puruṣārthaḥ, kaṁsasya sandeśād ārabhya harer liṅga-darśana-śravaṇādibhir yo'yam akrūrasya varṇitaḥ ity eṣā | atra dambhaṁ śucaṁ bhayaṁ hitvā yo'yaṁ jāta iti yojanikayā caivaṁ gamyate | yathākrūrasya tatra dambho nāsīt, na mayy upaiṣyaty ari-buddhim acyuta ity-ādi-cintanāt | tathāntaḥ-sukhāntara-tātparya-lakṣaṇo yadi dambho na syāt, yathā ca kaṁsa-pratāpito yo bandhu-vargaḥ, tat-pratāpayitavyaś ca yaḥ, tasya tasya hetor nija-kula-rakṣāvatīrṇa-śrī-kṛṣṇa-purato vyañjitaḥ śoko bhīś ca tādṛśāveśe hetur nāsīt, tad-darśanāhlāda- ity-ādy-ukteḥ, prema-vibhinna-dhairyaḥ ity-ādy-ukteś ca | tathā yadi nija-duḥkha-hāni-tātparyaṁ na syāt, tadākrūrasya yo'yaṁ premāveśo jātaḥ, sa iyān etāvān api dehinām arthaḥ parama-puruṣārthaḥ syāt, kim uta tato'pi bhūyān iti ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
तद्tadТак,
एवंevaṁитак,
प्रीतेर्prīterлюбви
लक्षणंlakṣaṇaṁпризнак —
चित्तcittaсознания
द्रवस्dravasтаяние,
तस्यtasyaего
चcaже —
श्रीśrīшри
रोमहर्षादिकम्romaharṣādikamволосков поднятие и прочее.
कथञ्चिज्kathañcijКак-нибудь
जातेऽपिjāte'piродившемся даже
चित्तcittaсознания
द्रवेdraveтаянии,
रोमहर्षादिकेromaharṣādikeволосков поднятии и прочем
वाvāили,
नnaне
चेद्cedесли
आशयāśayaпомысла
शुद्धिस्śuddhisчистота, —
तदापिtadāpiтогда также
नnaне
भक्तेःbhakteḥбхакти
सम्यग्samyagполное
आविर्भावāvirbhāvaпроявление —
इतिitiтак
ज्ञापितम्jñāpitamдано знать.
आशयāśayaПомысла
शुद्धिर्śuddhirчистота
नामnāmaименуемая
चान्यcānyaже — иного
तात्पर्यtātparyaустремления
परित्यागःparityāgaḥоставление,
प्रीतिprītiлюбви
तात्पर्यंtātparyaṁустремление
चcaже.
अतataОттого
एवevaже
अनिमित्ताanimittā«беспричинная,
स्वाभाविकीsvābhāvikīестественная»
चcaже —
इतिitiтак
तद्tadеё
विशेषणम्viśeṣaṇamопределение.
यथाहाक्रूरम्yathāhākrūramКак говорит, Акруру
उद्दिश्यuddiśyaимея в виду:
देहंdehaṁ«тело
भृताम्bhṛtāmносящих
इयान्iyānтакова
अर्थोarthoцель,
हित्वाhitvāоставив
दम्भंdambhaṁлицемерие,
भियंbhiyaṁстрах,
शुचम्śucamскорбь, —
सन्देशाद्sandeśādот вести
योyoкоторый,
हरेर्harerХари
लिङ्गliṅgaзнаков
दर्शनdarśanaвидением,
श्रवणादिभिःśravaṇādibhiḥслышанием и прочим».
टीकाṭīkāИ тика:
चcaже —
ननुnanu«ведь
किम्kimчего
अर्थम्arthamради
एवंevaṁтак
व्यलुठत्vyaluṭhatкатался он?»
नास्तिnāstiНет
प्रेमpremaпремы
संरम्भेsaṁrambheв порыве
फलोद्देशphaloddeśaплода цели —
इत्य्ityтак
आहāhaговорит:
देहंdehaṁ«тело
भृताम्bhṛtāmносящих» —
इतिitiтак.
देहdehaТело
भाजाम्bhājāmносящих
एतावान्etāvānтакова
एवevaименно
पुरुषार्थःpuruṣārthaḥцель человека —
कंसस्यkaṁsasyaКамсы
सन्देशाद्sandeśādот вести
आरभ्यārabhyaначиная,
हरेर्harerХари
लिङ्गliṅgaзнаков
दर्शनdarśanaвидением,
श्रवणादिभिर्śravaṇādibhirслышанием и прочим,
योऽयम्yo'yamкоторый этот
अक्रूरस्यakrūrasyaу Акруры
वर्णितःvarṇitaḥописан.
इत्य्ityТак
एषाeṣāэта.
अत्रatraЗдесь
दम्भंdambhaṁ«лицемерие,
शुचंśucaṁскорбь,
भयंbhayaṁстрах
हित्वाhitvāоставив,
योऽयंyo'yaṁкоторый этот
जातjātaродился» —
इतिitiтак
योजनिकयाyojanikayāсвязыванием
चैवंcaivaṁже так
गम्यतेgamyateпостигается.
यथाक्रूरस्यyathākrūrasyaКак у Акруры
तत्रtatraтам
दम्भोdambhoлицемерия
नासीत्nāsītне было, —
नna«не
मय्य्mayyко мне
उपैष्यत्य्upaiṣyatyпридёт
अरिariврага
बुद्धिम्buddhimмысль,
अच्युतacyutaАчьюта»
इत्य्ityтак
आदिādiи далее
चिन्तनात्cintanātразмышлением.
तथान्तःtathāntaḥТак же внутри
सुखान्तरsukhāntaraрадости иной
तात्पर्यtātparyaустремление
लक्षणोlakṣaṇoпризнак имеющее
यदिyadiесли
दम्भोdambhoлицемерие
नnaне
स्यात्syātбыло бы;
यथाyathāкак
चcaже
कंसkaṁsaКамсою
प्रतापितोpratāpitoопалённая
योyoкоторая
बन्धुbandhuродни
वर्गःvargaḥтолпа,
तत्tatим
प्रतापयितव्यश्pratāpayitavyaśопаляемый
चcaже
यःyaḥкоторый, —
तस्यtasyaтой
तस्यtasyaи той
हेतोर्hetorпричине,
निजnijaсвоего
कुलkulaрода
रक्षावतीर्णrakṣāvatīrṇaзащиты ради нисшедшего
श्रीśrīшри
कृष्णkṛṣṇaКришны
पुरतोpuratoперед лицом
व्यञ्जितःvyañjitaḥявленные
शोकोśokoскорбь
भीश्bhīśи страх
चcaже
तादृशावेशेtādṛśāveśeв такой охваченности
हेतुर्heturпричиною
नासीत्nāsītне были, —
तद्tad«его
दर्शनाह्लादdarśanāhlādaвидения отрадою»
इत्य्ityтак
आद्य्ādyи далее
उक्तेःukteḥсказанным,
प्रेमprema«премою
विभिन्नvibhinnaразбитую
धैर्यःdhairyaḥстойкость имеющий»
इत्य्ityтак
आद्य्ādyи далее
उक्तेश्ukteśсказанным
चcaже.
तथाtathāТак же
यदिyadiесли
निजnijaсвоего
दुःखduḥkhaстрадания
हानिhāniустранения
तात्पर्यंtātparyaṁустремление
नnaне
स्यात्syātбыло бы, —
तदाक्रूरस्यtadākrūrasyaтогда у Акруры
योऽयंyo'yaṁкоторый этот
प्रेमावेशोpremāveśoпремою охваченность
जातःjātaḥродился,
सsaона
इयान्iyānтакова,
एतावान्etāvānстолькая
अपिapiтакже,
देहिनाम्dehināmу воплощённых
अर्थःarthaḥцель,
परमparamaвысшая
पुरुषार्थःpuruṣārthaḥцель человека
स्यात्syātбыла бы, —
किम्kimчто
उतutaуж
ततोऽपिtato'piтого также
भूयान्bhūyānбольшая —
इतिitiтак.
Translation

Итак, признак любви — таяние сознания, а его признак — поднятие волосков и прочее. И дано знать: если даже как-нибудь родились и таяние сознания, и поднятие волосков, но нет чистоты помысла, — то и тогда преданность не проявилась вполне. А чистота помысла есть оставление всякого иного устремления и устремлённость к любви; оттого она и определена как «беспричинная и естественная».\n\nКак он говорит об Акруре: «Такова цель носящих тело: оставив лицемерие, страх и скорбь, — та, что от вести, видением и слышанием знаков Хари и прочим». И тика: «а зачем же он так катался по земле?» — в порыве премы нет цели плода, — так он говорит словами «носящих тело». Такова именно цель человека у носящих тело — та, что описана у Акруры, начиная с вести Камсы, видением и слышанием знаков Хари и прочим. Вот она.\n\nЗдесь связывают так: «который родился, оставив лицемерие, скорбь и страх». Ибо у Акруры там не было лицемерия — по его размышлению «не придёт же ко мне мысль как ко врагу, о Ачьюта» и далее. Так же — если бы не было лицемерия в смысле внутренней устремлённости к иной радости. И скорбь и страх, выказанные им перед лицом шри Кришны, нисшедшего ради защиты своего рода, — по той и той причине: из-за родни, опалённой Камсою, и из-за того, кому предстояло быть им опалённым, — не были причиною такой охваченности: по сказанному «отрадою его видения» и далее и по сказанному «чья стойкость разбита премою» и далее. И если бы не было устремлённости к устранению собственного страдания, — то та охваченность премою, что родилась у Акруры, и была бы, такая, вот столькою целью воплощённых, высшею целью человека; что уж говорить о большей.

Version

94d2e62b307f · published Sep 21, 2026, 4:24:47 PM UTC

Available inRU

Page between verses with