प्रकटोदयावस्थां श्रीप्रियव्रतम् अधिकृत्याह— प्रियव्रतो भागवत आत्मारामः कथं मुने । गृहेऽरमत यन्मूलः कर्मबन्धः पराभवः ॥ इत्यादेः, संशयोऽयं महान् ब्रह्मन् दारागारसुतादिषु । सक्तस्य यत् सिद्धिर् अभूत् कृष्णे च मतिर् अच्युता ॥ इत्य् अन्त्यस्य राजप्रश्नस्यानन्तरेण गद्येन— बाढम् उक्तं भगवत उत्तमश्लोकस्य श्रीमच्चरणारविन्दमकरन्दरस आवेशितचेतसो भागवतपरमहंसदयितकथां किञ्चिद् अन्तरायविहतां स्वां शिवतमां पदवीं न प्रायेण हिन्वन्ति इति । टीका च—अङ्गीकृत्य परिहरति बाढम् इति । बाढम् अभिनिवेशादिकं नास्तीति सत्यम् एव तथापि विघ्नवशेन तेषां प्रवृत्तिः पूर्वाभ्यासबलेन पुनर् निवृत्तिश् च सङ्गच्छत इत्य् आह भगवत इत्यादिका । अत एवोक्तं पृथुं प्रति श्रीविष्णुना—दृष्टासु सम्पत्सु विपत्सु सूरयो; न विक्रियन्ते मयि बद्धसौहृदाः इति । अगस्त्यस्य चेन्द्रद्युम्ने स्वावमाननया न कोपः । किन्तु वैष्णवोचितमहदादरचर्यायाः परित्यागे शिक्षार्थम् एव मन्तव्यः । तयोर् अनुग्रहार्थाय शापं दास्यन्न् इदं जगौ इतिवत् । अथ परीक्षितो ब्राह्मणावमानना तु श्रीकृष्णस्य तद्व्याजेन स्वपार्श्वनयनेच्छाद् एव । तस्यैव मेऽघस्य परावरेशो व्यासक्तचित्तस्य गृहेष्व् अभीक्ष्णम् । निर्वेदमूलो द्विजशापरूपो यत्र प्रसक्तो भयम् आशु धत्ते ॥ इति तदुक्तेः । एवम् अन्यत्रापि योजनीयम् । तस्माच् छ्रीप्रियव्रतस्यापि अभिनिवेशाद्यासङ्गाभासत्वम् एवायातम् । तद् अपि दुःखदम् एव तद्विधानाम् इति चाग्रे तन्निर्वेदेन दर्शयिष्यते, अहो असाध्व् अनुष्ठितम् इत्यादिना ।
prakaṭodayāvasthāṁ śrī-priyavratam adhikṛtyāha— priyavrato bhāgavata ātmārāmaḥ kathaṁ mune | gṛhe'ramata yan-mūlaḥ karma-bandhaḥ parābhavaḥ || ity-ādeḥ, saṁśayo'yaṁ mahān brahman dārāgāra-sutādiṣu | saktasya yat siddhir abhūt kṛṣṇe ca matir acyutā || ity antyasya rāja-praśnasyānantareṇa gadyena— bāḍham uktaṁ bhagavata uttamaślokasya śrīmac-caraṇāravinda-makaranda-rasa āveśita-cetaso bhāgavata-paramahaṁsa-dayita-kathāṁ kiñcid antarāya-vihatāṁ svāṁ śivatamāṁ padavīṁ na prāyeṇa hinvanti iti | ṭīkā ca—aṅgīkṛtya pariharati bāḍham iti | bāḍham abhiniveśādikaṁ nāstīti satyam eva tathāpi vighna-vaśena teṣāṁ pravṛttiḥ pūrvābhyāsa-balena punar nivṛttiś ca saṅgacchata ity āha bhagavata ity-ādikā | ata evoktaṁ pṛthuṁ prati śrī-viṣṇunā—dṛṣṭāsu sampatsu vipatsu sūrayo; na vikriyante mayi baddha-sauhṛdāḥ iti | agastyasya cendradyumne svāvamānanayā na kopaḥ | kintu vaiṣṇavocita-mahad-ādara-caryāyāḥ parityāge śikṣārtham eva mantavyaḥ | tayor anugrahārthāya śāpaṁ dāsyann idaṁ jagau itivat | atha parīkṣito brāhmaṇāvamānanā tu śrī-kṛṣṇasya tad-vyājena sva-pārśva-nayanecchād eva | tasyaiva me'ghasya parāvareśo vyāsakta-cittasya gṛheṣv abhīkṣṇam | nirveda-mūlo dvija-śāpa-rūpo yatra prasakto bhayam āśu dhatte || iti tad-ukteḥ | evam anyatrāpi yojanīyam | tasmāc chrī-priyavratasyāpi abhiniveśādy-āsaṅgābhāsatvam evāyātam | tad api duḥkhadam eva tad-vidhānām iti cāgre tan-nirvedena darśayiṣyate, aho asādhv anuṣṭhitam ity-ādinā |
Состояние явного восхода он излагает, взяв предметом шри Прияврату. После вопроса «Как же, о молчальник, бхагавата Прияврата, услаждающийся в себе, услаждался в доме, который есть корень уз деяния и поражения?» и далее, и после последнего царского вопроса «Велико это сомнение, о брахман: как у привязанного к жёнам, дому, сыновьям и прочему было совершенство и непоколебимая мысль о Кришне?» — он отвечает прозою: «Верно сказано. Те, чьё сознание вошло в расу мёда шримат стоп-лотосов Бхагавана, Достославного, обычно не оставляют своей благодатнейшей стези — сказания, дорогого бхагаватам-парамахамсам, — пусть она и несколько нарушена помехою».\n\nИ тика: приняв, он отводит словом «верно». «Верно» — то есть истинно, что погружённости и прочего у них нет; и всё же силою помехи у них бывает вовлечённость, а силою прежнего упражнения — снова отвращённость; это и складывается, о чём он говорит: «Бхагавана» и далее.\n\nОттого и сказано шри Вишну к Притху: «Видя удачи и беды, мудрые не изменяются — те, кто связал со мною дружбу». И гнев Агастьи на Индрадьюмну был не от неуважения к себе: его надо понимать лишь как наставление за оставление подобающего вайшнаву поведения — почтения к великим; как в «давая проклятие ради милости к ним двоим, он изрёк это». А неуважение Парикшитом брахмана — именно от желания шри Кришны под этим предлогом привести его к себе, по его же словам: «Владыка высших и низших — мне, греховному, чьё сознание постоянно привязано к домам, — то, чей корень отречение, что имеет облик проклятия дваждырождённого и скоро полагает страх там, где человек привязан». Так надо прилагать и в другом месте. Потому и у шри Приявраты выходит лишь подобие погружённости и привязанности. И что даже оно людям такого рода причиняет страдание, будет показано впереди его отречением: «О, нехорошо исполнено» и далее.
50e2aa872b13 · published Sep 21, 2026, 4:24:47 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Возражение поставлено прямо: как святой мог прижиться в доме? Ответ не отрицает факта, а меняет причину — вовлекает помеха, возвращает привычка.\n\nИ показательно, что все резкие поступки в этом ряду — гнев, проклятие, обида — разобраны как способ вернуть человека, а не наказать его.