Ṣaṭ-sandarbha
Sandarbha Six — Prīti: Love as the Goal6.295Jīva Gosvāmī
1278 / 1405
Linux
Turn pages
Ṣaṭ-sandarbha · 6.295
॥
Devanāgarī

एवं— गवां हिताय तुलसि गोपीनां रतिहेतवे । वृन्दावने त्वं वपिता सेविता विष्णुना स्वयम् ॥ इति स्कान्दे रेवाखण्डीयतुलसीस्तववचनम् अपि तत्पूर्वरागे दर्शनीयम् । तथा सम्भोगेऽपि इति विक्लवितं तासाम् इत्यादौ प्रहस्य इति ताभिः समेताभिर् उदारचेष्टितः इति, उदारहासद्विजकुन्ददीधिति चाभिव्यक्तभावत्वोदाहरणम् । अथ प्रेम्णा वश्यत्वं द्विविधम् । प्रेमान्तरेण प्रेयसीप्रेम्णा च । तत्र पूर्वेण नर्मदः प्रणयिनां विजहार इत्य् अत्र दर्शितम् । तथोत्तरेण । तत्र पूर्वरागात्मकेन यथा—तथाहम् अपि तच्चित्तो निद्रां च न लभे निशि इति । स्पष्टम् ।

Transliteration (IAST)

evaṁ— gavāṁ hitāya tulasi gopīnāṁ rati-hetave | vṛndāvane tvaṁ vapitā sevitā viṣṇunā svayam || iti skānde revā-khaṇḍīya-tulasī-stava-vacanam api tat-pūrva-rāge darśanīyam | tathā sambhoge'pi iti viklavitaṁ tāsām ity-ādau prahasya iti tābhiḥ sametābhir udāra-ceṣṭitaḥ iti, udāra-hāsa-dvija-kunda-dīdhiti cābhivyakta-bhāvatvodāharaṇam | atha premṇā vaśyatvaṁ dvividham | premāntareṇa preyasī-premṇā ca | tatra pūrveṇa narmadaḥ praṇayināṁ vijahāra ity atra darśitam | tathottareṇa | tatra pūrva-rāgātmakena yathā—tathāham api tac-citto nidrāṁ ca na labhe niśi iti | spaṣṭam |

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
एवंevaṁТак:
गवांgavāṁ«коров
हितायhitāyaблага ради,
तुलसिtulasiтуласи,
गोपीनांgopīnāṁпастушек
रतिratiвлечения
हेतवेhetaveпричиною,
वृन्दावनेvṛndāvaneво Вриндаване
त्वंtvaṁты
वपिताvapitāпосажена,
सेविताsevitāпочитаема
विष्णुनाviṣṇunāВишну
स्वयम्svayamсамим»
इतिitiтак —
स्कान्देskāndeв «Сканде»,
रेवाrevāРева-
खण्डीयkhaṇḍīyaкханды
तुलसीtulasīтуласи
स्तवstavaславословия
वचनम्vacanamречение
अपिapiтакже
तत्tatтой
पूर्वpūrvaпервой
रागेrāgeстрасти при
दर्शनीयम्darśanīyamда усматривается.
तथाtathāТак же
सम्भोगेऽपिsambhoge'piв соединении также —
इतिiti«так
विक्लवितंviklavitaṁвзволнованное
तासाम्tāsāmих»
इत्य्ityтак
आदौādauи далее,
प्रहस्यprahasya«рассмеявшись»
इतिitiтак,
ताभिःtābhiḥ«с ними,
समेताभिर्sametābhirсошедшимися,
उदारudāraщедрые
चेष्टितःceṣṭitaḥдействия имеющий»
इतिitiтак,
उदारudāra«щедрой
हासhāsaулыбки
द्विजdvijaзубы —
कुन्दkundaкунды
दीधितिdīdhitiсияние»
चाभिव्यक्तcābhivyaktaже — проявленной
भावत्वोदाहरणम्bhāvatvodāharaṇamчувственности пример.
अथathaДалее
प्रेम्णाpremṇāпреме
वश्यत्वंvaśyatvaṁпокорность
द्विविधम्dvividhamдвояка:
प्रेमान्तरेणpremāntareṇaиною премою
प्रेयसीpreyasīвозлюбленной
प्रेम्णाpremṇāпремою
चcaже.
तत्रtatraТам
पूर्वेणpūrveṇaпервою —
नर्मदःnarmadaḥ«шутку дающий
प्रणयिनांpraṇayināṁлюбящим
विजहारvijahāraиграл»
इत्य्ityтак
अत्रatraздесь
दर्शितम्darśitamпоказано.
तथोत्तरेणtathottareṇaТак же последнею.
तत्रtatraТам
पूर्वpūrvaпервою
रागात्मकेनrāgātmakenaстрастью природною,
यथाyathāкак:
तथाहम्tathāham«так я
अपिapiтакже,
तच्tacим
चित्तोcittoзанятый ум имеющий,
निद्रांnidrāṁсна
चcaже
नnaне
लभेlabheобретаю
निशिniśiночью»
इतिitiтак.
स्पष्टम्spaṣṭamЯсно.
Translation

Так: «Ради блага коров, туласи, и как причина влечения пастушек ты посажена во Вриндаване и почитаема самим Вишну» — это речение славословия туласи из Рева-кханды «Сканды» да усматривается при той первой страсти. Так же и в соединении — «так взволновано было их» и далее, «рассмеявшись», «с ними, сошедшимися, щедрый в действиях», «зубы щедрой улыбки — сияние кунды»: всё это примеры проявленности чувства. Далее, покорность преме двояка: иною премою и премою возлюбленной. Первая показана в «шутя с любящими, он играл»; так же и вторая. Вторая, при первой страсти, — как: «Так и я, занятый им умом, не обретаю сна ночью». Ясно.

Version

d0b9d6829c54 · published Sep 21, 2026, 4:24:47 PM UTC

Available inRU

Page between verses with