अथ श्रीरघुनाथचरिते स्त्रीसङ्गिनां गतिम् इति प्रथयंश् चचार इत्यादिकवाक्येष्व् अन्तस् तत्प्रेमवश एव स्त्रीसङ्गिनां कामिनां गतिं प्रथयन् क्रियासाम्येन बहिर् विख्यापयन् इत्य् एवाभिप्रायः । उक्तं च तदध्यायान्ते— प्रेम्णानुवृत्त्या शीलेन प्रश्रयावनता सती । भिया ह्रिया च भावज्ञा भर्तुः सीताहरन् मनः ॥ इति । तदनन्तराध्यायेऽपि— तच् छ्रुत्वा भगवान् रामो रुन्धन्न् अपि धिया शुचः । स्मरंस् तस्या गुणांस् तांस् तान् नाशक्नोद् रोद्धुम् ईश्वरः ॥ इत्य् अनेनान्तस् तत्प्रेमवशतां भक्तिविशेषसौख्याय व्यज्य बहिः कामुकक्रियासाम्यदर्शनया साधारणजनवैराग्यजननायोक्तम्—स्त्रीपुंप्रसङ्ग एतादृक् सर्वत्र त्रासम् आवहः इत्यादि । युक्तं चोभयविधत्वं भगवच्चरितस्य चतुरस्रहितत्वात् । तस्मात् तत्कामस्य प्रेयसीविषयकप्रीतिविशेषमात्रशरीरत्वम् । अतो न दोषश् च । तन्मात्रशरीरत्वेनैवं विशिष्योक्तम्—रेमे रमाभिर् निजकामसम्प्लुतः इति, स सत्यकामोऽनुरताबलागणः इति । अथ साम्यम् अपि भक्ताद् अन्यत्रैव । समोऽहं सर्वभूतेषु न मे द्वेष्योऽस्ति न प्रियः । ये भजन्ति तु मां भक्त्या मयि ते तेषु चाप्य् अहम् ॥ इत्यादेः । अथ भक्तप्रेमविशेषमयनरलीलावेशमये क्वचित् तत्प्रकाशविशेषे कदाचित् सर्वज्ञत्वादिविरोधिमोहादिकोऽपि दृश्यते । सोऽपि गुण एव । तादृशमोहादिकस्य तल्लीलामाधुर्यवाहित्वेन विदुषाम् अपि प्रीतिसुखदत्वात् न तु दोषः । स्वेच्छयाङ्गीकृतत्वात् । अत एवाह— रक्षो विदित्वाखिलभूतहृत्स्थितः स्वानां निरोद्धुं भगवान् मनो दधे ॥ तावत् प्रविष्टास् त्व् असुरोदरान्तरं परं न गीर्णाः शिशवः सवत्साः ॥ इति । तथा ततो वत्सान् अदृष्ट्वैत्य इत्यादि ।
atha śrī-raghunātha-carite strī-saṅgināṁ gatim iti prathayaṁś cacāra ity-ādika-vākyeṣv antas tat-prema-vaśa eva strī-saṅgināṁ kāmināṁ gatiṁ prathayan kriyā-sāmyena bahir vikhyāpayan ity evābhiprāyaḥ | uktaṁ ca tad-adhyāyānte— premṇānuvṛttyā śīlena praśrayāvanatā satī | bhiyā hriyā ca bhāva-jñā bhartuḥ sītāharan manaḥ || iti | tad-anantarādhyāye'pi— tac chrutvā bhagavān rāmo rundhann api dhiyā śucaḥ | smaraṁs tasyā guṇāṁs tāṁs tān nāśaknod roddhum īśvaraḥ || ity anenāntas tat-prema-vaśatāṁ bhakti-viśeṣa-saukhyāya vyajya bahiḥ kāmuka-kriyā-sāmya-darśanayā sādhāraṇa-jana-vairāgya-jananāyoktam—strī-puṁ-prasaṅga etādṛk sarvatra trāsam āvahaḥ ity-ādi | yuktaṁ cobhaya-vidhatvaṁ bhagavac-caritasya caturasra-hitatvāt | tasmāt tat-kāmasya preyasī-viṣayaka-prīti-viśeṣa-mātra-śarīratvam | ato na doṣaś ca | tan-mātra-śarīratvenaivaṁ viśiṣyoktam—reme ramābhir nija-kāma-samplutaḥ iti, sa satya-kāmo'nuratābalā-gaṇaḥ iti | atha sāmyam api bhaktād anyatraiva | samo'haṁ sarva-bhūteṣu na me dveṣyo'sti na priyaḥ | ye bhajanti tu māṁ bhaktyā mayi te teṣu cāpy aham || ity-ādeḥ | atha bhakta-prema-viśeṣa-maya-nara-līlāveśa-maye kvacit tat-prakāśa-viśeṣe kadācit sarvajñatvādi-virodhi-mohādiko'pi dṛśyate | so'pi guṇa eva | tādṛśa-mohādikasya tal-līlā-mādhurya-vāhitvena viduṣām api prīti-sukhadatvāt na tu doṣaḥ | svecchayāṅgīkṛtatvāt | ata evāha— rakṣo viditvākhila-bhūta-hṛt-sthitaḥ svānāṁ niroddhuṁ bhagavān mano dadhe || tāvat praviṣṭās tv asurodarāntaraṁ paraṁ na gīrṇāḥ śiśavaḥ sa-vatsāḥ || iti | tathā tato vatsān adṛṣṭvaitya ity-ādi |
Далее, в деянии шри Рагхунатхи речения «являя участь связанных с жёнами», «поступал» и далее имеют такой смысл: внутри он покорен её преме, а вовне, сходством действия, оглашает участь связанных с жёнами похотливцев. И сказано в конце той главы: «Премою, послушанием, нравом, склонённая учтивостью, верная, робкая и стыдливая, знающая чувство, Сита похитила ум мужа». И в следующей главе: «Услышав то, Бхагаван Рама, хотя и сдерживал разумом скорбь, вспоминая те и те её качества, не смог сдержать её, владыка». Этим выражена внутренняя покорность её преме — ради особого счастья преданности; а вовне, показом сходства с действием похотливца, ради рождения бесстрастия у обычных людей, сказано: «Таково сближение жены и мужа, повсюду несущее страх» и далее. И такая двоякость деяния Бхагавана уместна, ибо оно благотворно со всех сторон.\n\nПотому телом его вожделения служит одна лишь особая любовь к возлюбленной, и изъяна здесь нет. Оттого особо и сказано: «наслаждался с прекрасными, омытый собственным желанием»; «он, чьё желание истинно, у кого сонм привязанных жён». Далее, и равность — лишь вне преданного: «Я равен во всех существах, нет мне ни ненавистного, ни дорогого; но кто чтит меня преданностью — те во мне, и я в них» и далее.\n\nДалее, в особом его проявлении, полном особой премы преданного и погружения в человеческие игры, иногда видно и обольщение и прочее, противное всеведению. Но и это — качество: такое обольщение несёт сладость его игр и даёт счастье любви даже знающим, — и потому не изъян, ибо принято собственною его волею. Оттого и сказано: «Узнав ракшаса, он, пребывающий в сердцах всех существ, приложил ум удержать своих. А тем временем дети с телятами уже вошли в чрево асура, однако не были проглочены». Так же «затем, не увидев телят, придя» и далее.
de5b7adce6a1 · published Sep 21, 2026, 4:24:47 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Одно и то же деяние работает в две стороны: внутренняя правда его — для того, кто любит, внешняя видимость — для того, кому нужно отрезвление. Писание не выбирает между ними и не поясняет читателю, которую он должен взять.\n\nИ даже неведение оказывается принятым добровольно: всеведущий не успевает — не потому, что не знал, а потому, что иначе игры бы не было.